از مالاریا تا تورم

نزدیک یک قرن پیش مالاریا (که در آن زمان به تب و لرز یا تب نوبه شهرت داشت) بزرگ‌ترین تهدید زندگی هر ایرانی بود. نقل است که در آن زمان مغازه‌داران از همسایگان می‌خواستند تا مراقب بساط آنها باشند تا پس از پایان لرز دوباره به حجره بازگردند. دکتر ژیلمور که به دعوت دولت ایران از سازمان بهداشت جهانی مامور تهیه گزارشی در این خصوص می‌شود، روایت جالبی دارد.

از مالاریا تا تورم

نزدیک یک قرن پیش مالاریا (که در آن زمان به تب و لرز یا تب نوبه شهرت داشت) بزرگ‌ترین تهدید زندگی هر ایرانی بود. نقل است که در آن زمان مغازه‌داران از همسایگان می‌خواستند تا مراقب بساط آنها باشند تا پس از پایان لرز دوباره به حجره بازگردند. دکتر ژیلمور که به دعوت دولت ایران از سازمان بهداشت جهانی مامور تهیه گزارشی در این خصوص می‌شود، روایت جالبی دارد. مالاریا شایع‌ترین بیماری کشور ایران بوده، هر سال 4 تا 5 میلیون نفر از مردم ایران به این بیماری مبتلا می‌شوند. (در سال 1303 جمعیت ایران حدود 12 میلیون نفر بوده‌است.) حداقل 75 درصد جمعیت کشور در مناطقی زندگی می‌کنند که به شدت مالاریاخیز هستند. حدود 41 درصد از کل مرگ ‌ومیر سالانه کشور در اثر مالاریا است.

اما هم‌اندیشی و تبادل اطلاعات بین متخصصان در سراسر جهان سبب آن شد که بشر با روش‌های پیشگیری و درمان این بیماری بیشتر آشنا شود و از این بیماری هم چیزی جز یک خاطره تلخ در ذهن‌ها باقی نماند. آن‌گونه که در ایران هم دوسال است، هیچ نمونه‌ای از ابتلا به این بیماری گزارش نشده است.

در دهه‌های 60 و 70 نیز مالاریای اقتصاد جهان تورم بود که بسیاری از اقتصادهای توسعه‌یافته جهان با تورم دو رقمی روبه‌رو بودند. کشورهای آمریکای جنوبی نیز با نوع حاد این بیماری به نام ابرتورم روبه‌رو بودند. اما با پیشرفت دانش اقتصاد اکنون به جز موارد خاص آثاری از تورم‌های بالا دیده نمی‌شود و میانگین نرخ تورم در جهان حدود 5/ 3 درصد و در اقتصادهای توسعه‌یافته نزدیک 2 درصد است. اما چگونه شد که ما توانستیم بر بیماری مالاریا فائق آییم؛ لیکن نزدیک نیم قرن است که نتوانسته‌ایم علاجی برای تورم بیابیم. برای آنکه بتوانیم پاسخی درخور برای این سوال بیابیم، خوانندگان را به بخشی از خاطرات ابوالحسن ابتهاج ارجاع می‌دهم که وی را پایه‌گذار سازمان برنامه و بودجه و اولین کسی می‌دانند که دانش اقتصاد را در برنامه‌ریزی به کار بسته است.

«در اثر مطالعاتی که در اولین روزهای شروع به کارم در سازمان برنامه کرده بودم به این نتیجه رسیدم که باید برای حسن جریان کارها دو دستگاه مختلف داشته باشم. یک دفتر اقتصادی و یک دفتر فنی. تامین اعتبار برای تشکیل دفتر فنی اشکالی نداشت... اما برای ایجاد دفتر اقتصادی با مشکل مواجه بودم. می‌بایست اعضای کمیسیون [برنامه مجلس] را قانع کنم که کارهای اقتصادی، اقتصاددان لازم دارد. من اطمینان دارم که اگر موضوع استخدام اقتصاددان را با کمیسیون مطرح می‌کردم آنها می‌گفتند که اقتصاددان برای چه می‌خواهید؟ ما در وزارت دارایی تعداد زیادی اشخاص مجرب داریم. اشخاصی که 30 سال در وزارت مالیه بوده‌اند و هر چه دلتان از اقتصاد می‌خواهد به شما خواهند گفت... به این جهت دنبال این فکر رفتم که اعتبار ایجاد دفتر اقتصادی را از محل دیگری فراهم کنم.»

پاراگراف اشاره شده مربوط به 61 سال پیش است و به نظر می‌رسد در همچنان بر پاشنه سابق می‌چرخد و اگر هم اقتصاددانی بر مسندی تکیه می‌زند، شواهدی از منطق اقتصادی در سیاست‌گذاری‌ها به چشم نمی‌خورد.

