سیطره خرافات و شبه‌علم بر شبکه‌های اجتماعی/ باز کردن بخت دختران تا جن گیری!

اقتصاد نیوز:یکی از شوخی های رایج در مورد شبکه های اجتماعی مدیریت کانال ها و صفحات متعدد توسط پروفسور سمیعی است. جالب اینجاست که اغلب محتوای این کانال های پرمخاطب به مباحث و موضوعاتی برمی گردد که از نظر علمی هیچ و پایه اساسی ندارند...

سیطره خرافات و شبه‌علم بر شبکه‌های اجتماعی/ باز کردن بخت دختران تا جن گیری!

به گزارش اقتصاد نیوز و به نقل از دیجیاتو،توسعه ابزارهای ارتباطی نظیر وب و شبکه های اجتماعی و همچنین رشد قارچ گونه رسانه های غیرمعتبر باعث گسترش قابل توجه شبه علم شده است. باور مردم به این مطالب می تواند صدماتی جبران ناپذیر را به باور آورد، بنابرین نیاز به توضیح شبه علم و روش های تمایز آن از علم واقعی ضروری به نظر می رسد.

شبه علم که در مقابل دانش واقعی قرار می گیرد، معضلی است که مردم را از واقعیات عینی دور کرده و به سوی خرافات و باورهای غیرمنطقی می کشاند که تنها هاله ای از حقیقت دور آنها را احاطه کرده اما از درون پوچ و بی اساس هستند. در این مطلب به توضیح شبه علم و ارائه مثال هایی از آن پرداخته ایم اما پیش از آن باید بدانیم علمچیست.

علم چیست؟

با شنیدن واژه علم تصاویر مختلفی به ذهن هجوم می آورند: یک کتاب قطور، کلاس درسی با چند ده صندلی، یک آزمایشگاه پر از میکروسکوپ، منجمی در حال رصد آسمان شب یا دانشمندی در حال مطالعه جانوران. در واقع همه این موارد در هم تعریف علم می گنجند: علم تلاش هماهنگ بشر برای اطلاع یا درک بهتر تاریخ طبیعی جهان و چگونگی کارکرد آن است که از طریق مشاهده، اندازه گیری، آزمایش و نتیجه گیری صورت می گیرد. 

ارسطو دانش علمی را مجموعه ای از آگاهی های قابل اتکا می داند که از لحاظ منطقی و عقلانی، قابل توضیح باشند. یک تجربه علمی باید قابل راستی آزمایی، تکرار و ابطال ‌پذیر باشد در غیر این صورت در رده علم جای نخواهد گرفت.

محققان برای آزمایش یک مفهوم یا مطلب از روش علمی استفاده می کنند که شامل مراحل زیر است:

مشاهده طرح سوال یا مساله جمع آوری اطلاعات فرضیه سازی طراحی و انجام آزمایشات تحلیل داده ها و نتیجه گیری انجام دوباره آزمایش برای اطمینان از اتفاقی نبودن نتایج شبه علم چیست؟

شبه علم یک رفتار، ایده یا باور است که خود را به جای علم جا می زند اما بر شواهد نادرست یا غیرعلمی بنا شده. در این نوع ادعاهای عجیب و غریب خبری از روش علمی برای آزمایش نیست و تنها بر تجربیات شخصی یا داستان های قدیمی تکیه می شود.

شبه علم را می توان نقطه برابر علم به حساب آورد چرا که ادعاهای آن شاید در نگاه اول امکان پذیر و منطقی به نظر برسد اما هیچ اساس یا پیشینه تجربی برای آن وجود ندارد. در ایران چاکراهای بدن، شخصیت شناسی بر اساس ماه تولد، در اختیار داشتن نیروهای ماورایی و طالع بینی از روی موقعیت ماه و ستارگان را می توان از رایج ترین موارد شبه علم و حتی ضد آن به شمار آورد.

نشانه های شبه علم

رد شبه علم آنقدر برای دانشمندان مهم بوده که از سال ها قبل به دنبال ایجاد معیاری برای تشخیص آن از علم واقعی بوده اند و حتی یکی از اهداف رشته فلسفه علم هم تمایز بین نظریات علمی و غیر علمی است. برای شناسایی ایده های شبه علم می توان از معیارهای زیر بهره برد:

ابطال ناپذیری: یکی از مهمترین روش های تشخیص شبه علم ابطال پذیری است چون بسیاری از ادعاها و ایده های مطرح شده در این حوزه قابل آزمایش و ابطال پذیر نیستند. برای مثال اگر کسی بگوید تمامی خرس ها شش دست و پا دارند اما در صورت دیده شدن به هر نحو یا فیلمبرداری و عکاسی از آنها دو دست دیگر خود را پنهان می کنند پس این ادعا قابل آزمایش نیست و در رده علم جای نمی گیرد.

