نظر شفیعی‌کدکنی درباره رابطه میان هنر و سیاست / آیا من این آزادی را دارم که این اعلامیه شما را امضا بکنم یا نکنم؟

محمدرضا شفیعی‌کدکنی درباره چگونگی ارتباط میان هنر با سیاست و تعهّد سیاسی هنرمندان سخن گفت.

نظر شفیعی‌کدکنی درباره رابطه میان هنر و سیاست / آیا من این آزادی را دارم که این اعلامیه شما را امضا بکنم یا نکنم؟

محمدرضا شفیعی‌کدکنی درباره چگونگی ارتباط میان هنر با سیاست و تعهّد سیاسی هنرمندان سخن گفت.

میلاد عظیمی در کانال تلگرامی خود نوشت:  شفیعی‌ وقتی جوان و میان‌سال بود «تعهد سیاسی» را لازمه قطعی هنر می‌دانست. هم خودش سیاسی بود و هم بعضاً شاعران را بر مبنای معیارهای سیاسی ارزیابی می‌کرد. بخش بزرگی از انتقادات تند آن ایام او به سهراب سپهری و تولّلی به مرام و منش متفاوت سیاسی و اجتماعی آن دو هنرمند برمی‌گردد. اما امروز شفیعی میان هنر و سیاست ملازمه‌ای نمی‌بیند و تعامل میان آن‌دو را از جنس تقابل منطقی «عدم ملکه و ملکه» می‌داند؛ این یعنی اساساً شأن هنر، سیاست نیست؛ به این معنا که اصولاً از هنر توقع نمی‌رود که سیاسی باشد همان‌طور که از دیوار توقع نمی‌رود ببیند و بشنود. او کار هنرمند را خلق اثر هنری می‌داند. می‌گوید این «انتخاب» و «حق» هنرمند است که آن‌طور که دلش می‌خواهد به سیاست و اجتماع بنگرد و سیاسی باشد یا نباشد و عقاید سیاسی‌اش به‌اصطلاح «ارتجاعی» باشد یا «پیشرو». او همچنین به یک آسیب استیلای نگاه سیاسی و تعهدمحور به ادبیات و هنر توجه داده است. به این نکته که توتالیتریزم و تمامیت‌طلبی فقط از جانب حکومت سرکوبگری که حق انتخاب و رأی مردم را غصب می‌کند و صرفاً فکر خود و رای خود را معتبر می‌شمارد، اعمال نمی‌شود. این که برخی روشنفکران و هنرمندان به‌اصطلاح متعهد و مبارز، فقط تلقی خود از «تعهد» و نحوه تعامل میان هنرمند و اجتماع و سیاست را درست بدانند و سلیقه خود را بر دیگران تحمیل کنند و جامعه و هنرمندانی را که مانند آنها فکر و عمل نمی‌کنند، زیر فشار بگذارند، هم از مصادیق توتالیتریزم است و منشی است ضدّ آزادی.

محمدرضا شفیعی‌کدکنی در جلسه درس روز سه‌شنبه (29 بهمن 1398) به مناسبت بحثی راجع به ارتباط عرفان و سیاست، درباره چگونگی ارتباط میان هنر با سیاست و تعهّد سیاسی هنرمندان سخنانی گفت که چکیده سخنان این استاد دانشگاه در ادامه می‌آید:

«از عارف و زاهد توقع این‌که حتماً باید بیاید وسط میدان و مبارزه کند نمی‌توان داشت. همان‌طور که از یک نقاش و موزیسین و سینماگر و مجسمه‌ساز هنرمند ذاتاً نمی‌توان توقع داشت که حتماً تو باید دارای گرایش سیاسی باشی و حتماً دارای مبارزات ایدئولوژیک باشی. ما از کمال‌الملک نقاشی می‌خواهیم البته می‌تواند این نقاشی دارای گرایش‌های اجتماعی باشد و می‌تواند نباشد. شما نمی‌توانید بگویید چون شما عارف شدید باید حتماً فمنیست هم باشید اما مانعی ندارد که کسی بگوید من عارفم و فمنیست هم هستم. مثل این است که بگویی من نقاشم ولی فمنیست نیستم. ملازمه‌ای بین هنرمند بودن با مثلاً فمنیست بودن یا ضدّ فمنیست بودن وجود ندارد.این طوری نگاه نکنید به موضوع.

غرضم این است که اینجا تقابل «عدم و ملکه» است که در منطق می‌گویند. درست مثل دیوار؛ از دیوار ما توقع شنیدن نداریم ولی از این خانم به عنوان یک انسان توقع داریم که بشنود. به این می‌گویند تقابل عدم و ملکه. اگر زاهدی مبارز هست مثل ابوذر قربانش می‌رویم و اگر هم مبارز نیست به او به عنوان یک مبارز نمره نمی‌دهیم اما به عنوان یک عارف به عنوان کسی که الاهیات را با نگاه هنری و جمال‌شناسانه می‌نگرد به او نمره می‌دهیم و احترام می‌گذاریم. هنر هم چنین است. هنرمند هنرمند است.این هنرمند می‌تواند طرفدار سرمایه‌داری باشد و می‌تواند طرفدار سوسیالیزم باشد. الزام بر اینکه چون تو هنرمند شدی حتما باید سوسیالیست باشی یا حتما باید طرفدار سرمایه‌داری باشی این در واقع نقض غرض مفهوم هنر است. هنر فراتر از این حرف‌هاست...

