خبرفوری   |  سیاسی  |  

گزینه‌های رئیسی برای کرسی وزارت امور خارجه / کدام چهره می‌خواهد رودرروی بایدن بایستد؟ / از وزرای خارجه غرب گرا تا دیپلمات‌های شرق دوست

دولت رئیسی در اوج تنش در روابط خارجی ایران تشکیل می‌شود. کدام چهره می‌خواهد مدیریت این تنش‌ها را در

گزینه‌های رئیسی برای کرسی وزارت امور خارجه / کدام چهره می‌خواهد رودرروی بایدن بایستد؟ / از وزرای خارجه غرب گرا تا دیپلمات‌های شرق دوست

دولت رئیسی در اوج تنش در روابط خارجی ایران تشکیل می‌شود. کدام چهره می‌خواهد مدیریت این تنش‌ها را در دست بگیرد؟

به گزارش خبر فوری، با نزدیک شدن به روزهای حساس مراسم تحلیف ریاست جمهوری و معرفی کابینه دولت جدید بسیاری در مورد وزرا و اعضاء کابینه گمانه زنی می کنند. در این میان، شاید وزیر امور خارجه جدید یکی از مهم ترین وزاری دولت باشد و بسیاری از همین حالا لحظه شماری می کنند تا مسئول دیپلماسی ایران در 4سال آینده را بشناسند. معرفی وزیر امور خارجه از این جهت هم اهمیت دارد که رویکرد کلی سید ابراهیم رئیسی و دولتش را در مورد گره های بین المللی اخیر ایران و غرب و به خصوص مساله احیاء برجام نشان می دهد.

در این گزارش سعی داریم مروری داشته باشیم بر نامزدهای اصلی و مطرح شده برای نشستن بر سکان وزارت امور خارجه. پیش از این اما بد نیست مروری بر تاریخچه وزارت امور خارجه در 40 سال اخیر و چالش های تاریخی  و فعلی آن داشته باشیم.

مروری بر وزرای امور خارجه ایران

شاید وزارت امور خارجه یکی از قدیمی ترین وزارت خانه های تاریخ ایران باشد. ضرورت ارتباط با کشورهای خارجی باعث شد ایران از زمان حکومت های باستانی تا کنون نهادی برای این امر ایجاد کند.

از زمان فتحعلی شاه قاجار تا سقوط پهلوی افراد مختلفی سکان وزارت امور خارجه را بر عهده داشته اند. افرادی چون مشیرالدوله، حسن اسفندیاری، وثوق الدوله، محمد مصدق، ذکاء الملک فروغی، حسن تقی زاده، علی سهیلی، علی اصغر حکمت، حسین فاطمی، اردشیر زاهدی و ... از جمله مهم ترین و مشهور ترین وزاری امور خارجه قبل از انقلاب اسلامی بوده اند.

بعد از انقلاب اسلامی افراد گوناگونی وزیر امور خارجه شدند. کریم سنجابی، ابراهیم یزدی، ابوالحسن بنی صدر و صادق قطب زاده (به عنوان سرپرست وزارت امور خارجه از جانب شورای انقلاب)، محمد کریم خداپناهی ( سرپرست وزارت خانه در دولت اول)، محمد علی رجایی (سرپرست وزارت خانه در دولت اول)، میرحسین موسوی، علی اکبر ولایتی، کمال خرازی، منوچهر متکی، علی اکبر صالحی و جواد ظریف به ترتیب وزیر یا سرپرست وزارت امور خارجه بوده اند.

اکنون بد نیست به برخی از چالش های ایران در زمان وزارت افراد فوق اشاره کنیم:

کریم سنجابی/ دولت موقت انقلاب وارد عرصه بین المللی می شود

انتخاب کریم سنجابی به عنوان وزیر امور خارجه دولت موقت ( دولت مهدی بازرگان) یک انتخاب بسیار هوشمندانه بود. انقلاب اسلامی ایران باعث ترس بسیاری از دول خارجی شده بود. سنجابی رهبر جبهه ملی بود و نزد دول غربی چهره ای مقبول داشت. از این رو، بسیاری بر آنند که انتخاب سنجابی باعث آرامش موقتی روابط خارجی ایران جدید شد.

با وجود این، سنجابی در همان ابتدای کار مشکلات فراوانی داشت. ایران انقلابی هنوز کینه آمریکا را به دل داشت و دوست نداشت آمریکا بدون غرامت دادن از زیر بار اقداماتش فرار کند. در همان ابتدای انقلاب مارکسیست ها به سفارت آمریکا در ایران حمله کردند و اگر با آنها برخورد نمی شد شاید سنجابی در همان ابتدای کارش با یک بحران لاینحل مواجه می شد.

مساله دیگر، اختلاف سنجابی و دولت موقت بر سر چینش تیم سیاست خارجی بود. بازرگان و اطرافیانش با برخی معاونین سنجابی مخالف بودند اما سنجابی شرط کرده بود که در انتخاب معاونین و همکارانش آزاد باشد. دولت موقتا شرط سنجابی را پذیرفت اما جراید و برخی گروه ها آتش زیر خاکستر را شعله ور کردند. انتقاد جراید انقلابی آن زمان به سنجابی فقط مربوط به انتخاب معاونین او نبود. طبق ادعای برخی روزنامه ها سنجابی در عید سال 58 برای تعطیلات به آمریکا رفته بود. این ادعا باعث خشم شدید مردم انقلابی شد و برای سنجابی دردسر ایجاد کرد.

در همین زمان، اختلاف سنجابی و دولت موقت بیشتر و بیشتر شد و سرانجام سنجابی به بهانه بیماری از مقام خود استعفا داد. او بعد از استعفا راهی بیمارستان شد تا مراحل درمان خود را کامل کند. هاشمی رفسنجانی به عیادتش رفت و از قول امام خمینی (ره) از او خواست که تا برگزاری رفراندوم سال 58 استعفا خود را به تعویق بیندازد. سنجابی قبول کرد و بعد از همه پرسی فروردین 58 از مقام خود کنار رفت.

بحران بزرگ آغاز می شود/ از مساله استرداد شاه تا تسخیر سفارت آمریکا

با استعفاء کریم سنجابی، ابراهیم یزدی به جای او وزیر امور خارجه دولت موقت گشت. ابراهیم یزدی در همان ابتدا وارث مشکلات وزارت خانه سنجابی شد. مشکلات ایران و آمریکا با سفر شاه به آمریکا و شایعه پناهنده شدن بیشتر شد. همزمان، دیدار مخفیانه ابراهیم یزدی، مهدی چمران و مهدی بازرگان با مقامات آمریکایی و شخص زیبگنیو برژیسنکی مشاور امنیت ملی کاخ سفید و افشا شدن این ملاقات وزارت امور خارجه وشخص بازرگان و یزدی را دچار دردسر فراوان کرد.

تقابل یزدی با انقلابی های داخلی از یک طرف و مقامات کشورهای خارجی و سازمان ملل که دولت جدید ایران را متهم به تندروی، مقابله سخت با مقامات رژیم سابق و اعدام فرماندهان ساواک و ارتش می کردند، باعث شد وزارت امور خارجه در یکی از سخت ترین شرایط خود قرار بگیرد.

با این حال، یک اتفاق شوکه کننده آخرین ضربه را بر پیکر روز به روز نحیف تر شده وزارت امور خارجه ابراهیم یزدی زد. دانشجویان پیرو خط امام در تاریخ 13 آبان 1358 به سفارت آمریکا در تهران حمله کرده و بعد از تسخیر آن، کارکنان آنجا را به گروگان گرفتند.

این اتفاق توسط دولت موقت و ابراهیم یزدی قابل پذیرش نبود و دولت به بهانه خودمختاری و استقلال گروه های انقلابی مختلف و ضعف دولت در اجرای سیاست های خود استعفا داد و طبعا ابراهیم یزدی نیز پست وزارت امور خارجه را برای همیشه ترک گفت.

با استعفای دولت موقت، امام شورای انقلاب را مامور اداره دولت کرد و ابوالحسن بنی صدر که برای ریاست جمهوری آماده می شد وزارت خارجه را پذیرفت. حالا مشکلات ایران و آمریکا چند برابر شده بود. به جز مساله پولهای بلوکه شده ایران در آمریکا و استرداد شاه، مساله جدیدی به عنوان آزادسازی گروگان های آمریکایی نیز به وجود آمده بود. بنی صدر سعی داشت از طریق معاوضه گروگان ها با شاه یا پولهای بلوکه شده مساله را حل کند اما بحران داخلی به حدی وسیع بود که بنی صدر را بی انگیزه کرد و او یک ماه بعد از آغاز کارش استعفا داده و ترجیح داد خود را آماده کارساز انتخابات ریاست جمهوری کند.

دومین وزیر امور خارجه دولت شورای انقلاب، صادق قطب زاده بود. همراه امام خمینی (ره) در پاریس مواضع ضد شوروی و کمونیسیتی تندی داشت؛ از این رو به محض ورود به وزارت امور خارجه شورای انقلاب، با مخالفت روس ها مواجه شد. با این حال، مشکل اصلی قطب زاده نیز نه شوروی بلکه همچنان آمریکا بود.

مهم ترین اقدام قطب زاده در دوران وزارتش، شایعه باز پس گرفتن شاه از پاناما برای پایان ماجرای گروگان ها بود. اصل قضیه و نگاه داشتن هواپیمای شاه برای چند ساعت درست بود اما قطب زاده قصد استفاده تبلیغاتی داشت تا در کارزار انتخابات به کار او بیاید. اتفاقی که به کار نیامد و او شکست سنگینی در انتخابات ریاست جمهوری متحمل شد.

همچنین در دوران قطب زاده آمریکا به طبس حمله کرد تا با یک حمله برق آسا گروگان هایش را نجات دهد. این عملیات با شکست مفتضحانه ای مواجه شد و در پی آن، روابط ایران و آمریکا به درخواست جیمی کارتر (رئیس جمهور وقت آمریکا) قطع شد؛ تصمیمی که البته تا امروز پابرجا مانده است.

سیاست خارجه در دوران جنگ 8 ساله

با انتخاب ابوالحسن بنی صدر به عنوان رئیس جمهور و تشکیل اولین دولت جمهوری اسلامی ایران، یک اتفاق مهم رخ داد که همه مسائل داخلی و خارجی را به حاشیه برد. حمله رژیم بعث عراق به ایران و آغاز جنگ تحمیلی مسائل جدیدی برای ایران انقلابی به وجود آورد.

