مهر   |  فرهنگی  |  

تاثیر ائمه بر فرهنگ گفت‌وگو در تمدن ایران/گفت‌وگو در فتوت‌نامه‌ها

به گزارش خبرنگار مهر، چهارشنبه 16 و پنجشنبه 17 آبان برابر است با سه مصیبت بزرگ در فرهنگ اسلامی و شیعی: رحلت حضرت نبی اکرم(ص)، شهادت امام حسن مجتبی (ع) و همچنین شهادت حضرت ثامن الحجج امام علی بن موسی الرضا(ع). در این نکته شکی نیست که آموزه‌های ائمه معصومین در طول تاریخ بر فرهنگ ایرانی تاثیر مهمی گذاشته است و در باب این موضوع کتاب‌ها و تالیفات مهمی به رشته نگارش درآمده که معرفی…

تاثیر ائمه بر فرهنگ گفت‌وگو در تمدن ایران/گفت‌وگو در فتوت‌نامه‌ها

به گزارش خبرنگار مهر، چهارشنبه 16 و پنجشنبه 17 آبان برابر است با سه مصیبت بزرگ در فرهنگ اسلامی و شیعی: رحلت حضرت نبی اکرم(ص)، شهادت امام حسن مجتبی (ع) و همچنین شهادت حضرت ثامن الحجج امام علی بن موسی الرضا(ع). در این نکته شکی نیست که آموزه‌های ائمه معصومین در طول تاریخ بر فرهنگ ایرانی تاثیر مهمی گذاشته است و در باب این موضوع کتاب‌ها و تالیفات مهمی به رشته نگارش درآمده که معرفی آنها در حوصله این مقال نیست.

یک مولفه مهم در سیره پیامبر و ائمه معصومین، بویژه حضرت امام رضا(ع) «گفت‌وگو» است که به باور بسیاری از جامعه‌شناسان، جامعه امروز ایران به شدت به آن نیازمند است. عجیب آنکه سیره گفت‌وگویی ائمه در فرهنگ گذشته ایران تاثیر مهمی داشت، اما امروزه جامعه ایرانی از آن غفلت می‌کند. چگونه است که حضرت ثامن الحجج که از ائمه شیعه است و ایرانیان به دلیل حضور و وجود ایشان در کشور علقه بسیاری به بارگاهش دارند، با مخالفان فکری خود گفت‌وگو می کند، خود ایرانیان از این گفت‌وگو غافل هستند؟ در یادداشت زیر به تاثیر روش ائمه بر فرهنگ پهلوانی ایران پرداخته شده است.

پیش از هر چیز باید یادآور شویم که متاسفانه فرهنگ پهلوانی نیز در این دهه‌ها و روزها، مانند دیگر نقطه‌های درخشان فرهنگ ایران، تبدیل به پدیده‌ای موزه‌ای شده و تلاش‌های صورت گرفته برای احیای آن به دلیل عدم شناخت کافی از زمینه و زمانه آنها (یعنی پهلوانان) بدل به تلاشی صرفا برای حفظ آن در موزه‌ها تبدیل شده است.

اما پهلوانان چه کسانی بودند؟ پهلوانان یا جوانمردان ریشه در فرهنگ کهن ایرانی ــ اسلامی دارند. در لغت عرب فتیان از لغت «فتی» است به معنی جوانمرد بخشنده. در قرآن نیز کلمه «فتی» هشت بار به صورت‌های مختلف به کار رفته است. نخستین پیمان فتیان در تاریخ اسلام نیز پیمان «حلف الفضول» است که در آن پیامبر اسلام در پیش مبعوث شدن به رسالت در آن شرکت کرد و گروه شرکت کننده قسم خوردند تا پای جان در دفاع از مظلوم ایستادگی کنند.

درباره جوانمردان در تاریخ ایران و اسلام

در ایران نیز به تاسی از اسلام و آموزه‌های اسلامی و همچنین ائمه معصومین جوانمردان و فتیانی شکل گرفتند که در قدم نخست جنگاوران و سلحشورانی دلیر بودند و در مرحله بعد ارباب حِرَفی که با بهره گیری از زور بازو و همچنین عرفان اسلامی و به تاسی از سیره پیامبر و امیرالمومنین امام علی(ع) به دفاع و دستگیری از مظلومان پرداختند.