به لحاظ نظری، تورم‌های بالا ممکن است ناشی از شوک در بخش تقاضا (Demand pull inflation) یا شوک در بخش عرضه (Cost push inflation) باشد که متاسفانه هر دو موتور تولید تورم اکنون در اقتصاد ایران فعال است. به لحاظ تحریم‌ها، از یکسو شاهد افزایش قیمت ارز و از سوی دیگر شاهد موانع متعدد برای دسترسی به مواد اولیه ازسوی بنگاه‌ها هستیم که به‌راحتی قادر است منحنی عرضه را به سمت بالا بلغزاند و از سوی دیگر با پمپاژ گسترده نقدینگی و شعله‌ور شدن انتظارات تورمی، تاثیرات شوک بر منحنی تقاضا نیز به‌راحتی ملموس است. با ملاحظه این دو ضربه بر منحنی عرضه و تقاضا، نقطه تعادل جدیدی شکل خواهد گرفت که سطح قیمت‌ها را افزایش و سطح تولید را کاهش می‌دهد.

جابه‌جایی منحنی عرضه و تقاضا آن‌چنان که ذکر آن رفت، عامل اصلی پدیده‌ای است که از آن به نام رکود تورمی یاد می‌شود. رکود تورمی همچون زخمی است که می‌تواند سطحی یا عمیق باشد، می‌تواند حیات یک جامعه را تهدید کند یا می‌تواند پس از مدتی استراحت و گذشت دوران نقاهت بهبود یابد. همه آنچه از سناریوهای ممکن گفته شد، تابع آن است که سیاست‌گذار برای درمان به چه روشی متوسل می‌شود و چگونه می‌تواند دوران گذار را مدیریت کند.

به نظر می‌رسد الگوی تب و  لرز مالاریا در خصوص تورم هم برقرار بوده است. سابقه تاریخی نرخ تورم در 30 سال اخیر نشان می‌دهد اگرچه گاه دولت توانسته با اجرای سیاست‌های هدفمند به موفقیت‌هایی در کاهش تورم دست یابد، ولی عدم پایبندی بلندمدت به این سیاست‌ها به روند صعودی دوباره قیمت‌ها منجر شده است. به‌عنوان مصادیق عینی می‌توان تورم تک‌رقمی سال‌های 64 و 69 را متذکر شد که پس از مدتی دوباره آهنگ رشد تورم آغاز شد. در سال 84 نیز رکورد نسبی جدیدی در حدود 4/  10 درصد ثبت شد؛ ولی پس از آن با تغییر دولت دوباره روند قیمت‌ها سیر صعودی یافت.در دولت حسن روحانی نیز اگر چه وی توانست با انضباط بیشتر پولی و بهبود انتظارات، تورم را تا اردیبهشت 97 در حد تک‌رقمی نگه دارد، ولی شوک‌های وارد شده به بخش عرضه و تقاضا که ذکر آن رفت، دوباره نرخ تورم را به 1/ 52 درصد در اردیبهشت 98 رساند. به نظر می‌رسد با تخلیه تدریجی شوک نرخ ارز، نرخ تورم به 1/ 26 درصد رسیده است که این مرز را می‌توان پوسته سختی دانست که عبور از آن بسیار دشوار است. برای گذر از این مرحله و حصول تورم تک‌رقمی، اتخاذ سیاست‌های ایجابی مانند «سیاست‌های مالی و پولی مناسب»، «سیاست‌های تقویت سمت عرضه از طریق کاهش تحریم‌ها» و «سیاست‌های بهبود کسب‌وکار» ضروری است. آخرین آمار منتشر شده از حجم نقدینگی نشان می‌دهد این مقدار در پایان آذرماه 98 نسبت به آذر 97 حدود 2/ 28 درصد افزایش یافته است. نکته جالب آن است که در بخش اجزای نقدینگی، رشد حجم پول با 48 درصد علائم هشداردهنده‌ای را ارسال می‌کند. بررسی‌های اقتصادسنجی نشان می‌دهد که تورم بیش از آنکه از رشد نقدینگی متاثر شود از رشد حجم پول فرمان می‌گیرد که نقدشوندگی بسیار بالایی دارد. اگر این آمار را در کنار رشد منفی 6/ 7 درصدی اقتصاد ایران در 9 ماه اول سال قرار دهیم، بازگشت دوباره تورم به سطح 50 درصدی کاملا محتمل خواهد بود.