اتفاق عجیب و مهم در این دوره این بود که در گرماگرم جنگ، وزارت امور خارجه هیچ سکان داری نداشت. بین رئیس جمهور وقت (ابوالحسن بنی صدر) و نخست وزیر (محمد علی رجایی) اختلاف شدیدی بر سر انتخاب وزیر امور خارجه پیش آمد. رجایی دوست داشت میرحسن موسوی را به عنوان وزیر انتخاب کند اما بنی صدر با موسوی مخالف بود. این کشمکش بین رئیس جمهور  و نخست وزیر ادامه پیدا کرد و باعث شد در طول حدودا دو سال ریاست جمهوری بنی صدر، وزارت امور خارجه وزیر نداشته باشد و محمد علی رجایی با حفظ سمتِ نخست وزیری، سرپرستی وزارت امور خارجه را هم بر عهده بگیرد.

به جز جنگ، وقایع دیگری نیز در جریان بود. مساله آزاد سازی گروگان های آمریکا و استرداد پولهای ایران توسط دولت ایالات متحده، وزارت بی وزیر امور خارجه را به دردسر انداخت. در مهر 1359 ابراهیم نبوی به نمایندگی از وزارت امور خارجه ایران به الجزایر رفت تا مساله گروگان گیری را حل کند.

به موجب عهدنامه  الجزایر طرفین متعهد گردیدند که:

ایران گروگان‌های آمریکایی را آزاد کند. آمریکا در امور داخلی ایران (چه از لحاظ سیاسی و چه نظامی) مداخله نکند.

آمریکا مجازات‌های تجاری و اقتصادی را لغو و دارایی‌های مسدود شده ایران را آزاد کند.

هر دو کشور متعهد شوند که تا زمان انعقاد کامل بیانیه‌ها از رسیدگی به دعاوی اتباع و دولت‌ها علیه یک‌ دیگر، خودداری کنند و آن‌ها را به داوری مرضی‌الطرفین ارجاع دهند.

آمریکا می‌بایست اطمینان دهد که هر گونه تصمیمات دادگاه ایالتی در رابطه با انتقال هر گونه دارایی حکومت پیشین، مستقل از اصل مصونیت شاه اجرا خواهد کرد.

قروض ایران به نهادهای آمریکایی پرداخت شود.

در بهار سال 1361 اختلاف رجایی و بنی صدر به مجلس نیز کشیده و به اختلاف بنی صدر و حزب جمهوری اسلامی تبدیل شد. افزایش این اختلافات و به خصوص انتقادات به بنی صدر در مورد اداره جنگ نهایتا باعث شد مجلس به عدم کفایت سیاسی او رای داده و او را از این مقام عزل کند.

بعد از این اتفاق، شورای ریاست جمهوری موقتا مسئول اداره کشور شد و در مرداد 1360 هم مجددا انتخابات ریاست جمهوری برگزار گردید و محمد علی رجایی به عنوان رئیس جمهور برگزیده شد. رجایی پیش از انتخابات و در زمان ریاست بر شورای ریاست جمهوری، میرحسین موسوی را به عنوان وزیر امور خارجه معرفی کرده و موسوی نیز از مجلس رای گرفته بود. میرحسن موسوی دوران کوتاهی را در وزارت امور خارجه داشت و از این رو اقدامات خاصی را نتوانست انجام دهد. مهم ترین اقدام او تلاش برای شکستن ائتلاف عراق با کشورهای عربی و ایجاد یک اتحاد منطقه ای علیه ایران در اوج جنگ تحمیلی بود که البته این تلاش منجر به نزدیک شدن ایران به سوریه و لیبی شد. با بمب گذاری در دفتر ریاست جمهوری و شهادت  محمد علی رجایی بار دیگر دولت از بین رفت و انتخابات دیگری برگزار شد.

با برگزاری مجدد انتخابات ریاست جمهوری، آیت الله سید علی خامنه ای به عنوان رئیس جمهور انتخاب شد و ایشان میرحسین موسوی را به عنوان وزیر امور خارجه معرفی نمودند. با انتخاب موسوی به عنوان نخست وزیر، علی اکبر ولایتی به عنوان وزیر امور خارجه انتخاب شد.

علی رغم انتخاب چند وزیر امور خارجه در دو سال، علی اکبر ولایتی یک دوره ثبات را در وزارت امور خارجه تجربه کرد. او 16 سال وزیر امور خارجه بود و توانست در 8 سال ریاست جمهوری آیت الله خامنه ای و 8 سال ریاست جمهوری مرحوم هاشمی رفسنجانی این وزارت خانه را اداره کند.

در 8 سال ابتدایی وزارت ولایتی مساله جنگ و ارتباط با غرب مهم ترین گره های وزارت خانه او بودند.

در دوره اول وزارت ولایتی چند اتفاق حاشیه ای رخ داد که او و وزارت امور خارجه را درگیر کرد. ماجرای مک فارلین یکی از اتفاقات مهم وزارت امور خارجه در دوره ولایتی بود (در این باره اینجا بخوانید). مساله کشتار و شهادت حجاج ایرانی در حج سال 66 نیز یکی دیگر از بحران های خارجی ایران بود که روابط ایران و عربستان را بحرانی کرد.

با وجود این مسائل، مهم ترین حادثه در سال 68 به وقوع پیوست. جنگ هشت ساله به سخت ترین روزهای خود رسیده و نیروها دچار فرسایش شده بودند. در این شرایط سازمان ملل سعی داشت دو کشور درگیر را به صلح وا دارد. متن قطعنامه جنگ ایران و عراق در ابتدا با مخالفت دولت ایران موجه شد و ولایتی از سازمان ملل قاطعانه خواست عراق به عنوان مسئول آغاز جنگ شناخته  شده و غرامت بپردازد. با این حال، با حمله وحشیانه آمریکا به هواپیمای مسافربری ایران و شهادت مظلومانه مسافران و وقوع چند اتفاق در جنگ مانند سقوط فاو ایران سرانجام قطعنامه اصلاح شده 598 را پذیرفت و جنگ 8 ساله بین ایران و عراق به پایان رسید.

وزارت امور خارجه در دوره سازندگی

با پیروزی اکبر هاشمی رفسنجانی در انتخابات ریاست جمهوری سال 68 و همزمان پایان جنگ تحمیلی، کشور در مسیر بازسازی قرار گرفت. در این دوره تنش زدایی نسبی خارجی یکی از اهداف وزارت امور خارجه بود. علی اکبر ولایتی در دوره دوم زعامت خود سعی کرد به خصوص در حوزه روابط با همسایگان و بالاخص عربستان پیشرفت هایی را به وجود آورد.

با وجود این، در همان دوره 8 ساله نیز مشکلاتی برای ولایتی و وزارت خانه اش به وجود آمد. مساله اسرائیل و لغو مسابقه با ورزشکارهای رژیم اشغالگر قدس ( که البته در سال 1983 آغاز شده بود و در سالهای بعد ادامه یافت)، ماجرای میکونوس و خروج سفیران 15 کشور اروپایی از ایران و فشار آمریکا بر کشورمان و اعمال تحریم های گسترده از جمله اصلی ترین مسائل وزارت امور خارجه در 8 سال دوم وزارت ولایتی بود.

کمال خرازی و سیاست گفتگوی تمدن ها

با برگزاری انتخابات ریاست جمهوری سال 76 و پیروزی سید محمد خاتمی، جریان جدیدی در کشور به وجود آمد. اصلاح طلبان با شعار افزایش حقوق مدنی، آزادی های اجتماعی و سیاسی و تنش زدایی با کشورهای خارجی به قدرت رسیدند.

محمد خاتمی به وزارت 16 ساله ولایتی پایان داد و کمال خرازی را که پیش از این، سفیر و نماینده دائم ایران در سازمان ملل بود به عنوان وزیر امور خارجه به مجلس معرفی کرد.

ماموریت خرازی تنش زدایی در روابط ایران و غرب بود. در طول 8 سال وزارت خرازی، ایران به خصوص روابط بسیار خوبی با کشورهای اروپایی ( بالاخص تروئیکا یعنی انگلیس و آلمان و فرانسه) پیدا کرد و تنش های بین ایران و آمریکا نیز تا حدی کم شد؛ تا جایی که تیم ملی کشتی آمریکا به ایران سفر کرد و در اتفاقی تاریخی در ایران مسابقه داد. این اتفاق البته بسیار حاشیه ساز بود. روزنامه جمهوری اسلامی  در آن زمان به این اتفاق سخت تاخت و امکان برنده شدن تیم آمریکا و بالا رفتن پرچم ایالات متحده و پخش سرود ملی این کشور را در ایران باعث شرم ‌ساری دانست.

در مورد بهبود روابط ایران و آمریکا در این دوره یک نکته دیگر نیز لازم به ذکر است. در این دوره است که  مادلین آلبرایت (وزیر اسبق امور خارجه آمریکا) بابت شرکت در کودتای 28 مرداد علیه محمد مصدق ابراز تاسف کرد و خواستار بهبود روابط بین دو کشور شد.

با وجود این وقایع، وزارت امور خارجه خرازی در سال های پایانی  دولت خاتمی با حواشی بسیاری روبه رو شد. وقوع جنگ در افغانستان و به شهادت رسیدن دیپلمات های ایرانی در مزارشریف و احتمال جنگ با طالبان، حمله آمریکا به افغانستان و عراق، مساله کنفرانس برلین و ... از جمله حواشی خرازی در این دوره بود.

 اما شاید مساله مذاکرات هسته ای مهم ترین اتفاق سیاست خارجی در این دوره باشد. در سال 2002 مشخص شد که ایران در حال از سرگیری فعالیت هسته ای خود بعد از مدتی وقفه است. کشورهای اروپایی  و آمریکا با این اتفاق مخالفت کردند و مسیر طولانی و سخت مذاکرات هسته ای بین ایران و غرب آغاز شد.

در آن زمان حسن روحانی، دبیر شورای امنیت ملی بود. روحانی با همراهی خرازی و تیم مذاکره کننده توافق نامه های بروکسل و پاریس را به امضا رسانده و ایران توافق کرد کلیه فعالیت‌های مربوط به غنی‌سازی و بازفرآوری مانند ساخت، تولید، نصب، آزمایش، سرهم‌بندی و راه‌اندازی سانتریفیوژهای گازی، و فعالیت‌های مربوط به جداسازی پلوتونیم را متوقف کند و در عوض اتحادیه اروپا سعی در پذیرش ایران در سازمان تجارت جهانی نماید.