در تمدن ایرانی شاید نخستین و در عین حال مهمترین گروه از جوانمردان و فتیان، «عیاران» بودند که بعدها از سلحشوری‌های آنان منابع فرهنگ عامه‌ای مهمی چون «سمک عیار» و «قصه حسین کرد شبستری» باقی ماند. عیاران کسانی بودند که با مصادره اموال ثروتمندان آنها را به فقرا می‌رساندند.

به عبارتی آنها روزانه در محل‌های کسب و کار خود ضمن در آوردن نان حلال به دستگیری از فقرا پرداخته و شب‌ها نیز با عیاری و شبگردی و دستبرد زدن به اموال ثروتمندانی که از طریق حرام به ثروت رسیده بودند، آن مال را به صاحبان اصلی باز می‌گرداندند. همچنین اگر مظلومی بی‌دلیل و بی‌جهت مورد ظلم دستگاه پادشاهان و حکومت‌های وقت قرار می‌گرفت، شبانه توسط عیاران نجات داده می‌شد. آشنا بودن به انواع فنون نظامی باعث شده بود که نیروهای نظامی رسمی حکومت‌ها هیچگاه نتوانند آنها را بازداشت کنند.

فتوت‌نامه‌ها یکی از مهم‌ترین میراث معنوی مکتوبی است که امروزه با تلاش محققان در دسترس ما قرار دارد. فتوت‌نامه آیین‌نامه‌های تشرف به پیمان‌های جوانمردی بود. جوانمردان در هر شغلی که قرار داشتند، فتوت‌نامه‌هایی تدوین کردند تا ضمن معرفی شغل خود و بن‌مایه‌های عرفانی اسلامی آن، دستور العملی برای ورود تازه‌واردان به حرفه خود معرفی کنند. به همین منظور در فتوت‌نامه‌ها منشا هر شغلی الهی معرفی شده و نخستین شاغلان در آن شغل پیامبران و رسولان الهی بوده‌اند. به عنوان مثال بر اساس فتوت‌نامه‌ها نخستین نجار عالم بشری نوح نبی(ع) بوده است.

هر حرفه‌ای برای خود فتوت‌نامه‌ای داشت و این نشان می‌داد که ارباب حِرَف همگی از جوانمردان بودند و اصولا یکی از ضابطه‌های بدست گرفته هر شغلی، جوانمردی و گرویدن به فتیان و جوانمردان بود. فتوت‌نامه‌های معماران، سپاهیان، خبازان، نجاران، دوزنده‌ها و خیاطان، بافنده‌ها، سلمانیان، چیت‌سازان، نمدمالان، کرباسیان، سقایان و حتی فتوت‌نامه قصابان و سلاخان، امروزه به دست ما رسیده است.

متون مختلف فتوت‌نامه‌ها با تلاش‌ و تصحیح پژوهشگرانی چون هانری کربن، محمد جعفر محجوب، مهران افشاری، مهدی مدائنی و... به دست ما رسیده است. مخاطبانی که علاقه‌مند به مطالعه هستند می‌توانند به «فتوت‌نامه سلطانی» به کوشش محمد جعفر محجوب، «آیین جوانمردان» هانری کربن با ترجمه احسان نراقی، « فتوت‌ و اصناف»، «فتوت‌نامه‌ها و رسائل خاکساریه» و «سی فتوت‌نامه دیگر: سی رساله ناشناخته در فتوت و پیشه‌وری و قلندری» هر سه با تصحیح و توضیح مهران افشاری و مهدی مدائنی مراجعه کنند.

گفت‌وگو با خدا و دیگران

مطالعه و بازخوانی فتوت‌نامه‌ها آموزه‌های مهمی را برای ما به همراه دارد. این آموزه‌ها بویژه برای کسبه و ارباب مشاغل در دنیای امروز اهمیت خاصی دارد. هرچند که عموم این اشخاص خود را بی‌نیاز از آن می‌دانند.