هرچند بارها گفته شده است که عامل اصلی تورم، رشد نقدینگی است، ولی باید توجه داشت که نقدینگی خود یک متغیر مستقل نیست که بتوان با چرخش یک صفحه مدور آن را بر هر میزان دلخواه تنظیم کرد. حل این معضل 50 ساله، نیازمند دو جراحی گسترده یکی در ساختار مالی دولت و دیگری در ارتباط بین بانک‌های مرکزی و بانک‌های تجاری است. این جراحی هرچه زودتر به انجام برسد، نتایج آن سریع‌تر به بار خواهد نشست و هرچه دیرتر به انجام برسد هم هزینه آن برای سیاست‌گذاران بیشتر خواهد بود و هم این جراحی دردناک آلام بیشتری برای آحاد مردم خواهد داشت.

 

 

 

سازمان بهداشت جهانی سازمان برنامه و بودجه مالاریا 



  اخبار برگزیده
  

سهمیه نوروزی بنزین به نفع مردم نیست!منتظریم برای تخصیص سهمیه بنزین نوروزی به ما اطلاع دهند. این موضوع را در دولت مطرح کردم، آقای رئیس‌جمهور دستور دادند که پیشنهادات در این زمینه مطرح شود. تخصیص یارانه بنزین، سهمیه یارانه را کم می‌کند که بخشی از این یارانه‌ها به خانواده‌ها و اقشار کم درآمد می‌رسد. اگر 100 لیتر سهمیه بنزین به 18 هزار خودرو بدهیم نزدیک 3 میلیارد از سهم منابع یارانه‌ها کم می‌شود.
مستقل‌آنلاین بنزین یارانه خودرو 

  

آخرین پیش‌بینی‌ها درباره نرخ تورم در آخرین ماه سال+جدولاقتصادنیوز : بررسی‌ها نشان می‌دهد اگر نرخ تورم مطابق با الگوی ماه‌های قبل حرکت کند، روند کاهشی نرخ تورم تا پایان سال تداوم خواهد یافت.
اقتصادنیوز نرخ ارز تورم ماه 

  

هنگ کردن مجری تلویزیون از عوارض 50هزار تومانی آزادراه تهران_شمال!بعد از سالها بالاخره پروژه آزادراه تهران شمال به طور آزمایشی افتتاح شد اما نکته عجیب آن عوارض 50هزار تومانی آزادراه تهران شمال است. طبق گفته ها نرخ عوارض در ابتدا بیشتر از 100هزار تومان بوده اما بعد 50هزار تومان شده است.
مستقل‌آنلاین تلویزیون تهران 

  

رأی جمع کردن با پول و شام توهین به شعور مردم است/ مجلسی که نماینده‌اش با هزینه‌های عجیب و غریب رأی بیاورد، نمی‌تواند در رأس امور باشدیک نماینده مجلس شورای اسلامی تاکید کرد: هنگامی که انتخاب مردم از سر هوش و منطق باشند مجلس می‌تواند در رأس امور قرار گیرد اما مجلسی که نماینده‌اش با هزینه‌های عجیب و غریب رأی بیاورد، نمی‌تواند در رأس امور باشد.
ایلنا وزارت کشور مجلس شورای اسلامی جمهوری اسلامی 

  

پیش‌بینی افزایش دستمزد کارگران در سال آیندهیک کارشناس حوزه کار با پیش‌بینی افزایش حداقل دستمزد کارگران، گفت: علاوه‌بر افزایش نقدی دستمزد باید بن خواروبار و کمک‌هزینه مسکن کارگران در سال آینده افزایش قابل‌توجهی داشته باشد.
۵۵ آنلاین دستمزد حداقل دستمزد حوزه 

  

وزیر خارجه فرانسه پس از دیدار با وزیر امور خارجه ایران در مونیخ آلمان گفت که پاریس از نقض توافق هسته‌ای توسط ایران نگران است.
نامه نیوز مهناز افشار ایران فرانسه 

  

اصلاح‌طلبان و اعتدال‌گرایان در تهران حداقل 2 برابر سال 94 نامزد مشهور در انتخابات دارند اما طیفی از آنها به‌خاطر کارنامه منفی نزد مردم حرف از تحریم می‌زنند.
نامه نیوز دولت اصلاح طلبان مجلس خبرگان 

  

ادامه حرکت قیمت پراید در جاده کاهشیدر معاملات دیروز بازار خودرو قیمت پراید، همگام با قیمت سایر خودروها در بازار روندی کاهشی را تجربه کرد.
خودروتک قیمت خودرو بازار خودرو 

  

اثر اخذ مالیات از خرید و فروش روی قیمت خودرودر شرایطی که بازار خودرو تقریبا در نیمه دوم سال با رشد شدید قیمت‌ها مواجه بوده، شنیده ها از احتمال اخذ مالیات برای کاهش التهاب بازار خودرو حکایت دارد. با وجود فروکش کردن التهاب بازار خودرو طی هفته‌های گذشته، اما مقایسه قیمت‌ها طی 5 ماه گذشته، حکایت از افزایش شدید قیمت خودروهای داخلی دارد...
خودروتک مالیات بازار خودرو خودرو 