منوچهر متکی و بازگشت بحران بین المللی

با پیروزی محمود احمدی نژاد در انتخابات سال 84 همه چیز تغییر کرد. ایران در مقابل غرب قرار گرفت، فعالیت هسته ای ایران از سر گرفته شد و احمدی نژاد با حمله به هولوکاست و اظهارات جنجالی اش باعث افزایش نگاه بدبینانه به ایران شد.

در همین زمان، از سرگیری فعالیت هسته ای ایران و بی توجهی به قطعنامه های سازمان ملل، ایران را به دردسر انداخت. منوچهر متکی وزیر امور خارجه ایران در این دوره بود. او باید مساله هسته ای را حل می کرد و مانع صدور قطع نامه علیه ایران می شد که البته در این راه موفقیتی به دست نیاورد.

بعد از انتخابات 1388 و پیروزی مجدد احمدی نژاد، رئیس جمهور وقت تیم جدیدی را وارد دولت خود کرد. رحیمی مشایی و برخی نزدیکان او وارد دولت شدند و هرچند متکی همچنان وزیر امور خارجه باقی ماند اما اختلافاتش با احمدی نژاد بیشتر و بیشتر شد تا جایی که سرانجام به طرز بسیار عجیبی از مقامش عزل شد.

متکی در بیست و دوم آذر ماه 1389 در حالی که به منظور ابلاغ پیام محمود احمدی‌ نژاد در سنگال به سر می‌برد، از سمت خود برکنار شد. این اتفاق کم سابقه باعث انتقادات شدید به احمدی نژاد و دولتش شد و دولت سنگال نیز آن را توهین به خود تلقی کرد.

طبق برخی ادعاها علت اصلی عزل ناگهانی متکی درگیری لفظی او با حمید بقایی، نماینده ویژه رئیس‌جمهور در امور آسیا بوده است. گویا بقایی نسبت به کشتار ارامنه به دست ترکیه عثمانی اعتراض کرده و این اقدام او باعث ناراحتی ترکیه شده بود و متکی هم به بقایی تشر زده و این سخنان او را نسنجیده خوانده بود.

علی اکبر صالحی و گره کوری به نام توافق هسته ای

در پی عزل منوچهر متکی، احمدی نژاد، رییس سازمان انرژی اتمی را برای وزارت خارجه در نظر گرفت. در این دوره مساله هسته ای تبدیل به یک گره کور شده بود و صالحی ماموریت داشت با توجه به توان فنی اش این مساله را حل کند.

صالحی در کنار سعید جلیلی ( دبیر وقت شورای عالی امنیت) مسئول حل بحران هسته ای و لغو قطعنامه ها و تحریم ها بودند. اگرچه از نظر برخی، صالحی در این دوره قدرت زیادی نداشت و جلیلی حرف اول و آخر را می زد اما در مورد مسائل فنی هسته ای صاحب رای بود و هر چند نتوانست بحران هسته ای را در زمان احمدی نژاد حل کند اما همین توان فنی باعث شد بعد از حضورش در وزارت امور خارجه در دوره حسن روحانی بار دیگر رئیس سازمان انرژی اتمی ایران شود.

دوران 8 ساله محمد جواد ظریف؛ برجام، ترامپ، برجام

با انتخاب حسن روحانی به عنوان وزیر امور خارجه، محمد جواد ظریف به عنوان وزیر امور خارجه انتخاب شد. ظریف مدتها سفیر ایران در سازمان ملل متحد بود که در زمان احمدی نژاد از این مقام عزل گشت. با ورود ظریف به کابینه همه فهمیدند اصلی ترین مساله دولت حسن روحانی حل مساله سیاست خارجی و توافق هسته ای با کشورهای غربی است. روحانی در طول تبلیغات انتخاباتی نیز وعده حل سریع بحران هسته ای را داده بود.

با انتخاب ظریف به عنوان وزیر امور خارجه، تیم مذاکره کننده هسته ای به سرعت کار خود را آغاز کرد. در این مذاکرات برای نخستین باز وزرای امور خارجه جمهوری اسلامی ایران و آمریکا (ظریف  و جان کری) با هم ملاقات کردند.

مذاکرات تیم سیاست خارجی ایران و 5+1 حدودا 2 سال طول کشید و سرانجام در وین اتریش به نتیجه رسید. در طول این دو سال ایران و غرب تصمیم گرفتند در توافق نامه ای به نام برجام مساله هسته ای را به پایان برسانند.  فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و ظریف، در یک نشست رسمی در مقابل رسانه‌ ها در وین با خواندن بیانیه‌ ای به زبان انگلیسی و فارسی اعلام کردند که توافق نهایی در برنامه هسته ‌ای ایران به دست آمده ‌است.

بعد از انعقاد برجام، ظریف تبدیل به یکی از محبوب ترین سیاستمداران ایران شد. بسیاری او را با امیر کبیر مقایسه می کردند و برخی هم او را بزرگترین دیپلمات ایران می دانستند. با این حال، گروهی نیز منتقد شدید برجام بوده و با آن مخالفت می کردند.

بعد از انتخابات 2016 آمریکا و پیروزی دونالد ترامپ جمهوری خواه و تندرو برجام نیز دچار تزلزل شد. با خروج شوکه کننده آمریکا از برجام این توفق تقریبا از اعتبار افتاد و تمام رشته های ظریف پنبه شد. البته ظریف تلاش کرد برجام را با اروپایی ها ادامه دهد اما همه می دانستند برجام بدون آمریکا معنای خاصی ندارد.

از سال 94 تا 1400 ظریف تقریبا درگیر بحران های بسیار زیادی بود. روابط آمریکا و ایران و تحریم های سخت ترامپ دو کشور را تا آستانه جنگ پیش برد. روابط ایران و عربستان در پی اشغال سفارت این کشور به هم ریخت. در داخل نیز بسیاری در کار وزارت امور خارجه دخالت می کردند. ظریف روز به روز ناتوان تر می شد و اعتبارش هم کمتر.

این اتفاقات باعث استعفا ظریف هم شد. وزیر امور خارجه در روز 6 اسفند ماه سال 97 با انتشار پستی در صفحه شخصی اش در اینستاگرام استعفا خود را اعلام کرد که البته با این استعفا مخالف شد. بهانه او سفر برخی مقامات کشورهای دیگر به ایران بدون هماهنگی با وزارت امور خارجه بود.

ظریف در یک فایل صوتی که جنجال زیادی برای او ایجاد کرد، علیه سپاه قدس نیز صحبت هایی کرد و به مقامات این ارگان اتهام زد که در کار دیپلماسی او دخالت می کنند.

مذاکره با طالبان در تهران، توافق 25 ساله ایران و چین، دست دادن با اوباما در حاشیه برگزاری هفتادمین دوره مجمع عمومی سازمان ملل متحد، درگیری لفظی با کوچک زاده (نماینده مجلس) و ... از جمله حواشی دیگر محمد جواد ظریف در طول 8 سال سکان داری وزارت امور خارجه بوده است.

مهم ترین چالش های وزارت امور خارجه در دولت جدید

وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران از همان ابتدا با چالش های بسیار زیادی مواجه بوده است. بررسی چالش های وزرای امور خارجه بالا نشان می دهد بسیاری از این وزرا در مقطعی با مقامات بالا دستی خود به اختلاف خورده اند. کریم سنجابی، ابراهیم یزدی، کمال خرازی، منوچهر متکی و حتی محمد جواد ظریف در مقاطعی از دخالت مقامات بالادستی در کارشان انتقاد کرده اند. این اتفاق نشان می دهد که شاید قدرت وزارت امور خارجه در اجرای سیاست های کلی هم آنقدرها زیاد نیست و کار برخی وزرا را به استعفا می کشاند.

اگر این مساله کلی را کنار بگذاریم، مساله برجام شاید مهم ترین گره سیاست خارجی دولت آینده ایران باشد. برجام مساله ای است که می تواند آینده ایران وغرب، تحریم ها و سرنوشت دیپلماتیک کشور را تغییر دهد. پذیرش برجام به یک معنا قبول ارتباط دیپلماتیک (حداقلی) با غرب است. این ارتباط به معنای حل سریع یک سری مسائل مهم دیگر است. شاید قبول FATF و خروج سریع از لیست سیاه آن، یکی از جدی ترین اولویت های سیاست خارجی ایران باشد. مساله ای که البته دیگر از دست وزارت امور خارجه خارج شده و مسئول مستقیمش، مجمع تشخیص مصلحت نظام است.

مسائل منطقه ای نیز یکی دیگر از بحران های سیاست خارجه در این سالها است. حسن روحانی با وعده حل اختلافات با برخی رقبای منطقه ای به خصوص عربستان سعودی به پاستور آمد. با وجود این، در پایان 8 سال قدرت او، روابط دیپلماتیک ایران و عربستان به یک ویرانه تبدیل شده است. قدرت گیری طالبان در افغانستان، حضور ترکیه در سوریه و شمال آفریقا، اعتراضات مردمی در عراق و لبنان و به خصوص حضورعربستان در پاکستان همه و همه بحران های منطقه ای ایران است.

مساله قرارداد 25 ساله ایران و چین و ارتباط با روسیه نیز از جمله مسائل مهم دولت جدید در عرصه بین المللی است. چرخش ایران از غرب به شرق به خصوص در مورد مساله نفت (اینجا بخوانید)، چیزی است که شاید وضعیت دیپلماتیک دولت بعدی را به کلی تغییر دهد. امروز بسیاری در داخل از این چرخش تاریخی سخن می گویند و دولت جدید اگر موضع مناسب و منسجمی در این رابطه نداشته باشد ممکن است آسیب فراوانی به رابطه ایران با غرب و شرق وارد کند.

همچنین، افزایش تجاوزگری رژیم صهیونیستی و اقدامات خرابکارانه آنان از جمله مسائل ایران در 4 سال آینده خواهد بود. هر چند دولت اسرائیل تغییر کرده و نتانیاهو کنار رفته است اما اقدامات خصمانه اسرائیل در دولت جدید نیز تداوم یافته و اوضاع را به وخامت کشانده است.

