اعتماد   |  فرهنگی  |  

سوزِ شرزه «شاره‌ جان» بعد از مرگ سهراب

شاید خیلی‌ها سهراب محمدی را با آهنگ «شاره‌جان» به یاد می‌آورند؛ شاره‌جان روایت جان‌سوزی است که با صدای سوزناک سهراب بخشی گو اینکه درد فراق را بر دل داغ می‌زند.

سوزِ شرزه «شاره‌ جان» بعد از مرگ سهراب

اعتمادآنلاین| شاید خیلی‌ها سهراب محمدی را با آهنگ «شاره‌جان» به یاد می‌آورند؛ شاره‌جان روایت جان‌سوزی است که با صدای سوزناک سهراب بخشی گو اینکه درد فراق را بر دل داغ می‌زند. حتی اگر مفهوم کلماتی را که خواننده بیان می‌کند، ندانی این آواز چنان سوز دارد که وقتی به آن گوش می‌سپاری انگار روحت را در اقیانوسی از تیغه‌های یخی گم می‌کنی و برای یافتنش چاره‌ای نداری جز آنکه در این اقیانوس یخ غوطه‌ور شوی تا شاید روحت را بیابی و نجاتش دهی.

 

با هر «های شاره‌جانِ» سهراب، دلت می‌خواهد بر هر چه فراق است در دنیا، زار بزی. رنگ صدا و لحن ادای کلمات سهراب بخشی آن‌قدر جان‌گداز است که هر شنونده‌ای را به خود جلب می‌کند و اگر سوز صدای او را احساس کنی شاید این سوال پیش‌ بیاید که چگونه افسانه یا داستانی می‌تواند از زبان یک خواننده چنان جانکاه روایت شود که تو با هر فریاد «شاره‌جان» خودت را ناظر بر آن ببینی... چطور این صدا این همه رسانای غم است که مخاطب با شنیدن آن بی‌درنگ به قصه‌ای وصل می‌شود؛ گو اینکه جریانی از قصه به وسیله صدای سهراب بخشی به قلب آدم شوک می‌دهد... آدم می‌رود به دشتی بی‌انتها با کوه‌هایی که دور مانده‌اند؛ آن ‌سو شاره‌جان با لباس‌های کرمانجی با لبخندی تلخ و نگاهی بی‌گاه چرخ‌زنان دور می‌شود و صدای عاشق که زار و نزار از جدایی شکوِه می‌کند... .

 

اما این همه تصویر در صدا چگونه می‌رقصند؟ چگونه سهراب بخشی با روایت یک قصه بر جان شنونده آتش می‌زند؟ آیا اگر هر کس دیگری این آواز فراق را سر دهد باز هم با این همه تصویر روبه‌رو می‌شویم؟ خیلی‌ها «شاره‌جان» را خوانده‌اند اما خوانش سهراب بخشی چه فرقی با دیگران دارد که این‌گونه سوزناک و ماندگار است؛ شاید چیزی که سهراب بخشی و صدای او را متمایز می‌کرد، رفتن در تار و پود قصه بود. سهراب بخشی با آوازش درد فراق می‌کشید... لباس رزم می‌پوشید...

 