هدف ایده: علم بر کمک به مردم برای داشتن درکی صحیح، عمیق و جامع از جهان هستی متمرکز است اما هدف شبه علم معمولا کلاهبرداری، نشر عقاید خرافی یا ایدئولوژیک است.

 

چگونگی مقابله با چالش ها: علم از چالش ها استقبال کرده و در پی اثبات یا رد ایده ها است اما شبه علم به مخالفت بی دلیل با مخالفان یا ایده های ناقض خود برخواسته و حتی به تهدید و توهین پناه می برد.

عدم شفافیت: طرفداران شبه علم علاقه ای به شفافیت ندارند و اغلب ایده های عجیب خود را در رسانه ها و همایش های مخصوص خودشان مطرح می سازند.

ایستایی: نظریه های علمی از طریق دانش پویا و در حال رشد پشتیبانی می شوند و ایده های حول یک موضوع معمولا با گذشت زمان و انجام تحقیقات بیشتر تغییر می کنند. از طرف دیگر شبه علم درگیر ایستایی و کرختی شدید است و معمولا تحقیقات جدیدی پیرامون یک مطلب صورت نمی گیرد.

تئوری توطئه: طرفداران شبه علم در مقابل رد ادعاهایشان توسط شخصیت های برجسته یا نهادهای رسمی، آنها را به حمایت جانبدارانه از محافل آکادمیک متهم کرده و خود را قربانی توطئه و حق کشی نشان می دهند.

تکرار ناپذیری: یکی دیگر از نشانه های شبه علم این ادعا است که یک رویداد خاص تنها یک یا چند بار معدود در طول تاریخ یا حتی زندگی یک شخص روی داده و امکان تکرار آن وجود ندارد. طبیعتا زمانی که امکان آزمایش یک رویداد وجود نداشته باشد نمی توان به صحت آن پی برد.

معیارهای دیگری برای تشخیص شبه علم وجود دارد، برای مثال پناه بردن به عباراتی نظیر بر اساس تحقیقات دانشمندان، تکیه بر همهمه و شایعه یا سوءاستفاده ناشیانه از واژه های علمی مثل انرژی امواج، کوانتوم و غیره

نمونه های شبه علم

یکی از نمونه های واضح شبه علم جمجمه شناسی است که در قرن هجدهم توانست توجه عامه مردم را به خود جلب کرده و محبوبیت زیادی پیدا کند. بر اساس این ایده که توسط «فرنز گال» رواج پیدا کرد می توان با مطالعه برجستگی های ظاهری جمجمه به شخصیت افراد پی برد. او پس از مطالعه تعدادی بیمار و زندانی سیستمی شامل 27 نوع برجستگی جمجمه را توسعه داد که حتی طی دو قرن بعد هم بین مردم محبوب و پذیرفته شده بودند.

با این حال مطالعات بعدی دانشمندان ثابت کرد که این سیستم هیچ پایه و اساس علمی ندارد و سماجت روی آن تنها از روی عدم آگاهی یا منافع شخصی صورت گرفته است. چه استعدادها، توانایی و شخصیت هایی که به خاطر باور به این سیستم مضحک از بین نرفت. هرچند همین حالا هم معیارهای دیگر نظیر ماه تولد افراد کارکردی مشابه پیدا کرده است.

یک شبه علم دیگر روش درمان تب زرد توسط «بنجامین راش» در دهه 1970 است که به درمان و در عین حال مرگ بسیاری منجر شد. منتقدان راش در آن زمان روش درمانی او را خطرناک تر از خود بیماری می دانستند اما وی با تاکید بر اینکه مرگ بیماران ناشی از تب زرد است عملا ابطال پذیری روش خود را زیر سوال برده بود. بعدها مشخص شد که حق با منتقدان بوده است.

از دیگر نمونه های شبه علم می توان به ارتباط بین واکسن و ابتلا به اوتیسم، سنگ درمانی، درمان های جایگزین، هومیوپاتی (همسان درمانی)، آدم فضایی ها، بشقاب پرنده ها، عرفان کوانتومی، طالع بینی، کف بینی، شخصیت شناسی بر اساس ماه تولد یا جایگاه ستارگان و سیارات، ادراک فراحسی، انکار کروی بودن زمین و موارد متعدد دیگری اشاره کرد.