چه کسی وزیر امور خارجه دولت سیزدهم می شود؟

در مورد وزیر امور خارجه آینده کشور گمانه زنی های مختلفی شده است. در میان چهره های مطرح شده، دو دسته شخصیت سیاسی وجود دارند. دسته اول طیف دیپلمات های اصولگرا و نزدیک به جبهه پایداری و سعید جلیلی هستند. سعید جلیلی که در انتخابات 1400 ابتدا رقیب رئیسی بود و بعد به نفع او کنار کشید. دسته دوم نیز، دیپلمات های حاضر در وزارت امور خارجه فعلی هستند که گرایش اصولگرایی بیشتری داشته و بعضا با دولت نیز فاصله پیدا کرده اند.

در طیف اول، خود سعید جلیلی (عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، نماینده رهبر انقلاب در شورای عالی امنیت ملی از سال 97 و مسئول سابق تیم مذاکره کننده هسته ای)، علی باقری کنی (معاون امور بین‌الملل قوه قضائیه ایران و دبیر ستاد حقوق بشر و معاون جلیلی در زمان مسئولیت در شورای عالی امنیت و مذاکرات هسته ای)، منوچهر متکی (وزیر امور خارجه اسبق ایران)، سید علی حسینی تاش (معاون راهبردی و بررسی‌های عمومی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی در زمان علی لاریجانی) و مهدی صفری (عضو تیم مذاکره کننده هسته ای در زمان حضور جلیلی در شورای عالی امنیت) محتمل ترین گزینه هستند.  در طیف دوم هم نام حسین امیرعبداللهیان (معاون عربی آفریقایی ظریف و دستیار ویژه رئیس مجلس شورای اسلامی در زمان لاریجانی)، کاظم غریب‌آبادی (نماینده دائم ایران در دفتر سازمان ملل متحد در وین)، علی اکبر صالحی (وزیر امور خارجه سابق و رئیس فعلی سازمان انرژی اتمی کشور) و حتی عباس عراقچی (معاون وزیر امور خارجه و مسئول تیم مذاکره کننده در وین) شنیده می شود.

در میان گزینه های بالا دو نام حسین امیرعبداللهیان و علی باقری بیش از بقیه شنیده می شود. به نظر می رسد ابراهیم رئیسی اکنون میان دو گزینه برای سیاست کلی خارجی و دیپلماتیک اش مردد است. به نظر می رسد برجام همچنان اصلی ترین گره سیاست خارجی ایران باشد. ابراهیم رئیسی پیش از این درباره برجام گفته بود: «یک روز اقتصاد را به یک قرارداد گره زدیم و گفتیم باید برجام بسته شود، یک روز به اجرای آن و روز دیگر به احیای آن گره خورد. اقتصاد کشور به هیچ عنوان نباید گره به نوعی از این قراردادها بخورد.» این اظهار نظر نشان می دهد که رئیسی نمی خواهد تیم سیاست خارجه اش را در بند برجام نگه دارد. با این حال، همانطور که او در جایی دیگر گفته حل مساله برجام و پایبندی به آن در اولویت های سیاست های خارجه او قرار دارند. از این رو شاید امیر عبداللهیان گزینه مناسبی برای وزارت امور خارجه باشد. او هم در دوره ظریف، معاون وزیر امور خارجه بوده، هم مدتی مشاور علی لاریجانی بود و هم تا حدی از تیم فعلی سیاست خارجه فاصله گرفته است. از این رو یک چهره میانه رو است که در عین عدم انحصار اولویت های وزارت امور خارجه به برجام، آن را به کلی کنار نمی گذارد.

با این حال، علی باقری نیز چهره ای است که نامش بسیار مطرح می شود. باقری اخیرا در نخستین دیدار دیپلماتیک ابراهیم رئیسی ( دیدار با وزیر خارجه هند) حاضر بود. همچنین، نزدیکی بسیار باقری به رئیسی به‌ دلیل انتصابش در قوه ‌قضائیه و ازسوی دیگر نزدیکی ‌اش به سعید جلیلی، دبیر اسبق شورای‌عالی امنیت ملی در زمان ریاست جمهوری محمود احمدی ‌نژاد و حضور در تیم مذاکره کننده هسته ای در آن زمان او را به وزارت امور خارجه نزدیک تر می کند. لازم به ذکر است که ابراهیم رئیسی، باقری کنی را به‌عنوان یکی از اعضاء تیم سیاست خارجی خود در دوران انتقال به کمیته‌ «تطبیق متن نهایی توافق احتمالی ایران و گروه 1+4» معرفی کرده و او در بسیاری از جلسات در کنار عباس عراقچی می نشیند.

نظر شما درباره بهترین چهره برای این کرسی وزارت در دولت رئیسی چیست؟ در ادامه کامنت بگذارید و نظر بدهید.

دولت رئیسی در اوج تنش در روابط خارجی ایران تشکیل می‌شود. کدام چهره می‌خواهد مدیریت این تنش‌ها را در دست بگیرد؟

پایگاه خبری خبر فوری (khabarfoori.com) سیاسی/ دولت 29 تیر 1400 - 07:27

به گزارش خبر فوری، با نزدیک شدن به روزهای حساس مراسم تحلیف ریاست جمهوری و معرفی کابینه دولت جدید بسیاری در مورد وزرا و اعضاء کابینه گمانه زنی می کنند. در این میان، شاید وزیر امور خارجه جدید یکی از مهم ترین وزاری دولت باشد و بسیاری از همین حالا لحظه شماری می کنند تا مسئول دیپلماسی ایران در 4سال آینده را بشناسند. معرفی وزیر امور خارجه از این جهت هم اهمیت دارد که رویکرد کلی سید ابراهیم رئیسی و دولتش را در مورد گره های بین المللی اخیر ایران و غرب و به خصوص مساله احیاء برجام نشان می دهد.

در این گزارش سعی داریم مروری داشته باشیم بر نامزدهای اصلی و مطرح شده برای نشستن بر سکان وزارت امور خارجه. پیش از این اما بد نیست مروری بر تاریخچه وزارت امور خارجه در 40 سال اخیر و چالش های تاریخی  و فعلی آن داشته باشیم.

مروری بر وزرای امور خارجه ایران

شاید وزارت امور خارجه یکی از قدیمی ترین وزارت خانه های تاریخ ایران باشد. ضرورت ارتباط با کشورهای خارجی باعث شد ایران از زمان حکومت های باستانی تا کنون نهادی برای این امر ایجاد کند.

از زمان فتحعلی شاه قاجار تا سقوط پهلوی افراد مختلفی سکان وزارت امور خارجه را بر عهده داشته اند. افرادی چون مشیرالدوله، حسن اسفندیاری، وثوق الدوله، محمد مصدق، ذکاء الملک فروغی، حسن تقی زاده، علی سهیلی، علی اصغر حکمت، حسین فاطمی، اردشیر زاهدی و ... از جمله مهم ترین و مشهور ترین وزاری امور خارجه قبل از انقلاب اسلامی بوده اند.

بعد از انقلاب اسلامی افراد گوناگونی وزیر امور خارجه شدند. کریم سنجابی، ابراهیم یزدی، ابوالحسن بنی صدر و صادق قطب زاده (به عنوان سرپرست وزارت امور خارجه از جانب شورای انقلاب)، محمد کریم خداپناهی ( سرپرست وزارت خانه در دولت اول)، محمد علی رجایی (سرپرست وزارت خانه در دولت اول)، میرحسین موسوی، علی اکبر ولایتی، کمال خرازی، منوچهر متکی، علی اکبر صالحی و جواد ظریف به ترتیب وزیر یا سرپرست وزارت امور خارجه بوده اند.

اکنون بد نیست به برخی از چالش های ایران در زمان وزارت افراد فوق اشاره کنیم:

کریم سنجابی/ دولت موقت انقلاب وارد عرصه بین المللی می شود

انتخاب کریم سنجابی به عنوان وزیر امور خارجه دولت موقت ( دولت مهدی بازرگان) یک انتخاب بسیار هوشمندانه بود. انقلاب اسلامی ایران باعث ترس بسیاری از دول خارجی شده بود. سنجابی رهبر جبهه ملی بود و نزد دول غربی چهره ای مقبول داشت. از این رو، بسیاری بر آنند که انتخاب سنجابی باعث آرامش موقتی روابط خارجی ایران جدید شد.

با وجود این، سنجابی در همان ابتدای کار مشکلات فراوانی داشت. ایران انقلابی هنوز کینه آمریکا را به دل داشت و دوست نداشت آمریکا بدون غرامت دادن از زیر بار اقداماتش فرار کند. در همان ابتدای انقلاب مارکسیست ها به سفارت آمریکا در ایران حمله کردند و اگر با آنها برخورد نمی شد شاید سنجابی در همان ابتدای کارش با یک بحران لاینحل مواجه می شد.

مساله دیگر، اختلاف سنجابی و دولت موقت بر سر چینش تیم سیاست خارجی بود. بازرگان و اطرافیانش با برخی معاونین سنجابی مخالف بودند اما سنجابی شرط کرده بود که در انتخاب معاونین و همکارانش آزاد باشد. دولت موقتا شرط سنجابی را پذیرفت اما جراید و برخی گروه ها آتش زیر خاکستر را شعله ور کردند. انتقاد جراید انقلابی آن زمان به سنجابی فقط مربوط به انتخاب معاونین او نبود. طبق ادعای برخی روزنامه ها سنجابی در عید سال 58 برای تعطیلات به آمریکا رفته بود. این ادعا باعث خشم شدید مردم انقلابی شد و برای سنجابی دردسر ایجاد کرد.

در همین زمان، اختلاف سنجابی و دولت موقت بیشتر و بیشتر شد و سرانجام سنجابی به بهانه بیماری از مقام خود استعفا داد. او بعد از استعفا راهی بیمارستان شد تا مراحل درمان خود را کامل کند. هاشمی رفسنجانی به عیادتش رفت و از قول امام خمینی (ره) از او خواست که تا برگزاری رفراندوم سال 58 استعفا خود را به تعویق بیندازد. سنجابی قبول کرد و بعد از همه پرسی فروردین 58 از مقام خود کنار رفت.

بحران بزرگ آغاز می شود/ از مساله استرداد شاه تا تسخیر سفارت آمریکا

با استعفاء کریم سنجابی، ابراهیم یزدی به جای او وزیر امور خارجه دولت موقت گشت. ابراهیم یزدی در همان ابتدا وارث مشکلات وزارت خانه سنجابی شد. مشکلات ایران و آمریکا با سفر شاه به آمریکا و شایعه پناهنده شدن بیشتر شد. همزمان، دیدار مخفیانه ابراهیم یزدی، مهدی چمران و مهدی بازرگان با مقامات آمریکایی و شخص زیبگنیو برژیسنکی مشاور امنیت ملی کاخ سفید و افشا شدن این ملاقات وزارت امور خارجه وشخص بازرگان و یزدی را دچار دردسر فراوان کرد.