در بازخوانی این متون مهم‌ترین نکته‌ای که در نظر می‌آید مساله گفت‌وگوی با خداست. همانطور که اشاره شد هرکسی که می‌خواهد به شغلی درآید، ابتدا باید جوانمرد شود و یا جوانمردی را بیاموزد. این آموزش ابتدا از رفتن به محضر حضرت حق و «گفت‌وگوی با او» و در ادامه از طریق شاگردی در محضر جوانمردی که حرفه و شغلی را می‌دانست، صورت می‌گرفت.

فراموش نکنیم که جوانمرد کسی بود که همه چیز خود را در راه نیازمندان فدا می‌کرد، بنابراین نیاز داشت تا پیش از هرچیز با خدا گفت‌وگو کرده و تکلیف خود را با خالق خود و دیگران روشن کند. برای این کار کسی که در راه جوانمردی قدم می‌گذاشت باید فقر و عرفان را نیز می‌آموخت و فتوت‌نامه‌ها سرشار از دستورالعمل‌هایی برای عرفان است.

نکته جذاب اینجاست که این دستورات نزدیکی‌هایی با قوانین گفت‌وگو دارند. به عنوان مثال در «رساله در باب پوست تکیه و کجکول و خصائل درویشان و پالهنگ» آمده است: «بدان که پالهنگ را هفت گره باشد، چنانکه آدمی را هفت اعضا. باید که هفت گره ببندد و هفت گره بگشاید: «اول بربندد درِ بخل را و بگشاید در کرم و سخا را، دویم، دربندد در غضب را و بگشاید در حلم را؛ سیم بربندد در حرص را و بگشاید در قناعت را؛ چهارم در بندد در شهوت را و بگشاید در ترک و ریاضت را؛ پنجم در بندد در حسد را و بگشاید در تواضع را و...»

از این نکات مشخص می‌شود که «تقوا» مهم‌ترین اصل در جوانمردی است و تا تقوا نباشد شخص جوانمرد و عیار نمی‌شود. بزرگان و مروجان گفت‌وگو در ایران،مفهوم گفت‌وگو را همان تقوا دانسته‌اند. بنابراین تشرف به پیمان جوانمردان مراحل سختی داشت و شخص باید ابتدا سجایای اخلاقی خود را پرورش داده و به تهذیب نفس می‌پرداخت. در فتوت‌نامه‌ها ادعیه‌هایی برای این منظورها درج شده است. همچنین در دستورالعمل هرکدام از این مشاغل برای هر مرحله‌ای نیز دعا و خطبه خاصی نوشته شده است. به عنوان مثال در رساله خبازان درج شده که اگر پرسند که «خطبه خرقه کار چیست؟ بگو این است که اللهم اِنّی اُشهدُ بِکَ و کفی بِکَ شهیداً و اُشهدُ اَنَّ ملائِتَکَ و حَمَلَة ....»

گفت‌وگو درباره شغل

فتوت‌نامه‌ها همچنین آداب گفت‌وگو درباره شغل خود را نیز توضیح می‌دهند. در این رساله‌ها پس از آنکه صبر و حلم، گوش سپردن، تقوا... آموزش داده شد در ادامه و پس از آنکه شخص شغل خود را فراگرفت، چگونگی گفت‌وگو درباره شغل نیز، همراه با پرسش و پاسخ‌هایی آموزش می‌دهند. برای روشن شدن هرچه بیشتر این آموزش، مثال‌هایی از چند فتوت‌نامه ارائه می‌شود.

رساله نمدمالی: در این رساله ضمن بیان پیشینه نمدمالی از زبان حضرت امام جعفر صادق(ع) ــ که در این روایت پیشینه نمدمالی به دوران حضرت آدم (ع) باز گردانده شده است ــ آموزش دیرینه شناسانه این شغل به این صورت مطرح شده است: «اگر پرسند که پشم بز از کجا آمدهف بگوی جبرئیل از کوه عقیق آورد. و اگر پرسند که کُلک از کجا آمد، بگو جبرئیل از درخت طوبی آورد. اگر پرسند که قالب از کجا آمد، بگو قالب را استاد لطف الله پیدا کرد. اگر پرسند که زه‌کمان از کجاست، بگوی از روده گوسفندی است که هابیل در کوه صفا قربان کرد.»