صدای سهراب بخشی از حنجره او نه، از دلش برمی‌آمد و همین او را از دیگران ممتاز می‌کرد؛ او در دل قصه از زبان قهرمانان زمزمه می‌کرد یا فریاد می‌کشید. اما او نیز همچون بخشی‌های دیگر در حالی از دنیا رفت که نه تحت پوشش بیمه بود و نه آن چنانکه باید و شاید حق مادی و معنوی او به جا آورده شد و همان طورکه اطرافیانش گفته‌اند در خانه او نیز روی همه باز بود، آمدند ضبط کردند، آرشیو کردند بی‌آنکه خود را ملزم به دادن حقوق او بدانند... بی‌مهری‌هایی که دیگران بر او روا داشتند و سهراب بخشی نیز بی‌هیچ گله و شکایتی با خوی متواضعانه خود فقط از آنها گذشت و دم برنیاورد؛ اگر ساز زد درباره هزینه نوازندگی و خواندنش هیچ‌گاه قرارداد چنین و چنانی نبست چراکه معتقد بود، هنرش را نباید بفروشد و برخی بی‌آنکه به تواضع او احترام بگذارند از روح بخشی‌گری او استفاده سوء کردند؛ سهراب بخشی نیز یکی از بخشی‌های انگشت‌شماری بود که بر هنر او ستم روا شد و دم برنیاورد و او نیز همچون تمام بخشی‌ها بی‌آنکه حقش ادا شود، درگذشت و صدای ساز و آوازش مانا شد. هر کدام از بخشی‌ها که از دست می‌روند، گنجینه عظیمی از هنر به خاک سپرده می‌شود و هر بار دست می‌گزیم که می‌توانست چه شود و چه شد و همچنان روایت نوش‌دارو بعد از مرگ سهراب تکرار می‌شود... حالا با اشک، شاره‌جان سهراب را با گوش دل می‌شنویم و به لبخندهای گاه و بی‌گاه با حسرت خیره می‌شویم و با صد افسوس از فراق شکوه می‌کنیم و این اشک‌ها همان نوش‌دارویی می‌شوند که دیگر بعد از مرگ سهراب است؛ حالا شاره‌جان سوزناک‌تر شده و صاحب آواز نیز خودش در دشت و میان کوه‌ها دورتر و دورتر می‌شود؛ اگرچه سهراب بخشی هیچ‌گاه برای چیزی متوقع نبود اما تا ابد داغ سهراب‌ها بر دل هنر ایران خواهد ماند... . سهراب محمدی معروف به سهراب بخشی در سال 1317 در آشخانه واقع در شهرستان مانه و سملقان به دنیا آمد.

 

او از کودکی نواختن دوتار و خواندن شعر‌های محلی را آغاز کرد؛ سهراب بخشی از آخرین بخشی‌های خودبند کرمانج شمال خراسان بود و مدرک درجه یک هنری داشت و در 22 مرداد ماه 1399 درگذشت. با رضا محمدی فرزند او گفت‌وگویی داشتم که متن آن را در ادامه می‌خوانید.

 

*سهراب محمدی یکی از بخشی‌های خودبند خراسان بود. این هنر در خانواده و اجداد شما نیز جایگاه ویژه‌ای دارد، اولین استاد یا اساتید ایشان چه کسی یا کسانی بودند؟

 

مرحوم سهراب بخشی ساز و آواز را به ‌طور جدی از 14 سالگی زیر نظر پدر و عمویش محمدحسین بخشی و حسن بخشی شروع کرد و ایشان هفتمین نسل از این خانواده بود که ساز و آواز را سینه به سینه می‌آموخت البته شاید جالب باشد که بگویم ایشان سواد خواندن و نوشتن هم نداشت؛ صدای ایشان از نظر رسایی منحصر به فرد و دلنشین بود.

 

*سهراب بخشی مقام‌ها را چطور اجرا می‌کرد؟ دقیقا مثل پدرش؟

 

مرحوم سهراب محمدی می‌گفت: «همه آهنگ‌هایی که الان خوانده می‌شود مثل همین «شاره‌جان» را پدر من هم می‌خواند.» اما ایشان- پدرم- سبک خواندن را نسبت به زمان و چیزی که مد نظر خودشان بود، تغییر داد و با تغییر دادن و کم و زیاد کردن شعر و نسبت به داستانی که پشت مقام بوده، اجرای متفاوتی داشت.

 

در واقع پشت همه این مقام‌ها، داستان واقعی بوده است و برخی از آنها نیز مربوط به دوره غارتی می‌شوند که از هر سو مرزها محکم نبوده و غارت نصیب مردم می‌شده؛ برخی هم قصه‌هایی مربوط به دوره سردارهای ما مثل سردار عیوض، ججوخان و رشیدخان بوده است.