جمع بندی

شبه علم به نوعی خرافه ای مدرن است که با تکیه بر رنگ و لعاب علمی و استفاده از واژه های پرطمطراق نظیر تحقیقات دانشمندان و عبارات مبهم علمی خود را در قالب علم واقعی جا می دهد.

توسعه ابزارهای ارتباطی نظیر وب و شبکه های اجتماعی از یک سو و از سوی دیگر رشد قارچ گونه رسانه های غیرمعتبر باعث گسترش قابل توجه شبه علم شده است. باور مردم به این مطالب می تواند صدماتی جبران ناپذیر را به باور آورد، بنابرین نیاز به توضیح شبه علم و روش های تمایز آن از علم واقعی ضروری به نظر می رسد.

حوزه تولد اوتیسم 



  اخبار برگزیده
  

عقب نشینی دلار در پی تحریم های شب گذشته علیه ایراناقتصاد نیوز: اعلام تحریم‌های جدید علیه ایران توسط کاخ سفید باعث عقب نشینی شاخص دلار به کانال 95 واحد شد.
اقتصادنیوز دلار ایران اقتصاد 

  

واکنش موسوی سخنگوی وزارت خارجه به تحریم رهبری و «ظریف»سخنگوی وزارت خارجه کشورمان به تصمیم اخیر آمریکا برای تحریم رهبری ایران و محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه واکنش نشان داد.
مثلث وزارت خارجه توئیتر دولت 

  

قیمت گذاری خودرو براساس «حاشیه» کدام بازار؟در‌حالی‌که قیمت‌های ارائه شده در طرح فروش روزانه خودروسازان حکایت از تعلیق مصوبه قیمت‌گذاری خودرو در حاشیه بازار دارد، رئیس سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان تاکید کرده قیمت‌ها متناسب با حاشیه بازار بهمن 97 تعیین شده‌اند.
خودروتک قیمت خودرو خودروسازان 

  

«مارک دائو»، روزنامه نگار ، تنش‌های موجود بین ایران و امریکا را در فرانس 24 تحلیل کرده و نوشته است: دونالد ترامپ در حال بازی با کارت فشار حداکثری بر ایران برای بازگرداندن آنها به میز مذاکره است. یک استراتژی بی‌خطر که احتمال برافروختن آتش در خاورمیانه را افزایش داده است.
نامه نیوز ایران هسته ای بازی 

  

معاون حقوقی رئیس جمهور: مردم باید همه چیز را بدانندروزنامه ایران: لایحه شفافیت یکی از مهم‌ترین لوایح دولت اعتدال حالا در مجلس است و همه چشم‌ها به بهارستان است تا ببینند نمایندگان مردم از آزمون آن سربلند بیرون می‌آیند یا نه.
مثلث رئیس جمهور ایران روزنامه ایران 

  

درخواست جدید خودروسازان برای افزایش قیمت خودروخودروسازان دوباره درخواست گرانی دادند! این خبر را فیاض، مشاور وزیر صنعت به «شهروند» اعلام می‌کند و البته اصرار هم دارد به جای «افزایش قیمت» از واژه «اصلاح قیمت» استفاده کند. او البته توضیح می‌دهد که درخواست خودروسازان برای اصلاح قیمت در حال بررسی است.
خودروتک خودروسازان افزایش قیمت قیمت 

  

آمریکا در پی اقدامات خصمانه خود، تحریم‌های جدیدی را علیه مقام معظم رهبری وضع کرده است.
نامه نیوز ایران دونالد ترامپ ترامپ 

  

«روحانی» اعتراض، «جهانگیری» سکوتمستقل آنلاین/ گروه سیاسی ــ هرمز شریفیان ــ این نخستین بار نیست که «حسن روحانی»، رئیس جمهوری با معاون اول خود، «اسحاق جهانگیری» درباره برخی موضوعات به اختلاف‌نظرهای جدی بر می‌خورند.
مستقل‌آنلاین حسن روحانی اسحاق جهانگیری رئیس جمهور 

  

ذوالنوری و پور مختار ملاقات با بابک زنجانی را تکذیب کردندمستقل آنلاین/از روز شنبه در محافل سیاسی و فضای مجازی شایعه شد که چندتن از نمایندگان اصولگرا متمایل به جبهه پایداری در زندان اوین حضور یافته و با بابک زنجانی غارتگر بزرگ نفتی ملاقات هایی داشته اند.
مستقل‌آنلاین زندان اوین بابک زنجانی شبکه های مجازی 