همچنین در همین رساله داریم: «اگر پرسند که بر استادان نمدمال چند چیز واجب است. بگوی دوازده چیز: اول دکان، دویم طهارت، سیوم تکبیر ارواح پیران و استادان، چهارم شاکر بودن، پنجم به ذکر خدای تعالی بودن، ششم صابر بودن، هفتم صادق بودن، هشتم خلق، تواضع و کم طمعی، نهم با سخاوت بودن و دهم عدم تکبر و یازدهم امر معروف به جا آورد، دوازدهم نهیِ منکر بکند.»

رساله قصابان و سلاخان: در این رساله پس از آنکه آداب و اعمال شرعی سلاخی و قصابی و دعاهای مختلف آن درج شده به این آموزش برمی‌خوریم: «اگر پرسند که کارد از کجا پیدا شد و به که فرود آمد؟ بگوی که: اصل کارد از بقیه ذوالفقار بود و دسته آن کارد از درخت عود بود و سنگی که آن کارد را تیز می‌کرد از دریای رحمت خدای تعالی بود و آن کارد را جبرئیل امین از برای آدم صفی بیاورد و...»

این موارد نشان می‌دهد که جوانمردان برای بیان خود باید گفت‌وگو می‌کردند و این گفت‌وگو در فتوت‌نامه‌ها آموزش داده شده است. همانطور که اشاره شد بسیاری از دستورات عرفانی برای جوانمردان با قوانین و آموزه‌های گفت‌وگوی در جهان مدرن برابر است. حجم این آموزه‌ها به گونه‌ای است که می‌توان گفت‌وگو را آیین و روش جوانمردان دانست و صفت گفت‌وگو کنندگان و معتقدان به گفت‌وگو «جوانمردی» است. امید است که که نظریه‌پردازان و منادیان گفت‌وگو در ایران به بازخوانی این رساله‌ها بپردازند.

خبرنگار درخت تمدن 



  اخبار برگزیده
  

یک ستاره اروپایی دیگر در راه پیوستن به حریف پرسپولیسباشگاه السد قصد دارد بازیکن سابق منچستر سیتی را به خدمت بگیرد.
ایلنا ستاره پرسپولیس منچستر 

  

تکلیف قیمت تحویل خودروهای ثبت نامی روشن شددر حالی که برخی از خریداران خودروهای داخلی به برخی شرایط تحویل خودرو از جمله افزایش قیمت‌های اخیر مقابل وزارت صنعت اعتراض داشتند، وزیر صمت اعلام کرد: خودروهایی که پیش از این با قیمت قطعی پیش‌فروش شده‌اند، مشمول افزایش قیمت‌های جدید نمی‌شوند.
خودروتک قیمت افزایش قیمت خودرو 

  

قیمت خودرو «3 نرخی» شد!سه نرخی شدن قیمت خودرو با اجرایی شدن پیش فروش های جدید نشان می‌دهد که وعده تنظیم بازار و کاهش قیمت خودرو صرفا بهانه‌ای از سوی مدیران خودروسازان و وزارت صمت برای افزایش قیمت محصولات بوده است.
خودروتک قیمت افزایش قیمت ایران خودرو 

  

قیمت خودرو/ قیمت بازار و کارخانه تمام خودروهای داخلی (دوشنبه 24 دی 1397)/ قیمت صبحقیمت کلیه خودروهای تولید داخل در بازار و کارخانه در صبح روز دوشنبه 24 دی ماه 97 به شرح زیر است. این قیمت ها با توجه به آخرین تغییرات قیمت در آخر وقت معاملات روز قبل درج شده و به نوعی قیمت آغاز معاملات امروز به حساب می آید. قیمت های نیمروز معاملاتی هر روز ساعت 13 در سایت خودروتک قرار می گیرد.
خودروتک قیمت ایران خودرو خودرو 