  

وزیر خارجه اوکراین: برای محل رمزگشایی جعبه‌های سیاه هواپیما، در حال تصمیم‌گیری با ایران هستیموزیر خارجه اوکراین گفت که در حال تصمیم‌گیری با ایران برای محل رمزگشایی جعبه‌های سیاه هواپیمای اوکراینی است.
مملکت‌آنلاین اوکراین هواپیما ایران 

  اخبار داغ
  

گزارش دستگاه‌های مسئول از نحوه مدیریت و اقدامات عملیاتی در بارش بی‌سابقه برف در گیلان/اختصاص اعتبار و تسهیلات بانکی برای جبران خسارات بارندگی شدید و سیل دی ماه 1398/ تعدیل نرخ جزاهای نقدی مندرج در قانون جامع کنترل و مبارزه ملی با دخانیاتدر جلسه هیات وزیران به ریاست دکتر اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس جمهور، دستگاه‌های مسئول گزارشی از اقدامات انجام شده و نحوه مدیریت برای امدادرسانی در بارش بی سابقه برف در استان گیلان ارائه دادند.
برنا رئیس جمهور قانون استان گیلان 

  

ارزیابی 15 روستا در زلزله لافت/ 2 خانه آسیب دیدندزلزله 5.8 ریشتری در 13 کیلومتری لافت که شهرهای قشم، بندر خمیر و بندرعباس را لرزاند خسارت جانی نداشت.
خبرفوری بندرعباس زلزله قشم 

  

مسرور بارزانی: تقابل آمریکا با ایران فشارها بر داعش را کاهش داده استمسرور بارزانی نخست وزیر اقلیم کردستان عراق روز یکشنبه با بیان اینکه تمرکز آمریکا برای مقابله با ایران باعث کاهش فشارها بر داعش شده است، گفت: داعش هنوز شکست نخورده و بیش از 20 هزار نیروی کارکشته دارد.
۵۵ آنلاین ایران داعش عراق 

  

اورژانس: نیروهای ارزیاب به هرمزگان اعزام شدندسخنگوی سازمان اورژانس کشور از اعزام تیم‌های ارزیاب اورژانس در پی وقوع زلزله در استان هزمرگان خبر داد.
۵۵ آنلاین اورژانس استان هرمزگان زلزله 

  

گزارش «اقتصادنیوز» از بازار طلاوارز پایتخت؛ شکست دلار در زورآزمایی با مرز مقاومتی دوماقتصادنیوز: امروز یکشنبه 27 بهمن ماه، قیمت دلار در بازار آزاد روی مدار صعودی حرکت کرد و پس از ورود به محدوده 14100 تومانی تا سقف این محدوده یشروی کرد. اما شاخص ارزی پس از مواجهه با مرز دوم مقاومتی یعنی مبلغ 14200 تومانی وارشروع به کاهش کرد و در نهایت در میانه محدوده 14100 تومانی ثبت شد. در بازار طلا نیز قیمت سکه طرح جدید نتوانست از مرز 5...
اقتصادنیوز بازار طلا و ارز بازار تهران پایتخت 

  

ارزیابی بیش از 1100 داوطلب سمت مدیریت محلهسرپرست دبیرخانه ستاد مدیریت محله شهر تهران گفت: تاکنون بیش از هزار و صد نفر از ثبت‌نام کنندگان در فرایند انتخاب مدیران محله به کانون ارزیابی آمدند و روند دعوت از باقی افراد تایید شده از سوی شهرداران مناطق نیز ادامه دارد.
تسنیم تهران ماه 

  

رئیس مجلس شورای اسلامی گفت: حمایت‌های تهران از دمشق در جنگ علیه تروریست‌ها ادامه خواهد داشت.
نامه نیوز علی لاریجانی بشار اسد تهران 

  

اسد: تروریست‌ها در ادلب سپرانسانی ساخته‌اند/ لاریجانی: از مبارزه سوریه علیه تروریست‌ها حمایت می‌کنیمرئیس مجلس گفت: حمایت‌های تهران از دمشق در جنگ علیه تروریست‌ها ادامه خواهد داشت.
تسنیم بشار اسد علی لاریجانی سوریه 

  

شرایط اقتصادی ایران از نظر رشد اقتصادی و نرخ تورم در سال آینده بهتر خواهد بودپیش بینی سازمان های جهانی مثل صندوق بین المللی پول و بانک جهانی این است که شرایط اقتصادی ایران از نظر رشد اقتصادی و نرخ تورم در سال آینده بهتر خواهد بود.
مستقل‌آنلاین رشد اقتصادی ایران جمهوری اسلامی ایران