 

*سهراب بخشی چگونه هنر خود را که از نسل پیش از خود آموخته بود به نسل بعد آموزش می‌داد و سبک آموزش ایشان به هنرجویان به چه شکل بود؟

 

ایشان موسیقی را همان‌طورکه یاد گرفته بود، سینه به سینه آموزش می‌داد. اگر کسی برای آموزش به او مراجعه می‌کرد، شرط داشت در واقع به شرط خواندن، نوازندگی را آموزش می‌داد؛ چون معتقد بود اگر خواندن کنار نوازندگی نباشد، بخشی لال است. بخشی لال یعنی کسی که ساز می‌زند ولی آواز نمی‌خواند. به کسی که دوتار تنها می‌زد و تقاضای آموزش داشت، می‌گفت اول باید بخوانی و سازت هر چیزی را که از زبانت درمی‌آید، تکرار کند و زبانت نیز آن چیزی را که از سازت خارج می‌شود، تکرار کند وگرنه با هم سازگار نمی‌شوند.

 

*هیچ وقت درباره اینکه چه می‌شود که صدا سوز پیدا می‌کند یا مقامی چطور آن طورکه باید اجرا شود، صحبتی شده بود؟

 

پدرم همیشه هم می‌گفت: «وقتی می‌خواهی مقامی را اجرا کنی، خودت را بگذار جای سوژه آن مقام، چشم‌هایت را ببند و کاری نداشته باش که چند نفر مخاطب داری و خودت به بحر آن قصه برو، حس کن همان شخص هستی و آن بلا سرت آمده مثلا از بیابان آمده‌ای و دیده‌ای که خانه‌ات را آتش زده‌اند یا معشوق تو را برده‌اند و... ببین حس آن مقام چیست و با آن حس اجرا کن. اگر توانستی این کار را بکنی، اثر و کار تو گل می‌کند ولی اگر بخواهی حواست پرت شود و دستت یک جا باشد و ذهنت یک جای دیگر هیچ نتیجه‌ای نخواهی گرفت.»

 

از سویی علاوه بر اینکه کسی در بحر کار غرق شود، سختی‌هایی که در گذشته نیز کشیده در خروجی نهایی اثرش دخیل است و پدرم به گفته خودش سختی‌های بسیاری را متحمل شده بود.

 

*خیلی وقت‌ها که از بخشی‌ها و هنرمندان فولک صحبت می‌کنیم متاسفانه شاهد کاستی‌هایی از جنس عدم رعایت حقوق مادی و معنوی نسبت به آنها هستیم؛ حتی بسیاری از هنرمندان فولک پوشش بیمه‌ای درستی هم نداشته‌اند؛ آیا ایشان هم با چنین بی‌مهری‌هایی مواجه بود؟

 

ایشان هم تحت پوشش بیمه نبود. متاسفانه اکثرا حقوق مادی و معنوی رعایت نمی‌شود. مثلا در برنامه‌ای که به صورت خصوصی به مدت حدود 20 روز در کیش برگزار شد پس از پایان برنامه بدون پرداخت هیچ گونه هزینه‌ای آنها را رها کردند به طوری که ایشان با اندک پولی که داشت به زحمت خود را به مشهد رساند و آنجا با قرض گرفتن مبلغی از آشناها به شهر خود بازگشت، حال بماند که در مدت اقامت‌شان هم هیچ رسیدگی به آنها نشده بود.

 

خیلی‌ها آمدند و برنامه از ایشان ضبط کردند اما حتی یک نسخه از همان را به خودمان ندادند چه برسد به حقوق مادی و معنوی؛ حتی گاهی برای ضبط برنامه با هزینه خودمان می‌رفتیم و نیمه شب از ما تشکر می‌کردند و خداحافظ! البته راستش پدرم هیچ وقت گله نداشت و نسبت به این بی‌مهری‌ها گذشت داشت.

 

*اگر بخواهید ویژگی‌های رفتاری در زندگی هنری سهراب بخشی را که هم پدر شما بود و هم استاد شما، برشمرید؛ آنها چه هستند؟

 

ایشان به سازشان خیلی احترام قائل بودند و می‌گفتند، ساز را روی زمین نگذارید و هیچ وقت هم سازشان را روی زمین نگذاشتند، هیچ وقت بدون وضو ساز دست نمی‌گرفت و در عزداری‌ها نیز سیم‌های ساز را شل می‌کرد و می‌گفت ساز هم باید عزادار باشد؛ از سویی ایشان با وجود همه کاستی‌ها و نامردی‌ها از همه راضی بودند و خوی درویشی داشتند، هیچ گاه پولی را که برای نواختن به ایشان می‌دادند، نمی‌شمرد و معتقد بود نباید برای هنرش قیمت بگذارد و آن را بفروشد.