  

استقبال جالب استقلالی‌ها از مربی جدیدشان دریافت 3 MB ویدئومهر: مارتین فورکل مربی جدید استقلال تهران سابقه بازی در تیم ملی جوانان آلمان را در کارنامه دارد ضمن آنکه در دوران مربی گری به عنوان بدنساز در تیم ملی جوانان ویتنام هم به فعالیت پرداخته است. فورکل متولد 31 تیر ماه 1358 متولد منطقه کوبورگ آلمان غربی یکی از شهر های ایالت باواریا است . وی در طول دورانی که به بازی می پرداخت به عنوان مدافع راست چندان بازیکن شاخصی نبود.…
مهر بازی استقلال تهران 

  

سولسشر: یونایتد همیشه باید به دنبال پیروزی باشداوله گنار سولسشر، سرمربی منچستریونایتد، پس از پیروزی 1-0 مقابل تاتنهام در ومبلی، تاکید کرد که تیمش در هر دیدار باید برای پیروزی به میدان برود.
ورزش۳ بازی تاتنهام ورزش 

  

بازار در شوک اعلام قیمت جدید خودروهاگزارش امروز قیمت خودرو حکایت از انتظار بازار برای عرضه خودرو دارد به اعتقاد فعالان بازار خودرو اگر عرضه خودرو همچنان قطره چکانی باشد رشد قیمت ها ادامه خواهد داشت.
خودروتک بازار خودرو خودرو خودروسازان 

  

خودرو چطور گران شد؟18 اردیبهشت ماه سال جاری بود که دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری ایالات متحده، خروج این کشور از توافق برجام را اعلام کرد. از همان روز بخش عظیمی از اقتصاد و صنعت کشور با تنش روانی شدیدی نسبت به این اتفاق روبه‌رو شد.
خودروتک واردات خودرو خودرو خودروسازان 

  

حمله سازمان حمایت به خودروسازانعباس تابش با اشاره به مصوبات جدید ستاد تنظیم بازار در دو بخش خودروهای پرتیراژ مشمول قیمت گذاری شورای رقابت و همچنین خودروهای خارج از شمول این قیمت گذاری اظهاراشت: در بخش خودروهای پرتیراژ مشمول قیمت گذاری شورای رقابت با توجه به شرایط جدید، خودروسازها مکلف به افزایش تولید بر اساس برنامه ارائه شده و مورد تایید وزارت صنعت، معدن و تجارت هستند.
خودروتک خودروسازان تنظیم بازار ایران خودرو 

  

واکنش بازار به افزایش قیمت محصولات ایران خودروگزارش امروز قیمت خودرو حکایت از واکنش منفی بازار نسبت به افزایش قیمت محصولات ایران خودرو دارد.
خودروتک افزایش قیمت قیمت ایران خودرو 

  اخبار داغ
  

زینک ارزان هنوز در بازار توزیع نشده استرئیس اتحادیه لیتوگرافان تهران با اشاره به طرح قیمت زینک در بازار گفت: زینکی که اکنون پیش‌خرید می‌شود هنوز در بازار توزیع نشده و معمولا پس از اختصاص ارز حدود سه ماه زمان لازم است تا زینک‌ها به بازار تزریق شوند.
ایبنا تهران قیمت تعاونی 

  

پزشکان از پرداخت مالیات مستثنی نیستند/مبارزه با فرار مالیاتی هیچ استثنائی نداردعضو کمیسیون تلفیق مجلس با تاکید بر موافقت اکثریت اعضای کمیسیون با الزام پزشکان به نصب کارت خوان در مطب و پرداخت 10 درصد از دستمزدشان بابت مالیات،گفت: پزشکان از پرداخت مالیات مستثنی نیستند و باید متناسب با درآمدهای خود مالیات دهند.
فارس مالیات 

  