آدم وقتی خودش اجتماعی و دارای گرایش‌های سیاسی می شود توقّع دارد که همه دارای گرایش‌های سیاسی باشند و عیناً هم گرایش‌های سیاسی او را داشته باشند. اگر کسی گرایش‌های سیاسی مخالف او را داشته باشد گورباباش! نه. اوّل‌حرف دموکراسی و آزادی این است که تو می‌خواهی آن‌جوری بمان و من این‌طوری باشم.

یادم هست عدّه‌ای از بچّه‌های کانون نویسندگان ایران، زمان شاه، رفته بودند خدمت استاد زرین کوب که یک اعلامیه‌ای ما نوشته‌ایم شما امضا کنید. استاد گفته بود من اعلامیه را نمی‌خوانم. شما بگویید که موضوعش چیست؟ گفته بودند راجع به آزادی است. زرین‌کوب گفته بود آیا من این آزادی را دارم که این اعلامیه را امضا بکنم یا نکنم؟ خیلی حرف قشنگی زد. گفت: من این آزادی را دارم که این اعلامیه شما را امضا بکنم یا نکنم. اول کار شما می‌خواهید اولین‌آزادی مرا از من سلب کنید به این بهانه که شما مدافع آزادی هستید. من نمی‌خواهم این را امضا بکنم. این آزادی را دارم. بنابراین ما نباید از همه افراد توقع داشته باشیم که مثل ما فکر کنند. این توتالیتر بودن است... الآن بعضی از قدرتمندان ما توتالیتر هستند در صورتی که اگر شما دم از احترام به مردم و احترام به رأی مردم و به فکر مردم می‌زنید معنی ندارد بگویید که همه شما بیایید و مثل من فکر کنید».

محمدرضا شفیعی‌کدکنی درباره چگونگی ارتباط میان هنر با سیاست و تعهّد سیاسی هنرمندان سخن گفت.

پایگاه خبری خبر فوری (khabarfoori.com) فرهنگی/ کتاب و ادبیات 2 اسفند 1398 - 13:12

میلاد عظیمی در کانال تلگرامی خود نوشت:  شفیعی‌ وقتی جوان و میان‌سال بود «تعهد سیاسی» را لازمه قطعی هنر می‌دانست. هم خودش سیاسی بود و هم بعضاً شاعران را بر مبنای معیارهای سیاسی ارزیابی می‌کرد. بخش بزرگی از انتقادات تند آن ایام او به سهراب سپهری و تولّلی به مرام و منش متفاوت سیاسی و اجتماعی آن دو هنرمند برمی‌گردد. اما امروز شفیعی میان هنر و سیاست ملازمه‌ای نمی‌بیند و تعامل میان آن‌دو را از جنس تقابل منطقی «عدم ملکه و ملکه» می‌داند؛ این یعنی اساساً شأن هنر، سیاست نیست؛ به این معنا که اصولاً از هنر توقع نمی‌رود که سیاسی باشد همان‌طور که از دیوار توقع نمی‌رود ببیند و بشنود. او کار هنرمند را خلق اثر هنری می‌داند. می‌گوید این «انتخاب» و «حق» هنرمند است که آن‌طور که دلش می‌خواهد به سیاست و اجتماع بنگرد و سیاسی باشد یا نباشد و عقاید سیاسی‌اش به‌اصطلاح «ارتجاعی» باشد یا «پیشرو». او همچنین به یک آسیب استیلای نگاه سیاسی و تعهدمحور به ادبیات و هنر توجه داده است. به این نکته که توتالیتریزم و تمامیت‌طلبی فقط از جانب حکومت سرکوبگری که حق انتخاب و رأی مردم را غصب می‌کند و صرفاً فکر خود و رای خود را معتبر می‌شمارد، اعمال نمی‌شود. این که برخی روشنفکران و هنرمندان به‌اصطلاح متعهد و مبارز، فقط تلقی خود از «تعهد» و نحوه تعامل میان هنرمند و اجتماع و سیاست را درست بدانند و سلیقه خود را بر دیگران تحمیل کنند و جامعه و هنرمندانی را که مانند آنها فکر و عمل نمی‌کنند، زیر فشار بگذارند، هم از مصادیق توتالیتریزم است و منشی است ضدّ آزادی.