 

منبع: روزنامه اعتماد

 

مرگ ایران قرارداد 



  اخبار برگزیده
  

واکسن کرونا برای ایرانی‌ها چقدر آب می‌خورد؟با گذشت حدود 9 ماه از آغاز شیوع ویروس کرونا ابتدا در چین و سپس در تمام نقاط جهان، هنوز هیچ یک از تیم‌های پزشکی سراسر جهان به دارو یا واکسن این ویروس نرسیده‌اند اما کار برای نتیجه دادن این تحقیقات ادامه دارد. پیش‌بینی یک فعال صنعت دارو این است که واکسیناسیون 80 میلیون ایرانی، عددی در حدود هشت میلیارد دلار اعتبار نیاز دارد.
گسترش اتاق بازرگانی ماه ویروس 

  

چین و روسیه درحال خندیدن به اختلاف شدید میان آمریکا و متحدانش هستندیک دیپلمات غربی از رویه دونالد ترامپ و دولت آمریکا و نحوه رفتار با متحدانش انتقاد کرد.
ایلنا چین دونالد ترامپ روسیه 

  

هشدار مهم روسیه درباره واکسن کروناوزارت بهداشت روسیه در توصیه نامه ای که برای داوطلبان روس تزریق آزمایشی واکسن کرونا صادر کرده است به مواردی اشاره کرده که ممنوعیت بارداری از آن جمله است.
اقتصادنیوز روسیه وزارت بهداشت ایرنا 

  

آقای قالیباف! خواهش می‌کنم در انتخاب ریاست کتابخانه تجدید نظر کنید | آقای قاسمیان شرایط ماده یازده اساسنامه کتابخانه مجلس را نداردکتابخانه مجلس رئیسی دارد که خط بطلان بر کارنامه 500-600 نفر پرسنل و همکاران و مصححان و پژوهشگران کشیده است. این خط بطلان را بر همه آن‌هایی که سال‌ها با واحد سند و معاونت پژوهشی کتابخانه مجلس همکاری کرده‌اند، می‌کشد و می‌گوید این‌ها ارزش خمیر شدن ندارد. خوب این حرف فردا انعکاس بیرونی هم پیدا می‌کند. می‌گویند آقا کتابخانه مجلس 30 سال کاری را انجام داده است که دوزار نمی‌ارزد...
۵۵ آنلاین مجلس شورای اسلامی امام خمینی زمین 

  

3 تصمیم مهم برای آرامش بازار خودرودر حالی که قیمت خودرو در بازار افزایشی قابل توجه را تجربه کرده است، تدابیر تازه‌ای برای پیش فروش خودرو از سوی سیاستگذار در نظر گرفته شده است.
خودروتک بازار خودرو ایران خودرو خودرو 

  

برنامه‌ی تلوبزیونی زاویه میزبان مناظره‌ای بی سابقه درباره‌ی «قانون الزام حجاب» بود.
نامه نیوز حجاب بدحجابی خودرو 

  

با یک تلفن، 3هزار میلیارد وام می‌گیرنداقتصاد ما رفاقتی است نه رقابتی، همین می‌شود که تلفن می‌زنند و می‌گویند به فلانی 3 هزار میلیارد وام بدهید، آن هم بدون وثیقه کافی! حتی سیاست‌های اقتصادی و پولی هم متناسب با منافع حزبی و رفاقتی تنظیم می‌شوند و به جای توزیع عدالت، توزیع رانت را شاهد هستیم.
مستقل‌آنلاین تلفن وام اقتصاد 

  

نماینده تهران در مجلس دهم بیان کرد: آنچه من از طرح اولیه مجلس برای اصلاح قانون انتخابات دیده‌ام، قطعا در جهت کاهش مشارکت مردم خواهد بود. انتخابات در جایی شور و شوق ایجاد می‌کند که مردم شخص مورد علاقه خود را بین نامزد‌ها ببینند.
رویداد۲۴ مجلس شورای اسلامی مجلس دهم اصلاح قانون انتخابات 

  