انتقاد عضو جامعه روحانیت مبارز از تخریب تیم دیپلماسی/ احتمال موافقت آمریکا با تمدید معافیت‌های نفتی برای 5 کشور/ حواشی جلسه امروز مجمع تشخیص مصلحت نظاماحتمال جنگ هسته‌ای از سوی اسرائیل، انتقاد عضو جامعه روحانیت مبارز از تخریب تیم دیپلماسی، احتمال موافقت آمریکا با تمدید معافیت‌های نفتی برای 5 کشور، حواشی جلسه امروز مجمع تشخیص مصلحت نظام، بررسی الحاق جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون پالرمو در مجمع تشخیص، حضور بطحائی و غلامی در کمیسیون آموزش، بررسی آخرین تحولات بازار سرمایه در کمیسیون اقتصادی مجلس، حضور اردکانیان و حجتی در کمیسیو...
ایلنا جامعه روحانیت مبارز سازمان تامین اجتماعی خصوصی سازی 

  

اکثر معاونت های ناجا در بحث مبارزه با مواد مخدر حضور فعال داشته اندفرمانده کل ناجا گفت: بجز معاونت مبارزه با مواد مخدر، اکثر معاونت های ناجا در بحث مبارزه با مواد حضوری فعال داشته اند.
موج‌نیوز قاچاق مواد مخدر مواد مخدر درمان 

  

زردپوشان توانستند فاصله خود با بایرن مونیخ را حفظ کنند.
نود دورتموند بایرن مونیخ بایرن 

  

امروز در بازار ارز و سکه چه گذشت؟ شنبه 29 دیاقتصادنیوز: بازار طلا و ارز تهران در نخستین روز این هفته به‌رغم ریزش شدید اولیه در زمان بازگشایی، در ادامه روز روی مدار صعودی حرکت کرد و قیمت‌ها باز هم افزایش یافتند. سکه در آستانه 4 میلیونی شدن قرار گرفت و طلای آب‌شده از میانه کانال 1.5 میلیونی عبور کرد و به سطوح بالاتر دست یافت. دلار نیز در نیمه بالای کانال 11 هزار تومانی واقع شد.
خودروتک بازار طلا و ارز بازار تهران ارز 

  

جبران کم آبی در گرو استحصال آب های نامتعارف استکاشان - ایرنا - پدر علم کویرشناسی ایران، وضعیت آب در کشور را بسیار بحرانی دانست و گفت: برای جبران این کم آبی باید مانند سایر کشورها به دنبال آب های غیرمتعارف از جمله فاضلاب خانگی و پساب صنعتی باشیم.
ایرنا درخت پدر انتقال آب 

  

صرف ثبت شرکت موجب پرداخت تسهیلات و ارز نمی‌شوددادستان تهران گفت: صرف ثبت شرکت موجب پرداخت تسهیلات، وام و ارز نخواهد بود بنابراین دستگاه‌های دولتی برای پرداخت تسهیلات توانایی، اعتبارسنجی مالی و صلاحیت شرکت را مورد بررسی قرار دهند.
ایلنا وام قوه قضاییه دارو 

  

ارزیابی مشاور سیاسی رئیس جمهوری از نشست ضد ایرانی لهستانحمید ابوطالبی با انتشار رشته توئیت هایی به بررسی اهداف نشست ضد ایرانی در لهستان پرداخت.
فارس مشاور لهستان حمید ابوطالبی 

  

صراط: وقوع حوادث، اجتناب ناپذیر است اما می توان با برنامه ریزی صحیح، افزایش ضریب ایمنی و بهره گیری از ابزار هشداردهنده و تکنولوژی روز دنیا، اثرات منفی خسارات را تا حدود بسیاری کاهش داد. به گزارش نبض بازار ، دکتر غلامرضا سلیمانی که در جمع مدیران و اعضای انجمن ارزیابان خسارت، سخن می گفت با اعلام این مطلب افزود: پوشش ریسک و ایجاد امنیت و اعتماد، دو ماموریت اصلی صنعت بیمه به شمار می…
صراط بیمه بیمه مرکزی سرمایه