تقابل یزدی با انقلابی های داخلی از یک طرف و مقامات کشورهای خارجی و سازمان ملل که دولت جدید ایران را متهم به تندروی، مقابله سخت با مقامات رژیم سابق و اعدام فرماندهان ساواک و ارتش می کردند، باعث شد وزارت امور خارجه در یکی از سخت ترین شرایط خود قرار بگیرد.

با این حال، یک اتفاق شوکه کننده آخرین ضربه را بر پیکر روز به روز نحیف تر شده وزارت امور خارجه ابراهیم یزدی زد. دانشجویان پیرو خط امام در تاریخ 13 آبان 1358 به سفارت آمریکا در تهران حمله کرده و بعد از تسخیر آن، کارکنان آنجا را به گروگان گرفتند.

این اتفاق توسط دولت موقت و ابراهیم یزدی قابل پذیرش نبود و دولت به بهانه خودمختاری و استقلال گروه های انقلابی مختلف و ضعف دولت در اجرای سیاست های خود استعفا داد و طبعا ابراهیم یزدی نیز پست وزارت امور خارجه را برای همیشه ترک گفت.

با استعفای دولت موقت، امام شورای انقلاب را مامور اداره دولت کرد و ابوالحسن بنی صدر که برای ریاست جمهوری آماده می شد وزارت خارجه را پذیرفت. حالا مشکلات ایران و آمریکا چند برابر شده بود. به جز مساله پولهای بلوکه شده ایران در آمریکا و استرداد شاه، مساله جدیدی به عنوان آزادسازی گروگان های آمریکایی نیز به وجود آمده بود. بنی صدر سعی داشت از طریق معاوضه گروگان ها با شاه یا پولهای بلوکه شده مساله را حل کند اما بحران داخلی به حدی وسیع بود که بنی صدر را بی انگیزه کرد و او یک ماه بعد از آغاز کارش استعفا داده و ترجیح داد خود را آماده کارساز انتخابات ریاست جمهوری کند.

دومین وزیر امور خارجه دولت شورای انقلاب، صادق قطب زاده بود. همراه امام خمینی (ره) در پاریس مواضع ضد شوروی و کمونیسیتی تندی داشت؛ از این رو به محض ورود به وزارت امور خارجه شورای انقلاب، با مخالفت روس ها مواجه شد. با این حال، مشکل اصلی قطب زاده نیز نه شوروی بلکه همچنان آمریکا بود.

مهم ترین اقدام قطب زاده در دوران وزارتش، شایعه باز پس گرفتن شاه از پاناما برای پایان ماجرای گروگان ها بود. اصل قضیه و نگاه داشتن هواپیمای شاه برای چند ساعت درست بود اما قطب زاده قصد استفاده تبلیغاتی داشت تا در کارزار انتخابات به کار او بیاید. اتفاقی که به کار نیامد و او شکست سنگینی در انتخابات ریاست جمهوری متحمل شد.

همچنین در دوران قطب زاده آمریکا به طبس حمله کرد تا با یک حمله برق آسا گروگان هایش را نجات دهد. این عملیات با شکست مفتضحانه ای مواجه شد و در پی آن، روابط ایران و آمریکا به درخواست جیمی کارتر (رئیس جمهور وقت آمریکا) قطع شد؛ تصمیمی که البته تا امروز پابرجا مانده است.

سیاست خارجه در دوران جنگ 8 ساله

با انتخاب ابوالحسن بنی صدر به عنوان رئیس جمهور و تشکیل اولین دولت جمهوری اسلامی ایران، یک اتفاق مهم رخ داد که همه مسائل داخلی و خارجی را به حاشیه برد. حمله رژیم بعث عراق به ایران و آغاز جنگ تحمیلی مسائل جدیدی برای ایران انقلابی به وجود آورد.

اتفاق عجیب و مهم در این دوره این بود که در گرماگرم جنگ، وزارت امور خارجه هیچ سکان داری نداشت. بین رئیس جمهور وقت (ابوالحسن بنی صدر) و نخست وزیر (محمد علی رجایی) اختلاف شدیدی بر سر انتخاب وزیر امور خارجه پیش آمد. رجایی دوست داشت میرحسن موسوی را به عنوان وزیر انتخاب کند اما بنی صدر با موسوی مخالف بود. این کشمکش بین رئیس جمهور  و نخست وزیر ادامه پیدا کرد و باعث شد در طول حدودا دو سال ریاست جمهوری بنی صدر، وزارت امور خارجه وزیر نداشته باشد و محمد علی رجایی با حفظ سمتِ نخست وزیری، سرپرستی وزارت امور خارجه را هم بر عهده بگیرد.

به جز جنگ، وقایع دیگری نیز در جریان بود. مساله آزاد سازی گروگان های آمریکا و استرداد پولهای ایران توسط دولت ایالات متحده، وزارت بی وزیر امور خارجه را به دردسر انداخت. در مهر 1359 ابراهیم نبوی به نمایندگی از وزارت امور خارجه ایران به الجزایر رفت تا مساله گروگان گیری را حل کند.

به موجب عهدنامه  الجزایر طرفین متعهد گردیدند که:

ایران گروگان‌های آمریکایی را آزاد کند. آمریکا در امور داخلی ایران (چه از لحاظ سیاسی و چه نظامی) مداخله نکند.

آمریکا مجازات‌های تجاری و اقتصادی را لغو و دارایی‌های مسدود شده ایران را آزاد کند.

هر دو کشور متعهد شوند که تا زمان انعقاد کامل بیانیه‌ها از رسیدگی به دعاوی اتباع و دولت‌ها علیه یک‌ دیگر، خودداری کنند و آن‌ها را به داوری مرضی‌الطرفین ارجاع دهند.

آمریکا می‌بایست اطمینان دهد که هر گونه تصمیمات دادگاه ایالتی در رابطه با انتقال هر گونه دارایی حکومت پیشین، مستقل از اصل مصونیت شاه اجرا خواهد کرد.

قروض ایران به نهادهای آمریکایی پرداخت شود.

در بهار سال 1361 اختلاف رجایی و بنی صدر به مجلس نیز کشیده و به اختلاف بنی صدر و حزب جمهوری اسلامی تبدیل شد. افزایش این اختلافات و به خصوص انتقادات به بنی صدر در مورد اداره جنگ نهایتا باعث شد مجلس به عدم کفایت سیاسی او رای داده و او را از این مقام عزل کند.

بعد از این اتفاق، شورای ریاست جمهوری موقتا مسئول اداره کشور شد و در مرداد 1360 هم مجددا انتخابات ریاست جمهوری برگزار گردید و محمد علی رجایی به عنوان رئیس جمهور برگزیده شد. رجایی پیش از انتخابات و در زمان ریاست بر شورای ریاست جمهوری، میرحسین موسوی را به عنوان وزیر امور خارجه معرفی کرده و موسوی نیز از مجلس رای گرفته بود. میرحسن موسوی دوران کوتاهی را در وزارت امور خارجه داشت و از این رو اقدامات خاصی را نتوانست انجام دهد. مهم ترین اقدام او تلاش برای شکستن ائتلاف عراق با کشورهای عربی و ایجاد یک اتحاد منطقه ای علیه ایران در اوج جنگ تحمیلی بود که البته این تلاش منجر به نزدیک شدن ایران به سوریه و لیبی شد. با بمب گذاری در دفتر ریاست جمهوری و شهادت  محمد علی رجایی بار دیگر دولت از بین رفت و انتخابات دیگری برگزار شد.

با برگزاری مجدد انتخابات ریاست جمهوری، آیت الله سید علی خامنه ای به عنوان رئیس جمهور انتخاب شد و ایشان میرحسین موسوی را به عنوان وزیر امور خارجه معرفی نمودند. با انتخاب موسوی به عنوان نخست وزیر، علی اکبر ولایتی به عنوان وزیر امور خارجه انتخاب شد.

علی رغم انتخاب چند وزیر امور خارجه در دو سال، علی اکبر ولایتی یک دوره ثبات را در وزارت امور خارجه تجربه کرد. او 16 سال وزیر امور خارجه بود و توانست در 8 سال ریاست جمهوری آیت الله خامنه ای و 8 سال ریاست جمهوری مرحوم هاشمی رفسنجانی این وزارت خانه را اداره کند.

در 8 سال ابتدایی وزارت ولایتی مساله جنگ و ارتباط با غرب مهم ترین گره های وزارت خانه او بودند.

در دوره اول وزارت ولایتی چند اتفاق حاشیه ای رخ داد که او و وزارت امور خارجه را درگیر کرد. ماجرای مک فارلین یکی از اتفاقات مهم وزارت امور خارجه در دوره ولایتی بود (در این باره اینجا بخوانید). مساله کشتار و شهادت حجاج ایرانی در حج سال 66 نیز یکی دیگر از بحران های خارجی ایران بود که روابط ایران و عربستان را بحرانی کرد.

با وجود این مسائل، مهم ترین حادثه در سال 68 به وقوع پیوست. جنگ هشت ساله به سخت ترین روزهای خود رسیده و نیروها دچار فرسایش شده بودند. در این شرایط سازمان ملل سعی داشت دو کشور درگیر را به صلح وا دارد. متن قطعنامه جنگ ایران و عراق در ابتدا با مخالفت دولت ایران موجه شد و ولایتی از سازمان ملل قاطعانه خواست عراق به عنوان مسئول آغاز جنگ شناخته  شده و غرامت بپردازد. با این حال، با حمله وحشیانه آمریکا به هواپیمای مسافربری ایران و شهادت مظلومانه مسافران و وقوع چند اتفاق در جنگ مانند سقوط فاو ایران سرانجام قطعنامه اصلاح شده 598 را پذیرفت و جنگ 8 ساله بین ایران و عراق به پایان رسید.

وزارت امور خارجه در دوره سازندگی

با پیروزی اکبر هاشمی رفسنجانی در انتخابات ریاست جمهوری سال 68 و همزمان پایان جنگ تحمیلی، کشور در مسیر بازسازی قرار گرفت. در این دوره تنش زدایی نسبی خارجی یکی از اهداف وزارت امور خارجه بود. علی اکبر ولایتی در دوره دوم زعامت خود سعی کرد به خصوص در حوزه روابط با همسایگان و بالاخص عربستان پیشرفت هایی را به وجود آورد.