آخرین قیمت خودرو پراید ،تیبا، پژو و دیگر پرتقاضاهامنحنی قیمت خودرو اگرچه شیب تند چند هفته پیش را ندارد، اما همچنان روند صعودی نسبی خود را حفظ کرده و در حال حاضر کف قیمت در مرز 100 میلیون تومان قرار دارد. اگرچه قیمت خودرو افزایش نامتعارفی داشته، با این حال باز هم برخی منتظرند تا خودرو گران تر شود و آن زمان نسبت به فروش اقدام کنند.
خودروتک قیمت افزایش قیمت خودرو 

  

احمدی‌ نژاد به دنبال فتنه‌سازی است؟پیش‌بینی می‌شود که در انتخابات ریاست جمهوری آینده پیروزی با اصول‌گرایان است. قطعا احمدی‌نژاد اعلام کاندیداتوری می‌کند و مسلما رد صلاحیت می‌شود و در نهایت تلاش می‌کند فتنه‌ای به راه‌ بیندازد.
مستقل‌آنلاین احمدی نژاد انتخابات ریاست جمهوری ریاست جمهوری 

  

اقدامات تازه توییتر در آستانه انتخابات آمریکاتوییتر از ارتقا امنیت پروفایل نامزدهای انتخاباتی و دیگر اشخاص سیاسی «بلند پایه» در آستانه انتخابات ریاست جمهوری آمریکا خبر داد.
مملکت‌آنلاین انتخابات ریاست جمهوری باراک اوباما ریاست جمهوری 

  

اعتراف رئیس‌جمهور به قیمت ناعادلانه قیمت‌ها/ روحانی: شنبه و یکشنبه آینده روز پیروزی ملت ایران استرئیس جمهور پیشاپیش پیروزی ملت ایران در روزهای شنبه و یکشنبه بعد را تبریک گفت و با بیان اینکه ما کالا تولید کرده‌ایم و مازاد نیاز هم داریم و به دنبال صادرات هستیم اما همزمان کالا در بازار به درستی یافت نمی‌شود، گفت: امروز اعتراف می‌کنم مردم عزیز ایران مواد مصرفی تولید شده اما قیمت نا عادلانه است.
مثلث رئیس جمهور 22 بهمن قیمت 

  

ریزش قیمت دلار در راه است؟فعال شدن مکانیزم ماشه، گشایش احتمالی در عراق، بهبود روابط با افغانستان و دستور روحانی درباره تسویه وام ارزی چهار کلیدواژه مهم امروز در بازار ارز است. با این سیگنال‌های رسمی از اخبار منتشر شده، قیمت دلار چه خواهد شد؟
گسترش قیمت دلار عراق 

  

روابط عمومی دادگستری استان فارس در مورد پرونده نوید افکاری اطلاعیه‌ای صادر کرد
رویداد۲۴ استان فارس اعدام روابط عمومی 

  

رییس جمهور گفت: آمریکا که بسیار روشن آمده و از برجام خارج شده، هرچه فحش عالم بوده نثار برجام کرده، بقیه کشورها را به خروج از آن تشویق کرده و به دنبال تهدید کشورهایی رفته که با ایران ارتباط اقتصادی داشتند و حال می‌خواهد از مکانیسم درون برجام استفاده کند و دیدیم که یک قدم هم نتوانست بردارد.
نامه نیوز حسن روحانی ازدواج الناز شاکردوست 

  اخبار داغ
  

نماینده اسبق مجلس با بیان اینکه بیشتر شدن فشار طرف مقابل به‌خاطر جنازه برجام است، گفت: برجام خودش معلول هست نه علت و مشکل اصلی این‌هایی هستند که به غرب امید دارند.
صراط حسن روحانی هسته ای دولت 

  

پیش‌بینی قیمت سکه فردا یک‌شنبه 30 شهریورروز یک‌شنبه پیش‌بینی می‌شود قیمت سکه در مدار شش روز گذشته نوسان داشته باشد.
اقتصادنیوز قیمت افزایش قیمت حوزه 

  

پیش بینی قیمت دلار فردا شنبه 30 شهریوربا وجود اینکه اکثرا تحلیل گران فنی پیش می کنند در بازار دلار موقعیت فروش باید گرفت اما برخی معامله گران اخبار مربوط به بند ماشه را برجسته می کنند.
اقتصادنیوز قیمت ارز قیمت دلار 