  

پشت‌پرده اتاق عملیاتِ ضدزنگنه و دیدار با "بابک زنجانی" در زندان/ صداوسیما طرفِ کیست؟مستقل آنلاین/یکی از برنامه‌های صبحگاهی شبکه سوم سیما با دعوت از علیرضا زاکانی نماینده اصولگرای پیشین مجلس و از جمله سرسخت‌ترین دلواپسان حوزه نفت و دیپلماسی، 20 دقیقه به طرح انتقادها و مدعیاتِ اثبات‌نشده علیه وزارت نفت و وزیر نفت جمهوری اسلامی اختصاص داد.
مستقل‌آنلاین روزنامه وزارت نفت تلویزیون 

  اخبار داغ
  

ارزش 300 میلیارد دلاری ارزهای رمزپایه در دنیا / ماینرهای بیت‌کوین فرصتند یا قاچاقچی؟عضو کمیسیون اقتصاد نوآوری و تحول دیجیتال اتاق بازرگانی تهران با تاکید بر ضرورت بسترسازی دولت و حاکمیت برای استفاده از ظرفیت ماینرهای خانگی و استخراج بیت‌کوین، جزئیاتی از فرصت سازی ارزهای رمزپایه برای کشور را تشریح کرد.
تسنیم بیت کوین اقتصاد نوآوری 

  

ایران بالاترین تولید کننده فرآورده‌های با کیفیت و با ارزش افزوده بالا در منطقهمدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران گفت: ایران بین کشورهای منطقه، بالاترین میزان تولید فرآورده‌های با کیفیت و با ارزش افزوده بالا را دارد.
ایلنا ایران تولید کالاهای اساسی 

  

گزارش «اقتصادنیوز» از بازار طلا و ارز پایتخت؛ نوسان کم‌دامنه و ریزش محدود قیمت‌هااقتصادنیوز؛ امروز سه‌شنبه 4 تیرماه 1398 بازار طلا و ارز پایتخت روز آرامی را سپری کرد و برخلاف انتظار بسیاری از معامله‌گران قیمت‌ها مسیر کاهشی را پیش گرفتند. عصر امروز دلار در بازار آزاد زیر 13200 تومان رفت و صرافی ملی قیمت خریدوفروش دلار و یورو را 100 تومان کاهش داد تا نرخ رسمی دلار در محدوده 13000 تا 13100 تومانی قرار گیرد. سکه طرح جدید به زیر مرز 4...
اقتصادنیوز بازار طلا و ارز بازی سکه و طلا 

  

تورم عجیب در استان ایلام​اقتصادنیوز: بیشترین نرخ تورم دوازده ماهه مربوط به استان کردستان (45,1 درصد) و کمترین آن مربوط به استان­ قم (31.4 درصد) است. شکاف نرخ تورم دوازده ماهه استان ها در خرداد ماه 13.7 درصد است که نسبت به ماه قبل 1.3 واحد درصد افزایش نشان می­دهد.
اقتصادنیوز تورم استان آذربایجان غربی استان البرز 

  

«آسیب‌شناسی و ارزیابی سیاست‌های کلی مسکن» در دستور کار کمیسیون زیربنایی مجمع قرار گرفتپس از بررسی طرح مطالعاتی ارزیابی راهبردی سیاست‌های کلی مسکن موضوع آسیب‌شناسی و ارزیابی سیاست‌های کلی مسکن در دستور کار کمیسیون زیربنائی و تولیدی مجمع تشخیص مصلحت نظام قرار گرفت.
ایلنا دولت مسکن درآمد 

  

ادامه بررسی شور دوم لایحه مالیات بر ارزش افزوده/جلسه آتی گزارش کمیسیون نهایی می شود سیدحسن حسینی شاهرودی سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری خانه ملت، در تشریح نشست امروز کمیسیون متبوع خود، گفت: ادامه بررسی شور دوم لایحه مالیات بر ارزش افزوده، دستورکار امروز کمیسیون اقتصادی بود که پیشنهادات نمایندگان در اصلاح برخی بندهای این لایحه مطرح شد. نماینده مردم شاهرود و میامی در مجلس شورای اسلامی، با بیان اینکه تاکنون پیشنهادات مختلفی…
خانه‌ملت مجلس شورای اسلامی مالیات مالیات بر ارزش افزوده