با وجود این، در همان دوره 8 ساله نیز مشکلاتی برای ولایتی و وزارت خانه اش به وجود آمد. مساله اسرائیل و لغو مسابقه با ورزشکارهای رژیم اشغالگر قدس ( که البته در سال 1983 آغاز شده بود و در سالهای بعد ادامه یافت)، ماجرای میکونوس و خروج سفیران 15 کشور اروپایی از ایران و فشار آمریکا بر کشورمان و اعمال تحریم های گسترده از جمله اصلی ترین مسائل وزارت امور خارجه در 8 سال دوم وزارت ولایتی بود.

کمال خرازی و سیاست گفتگوی تمدن ها

با برگزاری انتخابات ریاست جمهوری سال 76 و پیروزی سید محمد خاتمی، جریان جدیدی در کشور به وجود آمد. اصلاح طلبان با شعار افزایش حقوق مدنی، آزادی های اجتماعی و سیاسی و تنش زدایی با کشورهای خارجی به قدرت رسیدند.

محمد خاتمی به وزارت 16 ساله ولایتی پایان داد و کمال خرازی را که پیش از این، سفیر و نماینده دائم ایران در سازمان ملل بود به عنوان وزیر امور خارجه به مجلس معرفی کرد.

ماموریت خرازی تنش زدایی در روابط ایران و غرب بود. در طول 8 سال وزارت خرازی، ایران به خصوص روابط بسیار خوبی با کشورهای اروپایی ( بالاخص تروئیکا یعنی انگلیس و آلمان و فرانسه) پیدا کرد و تنش های بین ایران و آمریکا نیز تا حدی کم شد؛ تا جایی که تیم ملی کشتی آمریکا به ایران سفر کرد و در اتفاقی تاریخی در ایران مسابقه داد. این اتفاق البته بسیار حاشیه ساز بود. روزنامه جمهوری اسلامی  در آن زمان به این اتفاق سخت تاخت و امکان برنده شدن تیم آمریکا و بالا رفتن پرچم ایالات متحده و پخش سرود ملی این کشور را در ایران باعث شرم ‌ساری دانست.

در مورد بهبود روابط ایران و آمریکا در این دوره یک نکته دیگر نیز لازم به ذکر است. در این دوره است که  مادلین آلبرایت (وزیر اسبق امور خارجه آمریکا) بابت شرکت در کودتای 28 مرداد علیه محمد مصدق ابراز تاسف کرد و خواستار بهبود روابط بین دو کشور شد.

با وجود این وقایع، وزارت امور خارجه خرازی در سال های پایانی  دولت خاتمی با حواشی بسیاری روبه رو شد. وقوع جنگ در افغانستان و به شهادت رسیدن دیپلمات های ایرانی در مزارشریف و احتمال جنگ با طالبان، حمله آمریکا به افغانستان و عراق، مساله کنفرانس برلین و ... از جمله حواشی خرازی در این دوره بود.

 اما شاید مساله مذاکرات هسته ای مهم ترین اتفاق سیاست خارجی در این دوره باشد. در سال 2002 مشخص شد که ایران در حال از سرگیری فعالیت هسته ای خود بعد از مدتی وقفه است. کشورهای اروپایی  و آمریکا با این اتفاق مخالفت کردند و مسیر طولانی و سخت مذاکرات هسته ای بین ایران و غرب آغاز شد.

در آن زمان حسن روحانی، دبیر شورای امنیت ملی بود. روحانی با همراهی خرازی و تیم مذاکره کننده توافق نامه های بروکسل و پاریس را به امضا رسانده و ایران توافق کرد کلیه فعالیت‌های مربوط به غنی‌سازی و بازفرآوری مانند ساخت، تولید، نصب، آزمایش، سرهم‌بندی و راه‌اندازی سانتریفیوژهای گازی، و فعالیت‌های مربوط به جداسازی پلوتونیم را متوقف کند و در عوض اتحادیه اروپا سعی در پذیرش ایران در سازمان تجارت جهانی نماید.

منوچهر متکی و بازگشت بحران بین المللی

با پیروزی محمود احمدی نژاد در انتخابات سال 84 همه چیز تغییر کرد. ایران در مقابل غرب قرار گرفت، فعالیت هسته ای ایران از سر گرفته شد و احمدی نژاد با حمله به هولوکاست و اظهارات جنجالی اش باعث افزایش نگاه بدبینانه به ایران شد.

در همین زمان، از سرگیری فعالیت هسته ای ایران و بی توجهی به قطعنامه های سازمان ملل، ایران را به دردسر انداخت. منوچهر متکی وزیر امور خارجه ایران در این دوره بود. او باید مساله هسته ای را حل می کرد و مانع صدور قطع نامه علیه ایران می شد که البته در این راه موفقیتی به دست نیاورد.

بعد از انتخابات 1388 و پیروزی مجدد احمدی نژاد، رئیس جمهور وقت تیم جدیدی را وارد دولت خود کرد. رحیمی مشایی و برخی نزدیکان او وارد دولت شدند و هرچند متکی همچنان وزیر امور خارجه باقی ماند اما اختلافاتش با احمدی نژاد بیشتر و بیشتر شد تا جایی که سرانجام به طرز بسیار عجیبی از مقامش عزل شد.

متکی در بیست و دوم آذر ماه 1389 در حالی که به منظور ابلاغ پیام محمود احمدی‌ نژاد در سنگال به سر می‌برد، از سمت خود برکنار شد. این اتفاق کم سابقه باعث انتقادات شدید به احمدی نژاد و دولتش شد و دولت سنگال نیز آن را توهین به خود تلقی کرد.

طبق برخی ادعاها علت اصلی عزل ناگهانی متکی درگیری لفظی او با حمید بقایی، نماینده ویژه رئیس‌جمهور در امور آسیا بوده است. گویا بقایی نسبت به کشتار ارامنه به دست ترکیه عثمانی اعتراض کرده و این اقدام او باعث ناراحتی ترکیه شده بود و متکی هم به بقایی تشر زده و این سخنان او را نسنجیده خوانده بود.

علی اکبر صالحی و گره کوری به نام توافق هسته ای

در پی عزل منوچهر متکی، احمدی نژاد، رییس سازمان انرژی اتمی را برای وزارت خارجه در نظر گرفت. در این دوره مساله هسته ای تبدیل به یک گره کور شده بود و صالحی ماموریت داشت با توجه به توان فنی اش این مساله را حل کند.

صالحی در کنار سعید جلیلی ( دبیر وقت شورای عالی امنیت) مسئول حل بحران هسته ای و لغو قطعنامه ها و تحریم ها بودند. اگرچه از نظر برخی، صالحی در این دوره قدرت زیادی نداشت و جلیلی حرف اول و آخر را می زد اما در مورد مسائل فنی هسته ای صاحب رای بود و هر چند نتوانست بحران هسته ای را در زمان احمدی نژاد حل کند اما همین توان فنی باعث شد بعد از حضورش در وزارت امور خارجه در دوره حسن روحانی بار دیگر رئیس سازمان انرژی اتمی ایران شود.

دوران 8 ساله محمد جواد ظریف؛ برجام، ترامپ، برجام

با انتخاب حسن روحانی به عنوان وزیر امور خارجه، محمد جواد ظریف به عنوان وزیر امور خارجه انتخاب شد. ظریف مدتها سفیر ایران در سازمان ملل متحد بود که در زمان احمدی نژاد از این مقام عزل گشت. با ورود ظریف به کابینه همه فهمیدند اصلی ترین مساله دولت حسن روحانی حل مساله سیاست خارجی و توافق هسته ای با کشورهای غربی است. روحانی در طول تبلیغات انتخاباتی نیز وعده حل سریع بحران هسته ای را داده بود.

با انتخاب ظریف به عنوان وزیر امور خارجه، تیم مذاکره کننده هسته ای به سرعت کار خود را آغاز کرد. در این مذاکرات برای نخستین باز وزرای امور خارجه جمهوری اسلامی ایران و آمریکا (ظریف  و جان کری) با هم ملاقات کردند.

مذاکرات تیم سیاست خارجی ایران و 5+1 حدودا 2 سال طول کشید و سرانجام در وین اتریش به نتیجه رسید. در طول این دو سال ایران و غرب تصمیم گرفتند در توافق نامه ای به نام برجام مساله هسته ای را به پایان برسانند.  فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و ظریف، در یک نشست رسمی در مقابل رسانه‌ ها در وین با خواندن بیانیه‌ ای به زبان انگلیسی و فارسی اعلام کردند که توافق نهایی در برنامه هسته ‌ای ایران به دست آمده ‌است.

بعد از انعقاد برجام، ظریف تبدیل به یکی از محبوب ترین سیاستمداران ایران شد. بسیاری او را با امیر کبیر مقایسه می کردند و برخی هم او را بزرگترین دیپلمات ایران می دانستند. با این حال، گروهی نیز منتقد شدید برجام بوده و با آن مخالفت می کردند.

بعد از انتخابات 2016 آمریکا و پیروزی دونالد ترامپ جمهوری خواه و تندرو برجام نیز دچار تزلزل شد. با خروج شوکه کننده آمریکا از برجام این توفق تقریبا از اعتبار افتاد و تمام رشته های ظریف پنبه شد. البته ظریف تلاش کرد برجام را با اروپایی ها ادامه دهد اما همه می دانستند برجام بدون آمریکا معنای خاصی ندارد.

از سال 94 تا 1400 ظریف تقریبا درگیر بحران های بسیار زیادی بود. روابط آمریکا و ایران و تحریم های سخت ترامپ دو کشور را تا آستانه جنگ پیش برد. روابط ایران و عربستان در پی اشغال سفارت این کشور به هم ریخت. در داخل نیز بسیاری در کار وزارت امور خارجه دخالت می کردند. ظریف روز به روز ناتوان تر می شد و اعتبارش هم کمتر.

این اتفاقات باعث استعفا ظریف هم شد. وزیر امور خارجه در روز 6 اسفند ماه سال 97 با انتشار پستی در صفحه شخصی اش در اینستاگرام استعفا خود را اعلام کرد که البته با این استعفا مخالف شد. بهانه او سفر برخی مقامات کشورهای دیگر به ایران بدون هماهنگی با وزارت امور خارجه بود.