  

وزیر بهداشت امارات اولین دوز واکسن کرونا را دریافت کردخبرگزاری رسمی امارات از دریافت اولین دوز واکسن کرونا در این کشور توسط «عبدالرحمن العویس» وزیر بهداشت
خبرفوری وزارت بهداشت امارات متحده عربی ویروس 

  

پیش بینی بورس در فردا یکشنبه 30 شهریور / بازار فردا برمی گردد؟امروز بازار سهام در ابتدای شروع معاملات به دلیل فشار عرضه روندی منفی داشت ولی با ادامه معاملات تقاضا از عرضه پیشی گرفت و روند بازار مثبت شد، اما در یک ساعت پایان معاملات به دلیل بازگشایی نمادهای پالایشی و تاثیر منفی آنها، شاخص کل 0/27 درصد ریزش کرد و به یک میلیون و 699 هزار واحد رسید.
خودروتک درآمد سهام دولت 

  

عضو کمیته ملی مبارزه با کرونا درباره آخرین وضعیت ویروس کرونا در کشور گفت: بعد از مسافرت و مراسم‌های عزاداری تعداد مبتلایان به کرونا افزایش یافته است. در مراکز درمانی دیگر جایی برای بستری بیماران نیست.
نامه نیوز درمان ازدواج الناز شاکردوست 

  

کدام میوه‌ها را در روزهای کرونایی بخوریم + اینفوگرافیاینفوگرافیک میوه‌هایی برای پاکسازی بدن در روزهای کرونایی را ببینید.
شما‌نیوز 

  

ابلاغ قانون افزایش سرمایه شرکت‌ های بورسی توسط رئیس جمهور‌رئیس جمهور قانون افزایش سرمایه شرکت های پذیرفته شده در بورس یا فرابورس از طریق صرف سهام با سلب حق تقدم را به وزارت امور اقتصادی و دارایی سازمان بورس و اوراق بهادار ابلاغ کرد.
گسترش قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران قانون سرمایه 

  

تکرار شهریور 80 در بورس تهراندر روزهای اخیر پیامدهای نسخه کمک مالی دولت به بورس از طریق اختصاص یک درصد ورودی صندوق توسعه ملی به صندوق تثبیت بازار سپرده‌گذاری، به یکی از بحث‌های داغ تحلیلگران اقتصاد ایران بدل شده است. نسخه‌ای که کم‌وبیش در دو دهه اخیر چندبار به صور گوناگون تجویز شده است.
اقتصادنیوز سازمان بورس و اوراق بهادار بورس تهران تهران 

  

وریا : کرونا تاثیر بدی روی استقلال گذاشتکاپیتان تیم فوتبال استقلال گفت: در آنالیزی که از تیم الشرطه داشتیم، نقاط قوت و ضعفش را بررسی کردیم.
خودروتک استقلال فوتبال بازی 

  

آیا کرونا در زمستان وحشتناک‌تر می‌شود؟با نزدیک شدن به فصل زمستان، کارشناسان سازمان بهداشت جهانی از این موضوع نگران هستند که کاهش دما ممکن است موج‌های بعدی بیماری همه‌گیر کرونا را ایجاد کرده و شرایطی به مراتب بدتر از موج نخست به وجود بیاید.
برنا زمستان سازمان بهداشت جهانی 

  

پرهیزکار: با وجود شرایط سخت کرونا موفق به هماهنگی بازی دوستانه بین‌المللی شدیمرییس کمیته فوتسال در باره اعزام تیم ملی فوتسال ایران به ازبکستان به نکاتی اشاره کرد.
ایلنا فوتبال بازی فدراسیون فوتبال 

  

ابلاغ قانون افزایش سرمایه شرکت‌های بورسی دولتی از سوی رئیس جمهورحسن روحانی رئیس جمهور قانون افزایش سرمایه شرکت های پذیرفته شده در بورس یا فرابورس از طریق صرف سهام با سلب حق تقدم را به وزارت امور اقتصادی و دارایی سازمان بورس و اوراق بهادار ابلاغ کرد.
رویداد۲۴ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران قانون سرمایه