ظریف در یک فایل صوتی که جنجال زیادی برای او ایجاد کرد، علیه سپاه قدس نیز صحبت هایی کرد و به مقامات این ارگان اتهام زد که در کار دیپلماسی او دخالت می کنند.

مذاکره با طالبان در تهران، توافق 25 ساله ایران و چین، دست دادن با اوباما در حاشیه برگزاری هفتادمین دوره مجمع عمومی سازمان ملل متحد، درگیری لفظی با کوچک زاده (نماینده مجلس) و ... از جمله حواشی دیگر محمد جواد ظریف در طول 8 سال سکان داری وزارت امور خارجه بوده است.

مهم ترین چالش های وزارت امور خارجه در دولت جدید

وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران از همان ابتدا با چالش های بسیار زیادی مواجه بوده است. بررسی چالش های وزرای امور خارجه بالا نشان می دهد بسیاری از این وزرا در مقطعی با مقامات بالا دستی خود به اختلاف خورده اند. کریم سنجابی، ابراهیم یزدی، کمال خرازی، منوچهر متکی و حتی محمد جواد ظریف در مقاطعی از دخالت مقامات بالادستی در کارشان انتقاد کرده اند. این اتفاق نشان می دهد که شاید قدرت وزارت امور خارجه در اجرای سیاست های کلی هم آنقدرها زیاد نیست و کار برخی وزرا را به استعفا می کشاند.

اگر این مساله کلی را کنار بگذاریم، مساله برجام شاید مهم ترین گره سیاست خارجی دولت آینده ایران باشد. برجام مساله ای است که می تواند آینده ایران وغرب، تحریم ها و سرنوشت دیپلماتیک کشور را تغییر دهد. پذیرش برجام به یک معنا قبول ارتباط دیپلماتیک (حداقلی) با غرب است. این ارتباط به معنای حل سریع یک سری مسائل مهم دیگر است. شاید قبول FATF و خروج سریع از لیست سیاه آن، یکی از جدی ترین اولویت های سیاست خارجی ایران باشد. مساله ای که البته دیگر از دست وزارت امور خارجه خارج شده و مسئول مستقیمش، مجمع تشخیص مصلحت نظام است.

مسائل منطقه ای نیز یکی دیگر از بحران های سیاست خارجه در این سالها است. حسن روحانی با وعده حل اختلافات با برخی رقبای منطقه ای به خصوص عربستان سعودی به پاستور آمد. با وجود این، در پایان 8 سال قدرت او، روابط دیپلماتیک ایران و عربستان به یک ویرانه تبدیل شده است. قدرت گیری طالبان در افغانستان، حضور ترکیه در سوریه و شمال آفریقا، اعتراضات مردمی در عراق و لبنان و به خصوص حضورعربستان در پاکستان همه و همه بحران های منطقه ای ایران است.

مساله قرارداد 25 ساله ایران و چین و ارتباط با روسیه نیز از جمله مسائل مهم دولت جدید در عرصه بین المللی است. چرخش ایران از غرب به شرق به خصوص در مورد مساله نفت (اینجا بخوانید)، چیزی است که شاید وضعیت دیپلماتیک دولت بعدی را به کلی تغییر دهد. امروز بسیاری در داخل از این چرخش تاریخی سخن می گویند و دولت جدید اگر موضع مناسب و منسجمی در این رابطه نداشته باشد ممکن است آسیب فراوانی به رابطه ایران با غرب و شرق وارد کند.

همچنین، افزایش تجاوزگری رژیم صهیونیستی و اقدامات خرابکارانه آنان از جمله مسائل ایران در 4 سال آینده خواهد بود. هر چند دولت اسرائیل تغییر کرده و نتانیاهو کنار رفته است اما اقدامات خصمانه اسرائیل در دولت جدید نیز تداوم یافته و اوضاع را به وخامت کشانده است.

چه کسی وزیر امور خارجه دولت سیزدهم می شود؟

در مورد وزیر امور خارجه آینده کشور گمانه زنی های مختلفی شده است. در میان چهره های مطرح شده، دو دسته شخصیت سیاسی وجود دارند. دسته اول طیف دیپلمات های اصولگرا و نزدیک به جبهه پایداری و سعید جلیلی هستند. سعید جلیلی که در انتخابات 1400 ابتدا رقیب رئیسی بود و بعد به نفع او کنار کشید. دسته دوم نیز، دیپلمات های حاضر در وزارت امور خارجه فعلی هستند که گرایش اصولگرایی بیشتری داشته و بعضا با دولت نیز فاصله پیدا کرده اند.

در طیف اول، خود سعید جلیلی (عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، نماینده رهبر انقلاب در شورای عالی امنیت ملی از سال 97 و مسئول سابق تیم مذاکره کننده هسته ای)، علی باقری کنی (معاون امور بین‌الملل قوه قضائیه ایران و دبیر ستاد حقوق بشر و معاون جلیلی در زمان مسئولیت در شورای عالی امنیت و مذاکرات هسته ای)، منوچهر متکی (وزیر امور خارجه اسبق ایران)، سید علی حسینی تاش (معاون راهبردی و بررسی‌های عمومی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی در زمان علی لاریجانی) و مهدی صفری (عضو تیم مذاکره کننده هسته ای در زمان حضور جلیلی در شورای عالی امنیت) محتمل ترین گزینه هستند.  در طیف دوم هم نام حسین امیرعبداللهیان (معاون عربی آفریقایی ظریف و دستیار ویژه رئیس مجلس شورای اسلامی در زمان لاریجانی)، کاظم غریب‌آبادی (نماینده دائم ایران در دفتر سازمان ملل متحد در وین)، علی اکبر صالحی (وزیر امور خارجه سابق و رئیس فعلی سازمان انرژی اتمی کشور) و حتی عباس عراقچی (معاون وزیر امور خارجه و مسئول تیم مذاکره کننده در وین) شنیده می شود.

در میان گزینه های بالا دو نام حسین امیرعبداللهیان و علی باقری بیش از بقیه شنیده می شود. به نظر می رسد ابراهیم رئیسی اکنون میان دو گزینه برای سیاست کلی خارجی و دیپلماتیک اش مردد است. به نظر می رسد برجام همچنان اصلی ترین گره سیاست خارجی ایران باشد. ابراهیم رئیسی پیش از این درباره برجام گفته بود: «یک روز اقتصاد را به یک قرارداد گره زدیم و گفتیم باید برجام بسته شود، یک روز به اجرای آن و روز دیگر به احیای آن گره خورد. اقتصاد کشور به هیچ عنوان نباید گره به نوعی از این قراردادها بخورد.» این اظهار نظر نشان می دهد که رئیسی نمی خواهد تیم سیاست خارجه اش را در بند برجام نگه دارد. با این حال، همانطور که او در جایی دیگر گفته حل مساله برجام و پایبندی به آن در اولویت های سیاست های خارجه او قرار دارند. از این رو شاید امیر عبداللهیان گزینه مناسبی برای وزارت امور خارجه باشد. او هم در دوره ظریف، معاون وزیر امور خارجه بوده، هم مدتی مشاور علی لاریجانی بود و هم تا حدی از تیم فعلی سیاست خارجه فاصله گرفته است. از این رو یک چهره میانه رو است که در عین عدم انحصار اولویت های وزارت امور خارجه به برجام، آن را به کلی کنار نمی گذارد.

با این حال، علی باقری نیز چهره ای است که نامش بسیار مطرح می شود. باقری اخیرا در نخستین دیدار دیپلماتیک ابراهیم رئیسی ( دیدار با وزیر خارجه هند) حاضر بود. همچنین، نزدیکی بسیار باقری به رئیسی به‌ دلیل انتصابش در قوه ‌قضائیه و ازسوی دیگر نزدیکی ‌اش به سعید جلیلی، دبیر اسبق شورای‌عالی امنیت ملی در زمان ریاست جمهوری محمود احمدی ‌نژاد و حضور در تیم مذاکره کننده هسته ای در آن زمان او را به وزارت امور خارجه نزدیک تر می کند. لازم به ذکر است که ابراهیم رئیسی، باقری کنی را به‌عنوان یکی از اعضاء تیم سیاست خارجی خود در دوران انتقال به کمیته‌ «تطبیق متن نهایی توافق احتمالی ایران و گروه 1+4» معرفی کرده و او در بسیاری از جلسات در کنار عباس عراقچی می نشیند.

نظر شما درباره بهترین چهره برای این کرسی وزارت در دولت رئیسی چیست؟ در ادامه کامنت بگذارید و نظر بدهید.

وزارت خارجه سید محمد خاتمی میرحسین موسوی 



  اخبار برگزیده
  

اخبار پرسپولیس: خبر خوشحال کننده از اردوگاه سرخ ها + جزئیاتتیم فوتبال پرسپولیس در حالی به مصاف تراکتور تبریز می‌رود که رادوشوویچ، دروازه بان پرسپولیس خواهد بود.
خانه فوتبال پرسپولیس اصفهان فوتبال 

  

ذوالنوری: «روحانی»تنها فردی است که مانع لغو تحریم‌ها بودعضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، گفت:موضع التماس و سازش بود که باعث عدم لغو تحریم ها شد بنابراین دولت آینده حق ندارد این مسیر را ادامه دهد و باید از موضع حکمت، مصلحت و عزت برای مذاکرات ورود کند.
فردا انتخابات ریاست جمهوری سیاست خارجی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی 

  

روحانی: مشکلات خوزستان باید طبق دستور رهبری حل و فصل شودرییس جمهوری با اشاره به بحران کم‌آبی در استان خوزستان گفت: بخشی از مشکلات در این استان کم شده است و حل و فصل مسائل خوزستان طبق دستور دیروز رهبری باید ادامه پیدا کند.
۵۵ آنلاین حسن روحانی استان خوزستان وزارت نیرو 

  

شرایط تهران وخیم است/ عقب افتادگی 14 روزه واکسیناسیون باید جبران شود/ پاسخ به ادعای بی‌تاثیر بودن ماسک در برابر دلتا/ احتمال ابتلای 30 درصد واکسینه شده‌ها به کرونافرمانده قرارگاه ستاد کرونای استان تهران گفت: امکان دارد 30 درصد افرادی که واکسینه شدند، به بیماری مبتلا شوند، بنابراین به افرادی که در اماکن پرخطر تردد دارند، توصیه می‌شود از دو ماسک استفاده کنند.
ایلنا تهران دانشگاه تهران واکسیناسیون 

  

ده سال پیش خشکی هورالعظیم را پیش‌بینی کردیم/ چگونه پراب‌ترین استان ایران خشکید؟!محمدرضا فرطوسی می‌گوید: مستند «ایران، جنوب غربی» در آن سال‌ها کمتر دیده شد، زیرا ما در فیلم چند موضوع را مطرح می‌کنیم مثلا اشاره می‌کنیم بحران گرد و غباری که خوزستان را گرفته بود منشاء آن خشک شدن هورالعظیم است درحالیکه در آن زمان به این‌ها می‌گفتند ریزگردهای عربی و معتقد بودند که از کربلا و عراق می‌آید.
ایلنا ایران تهران شیراز 

  

دفاع اصولگرایان از بیت کوین/ به این روش،تحریم ها را دور می زنیمسایت اصولگرای مشرق نوشت: تحریم های ظالمانه ایالات متحده آمریکا ایران را در شرایطی قرار داده است که امکان تبادلات مالی را برای اشخاص، نهادها و شرکت های مرتبط با جمهوری اسلامی ایران در سراسر جهان سخت و پیچیده کرده است.
اقتصادنیوز اصولگرایان بیت کوین ایران 

  

عرضه 3 خودرو از سوی سایپا / جانشین خودرو تیبا مشخص شدامسال برای بازار خودروهای داخلی سال بهتری نسبت به دو سال گذشته خواهد بود و ایران خودرو و سایپا محصولات جدید خود را به بازار می فرستند.
خودروتک ایران خودرو خودرو سایپا 

  

خیلی فوری : قرار شد آب در این مناطق تهران جیره‌ بندی شود ؟مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران گفت: جیره بندی آب در تهران بستگی به میزان مصرف ساکنان این منطقه دارد.
مستقل‌آنلاین درمان تهران موفقیت 

  

رهبر انقلاب درباره خوزستان چه گفته بودند؟نگاهی به تاکیدات چندباره رهبر انقلاب به مسئولان اجرایی درخصوص مشکلات و نیازهای خوزستان که در چند مقطع در 25 سال اخیر مطرح شده، این سوال را پیش می‌آورد که چه کسانی با بی‌توجهی به این تذکرات، مسبب وضعیت امروز این استان شده‌اند؟
مثلث رهبر انقلاب استان خوزستان اهواز 

  

احتمال بازگشایی سفارتخانه‌های ایران و عربستان در آینده نزدیکیک منبع آگاه با اشاره به برگزاری مراسم تحلیف سیدابراهیم رئیسی پیش از نیمه مرداد گفت: ایران از عربستان برای حضور در این مراسم دعوت کرده است و به نظر می‌رسد سعودی‌ها هم نظر موافق خود را اعلام کرده باشند.
نامه نیوز ایران ایران و عربستان نوید محمدزاده 

  

اگر آقایان مخالفت نمی‌کردند تحریم‌ها برداشته شده بودرئیس جمهوری در مراسم بهره‌برداری از طرح‌های ملی نفت گغت: اگر قانون مجلس نبود تحریم ها قبل از عید برداشته شده بود. قانون مجلس اجازه نداد تحریم‌ها را برداریم.
مستقل‌آنلاین سازمان تامین اجتماعی دولت یازدهم نفت 

  

شرایط جدید تبدیل حواله های ایران خودرو منتشر شدشرایط طرح تبدیل حواله‌های ایران خودرو به سایر محصولات مرداد 1400 اعلام شد.
خودروتک ایران خودرو ایران خودرو 

  

تنش ها بین ایران و عربستان سعودی | ایران بر اساس مواضع ضد امپریالیستی خود قصد دارد امریکا را از خاورمیانه اخراج کندبسیاری در ایالات متحده معتقدند که به دلیل در اختیار داشتن نفت و گاز شیل، برای واشنگتن اهمیتی ندارد که چه اتفاقی در خلیج فارس می افتد. اما این یک خیال خام است. ایالات متحده به یک بازار جهانی انرژی قابل اعتماد نیاز دارد. این امنیت نیز به نوبه خود به ثبات در منطقه خلیج فارس بستگی دارد. من اعتقاد ندارم که ایالات متحده به زودی منطقه خلیج فارس را به طور کامل رها کند.
۵۵ آنلاین سهام ایران انقلاب اسلامی ایران 

  

چه کسی جایگزین ظریف در برجام می شود؟در تهران حرف های مختلفی در این رابطه شنیده می شود در حالی که به نظر می رسد در پایتخت های غربی و امریکا نیز موضع واحدی نسبت به مذاکرات وجود ندارد. تا به این لحظه کسی دقیق نمی داند موضع نهایی امریکایی ها و اروپایی ها برای احیای برجام چیست و آیا واقعا به آنچه در تهران، وزارت امور خارجه درباره آخرین روند گفت وگوهای احیای برجام در وین به مجلس گزارش داده است، پایبند خواهند ماند یا خیر.
مثلث سید محمد خاتمی تهران پایتخت 

  

انگلیس هشدار داد: مهلت مذاکرات وین نامحدود و ابدی نیستوزیر امور خارجه انگلیس تصریح کرد که دولت لندن همسو با موضع ایالات متحده آمریکا از ایران می‌خواهد که به میز مذاکره برگردد تا اطمینان حاصل شود که «می‌توانیم درباره بازگشت به برجام به نتیجه برسیم.»
اقتصادنیوز انگلیس وین دولت 

  اخبار داغ
  

تزریق واکسن کرونا مرگ و میر را از بین برده است/ احتمالا واکسن برکت برای گروه سنی 12 تا 16 سال بی خطر است/مصرف داروهای ضد التهاب بعد از تزریق واکسن توصیه نمی شودمینو محرز گفت: خوبی تزریق واکسن این است که افرادی که واکسینه شدند در صورت ابتلا به طور خفیف درگیر بیماری می شوند. همچنین تزریق واکسن تقریبا ابتلا به بیماری فوق شدید و مرگ و میر را از بین برده است.
برنا مرگ 

  

استاد گروه تغذیه دانشگاه علوم پزشکی اصفهان توصیه‌های تغذیه‌ای برای تزریق واکسن کرونا ارائه کرد و گفت: به هیچ وجه ناشتا برای تزریق واکسن کرونا نروید، به ویژه کسانی که ترس از آمپول دارند ممکن است دچار عوارض نامناسبی شوند.
نامه نیوز تغذیه مواد غذایی رژیم غذایی 

  

اسلامی: مخالف ورود مصالح به بورس هستموزیر راه و شهرسازی:برای تحقق ساخت سالانه یک میلیون مسکن، تاکنون 54 هزار هکتار زمین در اختیار وزارت راه و شهرسازی قرار گرفته است.
فردا مصالح ساختمانی وزارت راه و شهرسازی شهرسازی 

  

جزئیات راه اندازی کارگزاری بورسیعضو هیأت مدیره سازمان بورس با بیان اینکه تاکنون 20 تقاضا برای راه‌اندازی کارگزاری بورس دریافت شده است، گفت: حداقل سرمایه برای کارگزاری بورس 100 میلیارد تومان تعیین شده است.
گسترش اقتصاد صنعت دستورالعمل 

  

واکنش اسلامی درباره ورود مصالح ساختمانی به بورس + فیلموزیر راه و شهرسازی گفت: نتیجه ورود مصالح ساختمانی به بورس، افزایش 4 برابری قیمت سیمان در یک ماه گذشته است.
گسترش مصالح ساختمانی شهرسازی قیمت 

  

شاهین صمدپور خبرنگار معروف کرونا گرفت + عکسشاهین صمدپور خبرنگار و مستندساز معروف مبتلا ب کرونا شد.
شما‌نیوز خبرنگار عکس 

  

پیش بینی بورس فردا 4 مرداد 1400/ شاخص در پی تکرار صعود است؟اقتصادنیوز: با پیگیری جریان پول در ساعات پایانی روز دوشنبه، معامله گران پیش بینی کرده اند روز سه شنبه شاهد تداوم فعال بودن خریداران در سمت تقاضا باشند.
اقتصادنیوز شاخص پول 

  

علت اختلال در سامانه ثبت نام واکسن کرونا و عذرخواهی وزارت بهداشت​مرکز مدیریت فناوری اطلاعات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با بیان اینکه امروز به علت قطعی سرویس استعلام هویت ثبت‌احوال، ثبت‌نام واکسیناسیون کرونا دچار مشکل شد، اعلام‌کرد که از تمام مراجعه‌کنندگان به سامانه ثبت‌نام واکسن پوزش می‌خواهیم.
ایلنا درمان سازمان ثبت احوال وزارت بهداشت 

  

کرونا از چه زمانی در میان انسان‌ها در گردش بوده است؟نتایج مطالعات متعدد نشان می‌دهد ویروس کرونای عامل کووید 19 احتمالا مدت‌ها پیش از گزارش‌ها مربوط به موارد ذات‌الریه غیرعادی در ووهان چین ظاهر شده بود.
برنا ویروس چین 

  

قیمت دلار آمریکا بعد از تعطیلات شش روزه بانک‌ها و بازار ارزقیمت دلار در پایان معاملات نیمه اول امروز بار دیگر افزایش را تجربه کرد و روی 24 هزار و 890 تومان قرار گرفت
اقتصادنیوز قیمت دلار دلار آمریکا 

  

پیش ‌بینی بورس برای فردابازار سرمایه در یک ماه گذشته روند مثبت قابل توجهی را داشته است اما کدام بحران‌ها می‌توانند روند بازار سهام را در کشور به کلی تغییر دهند؟
گسترش سرمایه ماه سهام 

  

آشنایی با بهترین زمان برای سی تی اسکن فرد مبتلا به کروناسی تی اسکن باید زمانی انجام شود که فرد دچار علائم شده باشد؛ مثلا تنگی نفس شدید، سرفه و خلط زیاد داشته باشد.
برنا 

  

ابلاغ گروه‌های سنی جدید برای تزریق واکسن کروناوزیر بهداشت در نامه ای به معاون بهداشت وزارت بهداشت تزریق واکسن‌کرونا به گروه های سنی جدید در استان های مختلف را ابلاغ کرد.
ایلنا وزارت بهداشت تهران واکسیناسیون 

  

ادامه محدودیت‌ های کرونایی در مازندرانسرپرست پلیس راه استان مازندران از تداوم اعمال محدودیت‌های کرونایی در این استان خبر داد.
گسترش استان مازندران پلیس پلیس راه