محمدرضا شفیعی‌کدکنی در جلسه درس روز سه‌شنبه (29 بهمن 1398) به مناسبت بحثی راجع به ارتباط عرفان و سیاست، درباره چگونگی ارتباط میان هنر با سیاست و تعهّد سیاسی هنرمندان سخنانی گفت که چکیده سخنان این استاد دانشگاه در ادامه می‌آید:

«از عارف و زاهد توقع این‌که حتماً باید بیاید وسط میدان و مبارزه کند نمی‌توان داشت. همان‌طور که از یک نقاش و موزیسین و سینماگر و مجسمه‌ساز هنرمند ذاتاً نمی‌توان توقع داشت که حتماً تو باید دارای گرایش سیاسی باشی و حتماً دارای مبارزات ایدئولوژیک باشی. ما از کمال‌الملک نقاشی می‌خواهیم البته می‌تواند این نقاشی دارای گرایش‌های اجتماعی باشد و می‌تواند نباشد. شما نمی‌توانید بگویید چون شما عارف شدید باید حتماً فمنیست هم باشید اما مانعی ندارد که کسی بگوید من عارفم و فمنیست هم هستم. مثل این است که بگویی من نقاشم ولی فمنیست نیستم. ملازمه‌ای بین هنرمند بودن با مثلاً فمنیست بودن یا ضدّ فمنیست بودن وجود ندارد.این طوری نگاه نکنید به موضوع.

غرضم این است که اینجا تقابل «عدم و ملکه» است که در منطق می‌گویند. درست مثل دیوار؛ از دیوار ما توقع شنیدن نداریم ولی از این خانم به عنوان یک انسان توقع داریم که بشنود. به این می‌گویند تقابل عدم و ملکه. اگر زاهدی مبارز هست مثل ابوذر قربانش می‌رویم و اگر هم مبارز نیست به او به عنوان یک مبارز نمره نمی‌دهیم اما به عنوان یک عارف به عنوان کسی که الاهیات را با نگاه هنری و جمال‌شناسانه می‌نگرد به او نمره می‌دهیم و احترام می‌گذاریم. هنر هم چنین است. هنرمند هنرمند است.این هنرمند می‌تواند طرفدار سرمایه‌داری باشد و می‌تواند طرفدار سوسیالیزم باشد. الزام بر اینکه چون تو هنرمند شدی حتما باید سوسیالیست باشی یا حتما باید طرفدار سرمایه‌داری باشی این در واقع نقض غرض مفهوم هنر است. هنر فراتر از این حرف‌هاست...

آدم وقتی خودش اجتماعی و دارای گرایش‌های سیاسی می شود توقّع دارد که همه دارای گرایش‌های سیاسی باشند و عیناً هم گرایش‌های سیاسی او را داشته باشند. اگر کسی گرایش‌های سیاسی مخالف او را داشته باشد گورباباش! نه. اوّل‌حرف دموکراسی و آزادی این است که تو می‌خواهی آن‌جوری بمان و من این‌طوری باشم.

یادم هست عدّه‌ای از بچّه‌های کانون نویسندگان ایران، زمان شاه، رفته بودند خدمت استاد زرین کوب که یک اعلامیه‌ای ما نوشته‌ایم شما امضا کنید. استاد گفته بود من اعلامیه را نمی‌خوانم. شما بگویید که موضوعش چیست؟ گفته بودند راجع به آزادی است. زرین‌کوب گفته بود آیا من این آزادی را دارم که این اعلامیه را امضا بکنم یا نکنم؟ خیلی حرف قشنگی زد. گفت: من این آزادی را دارم که این اعلامیه شما را امضا بکنم یا نکنم. اول کار شما می‌خواهید اولین‌آزادی مرا از من سلب کنید به این بهانه که شما مدافع آزادی هستید. من نمی‌خواهم این را امضا بکنم. این آزادی را دارم. بنابراین ما نباید از همه افراد توقع داشته باشیم که مثل ما فکر کنند. این توتالیتر بودن است... الآن بعضی از قدرتمندان ما توتالیتر هستند در صورتی که اگر شما دم از احترام به مردم و احترام به رأی مردم و به فکر مردم می‌زنید معنی ندارد بگویید که همه شما بیایید و مثل من فکر کنید».

محمدرضا شفیعی کدکنی هنرمندان دموکراسی 



  اخبار برگزیده
  

آقای نماینده درباره افزایش حقوق‌ها خوش خبر است / میزان دریافتی نمایندگان مجلساقتصادنیوز:نماینده مردم بهشهر در مجلس گفت: دو خبر خوش را به مردم نوید می‌دهم؛ یکی افزایش حقوق کارکنان دولت و بازنشستگان و دیگری افزایش تولید محصولات کشاورزی است.
اقتصادنیوز مجلس شورای اسلامی خودرو ازدواج 

  

سامانه 1666 می‌تواند پاسخگوی 15 هزار نفر باشد/ دفترچه منقضی بیمه‌شدگان یک ماه تمدید شد/ تا یک ماه آتی بیماران خاص نیاز به مراجعه برای چکاپ ندارند/ 90 درصد هزینه‌های درمان کرونا توسط بیمه سلامت پرداخت می‌شودمدیرعامل سازمان بیمه سلامت گفت: کسانی که دفترچه بیمه آنها منقضی است، نیاز به مراجعه به دفاتر پیشخوان ندارند و پزشکان می‌توانند استعلام الکترونیکی بگیرند و در دفترچه‌های منقضی نسخه بنویسند.
ایلنا بیمه ماه بیمارستان 

  

اقدام جدید دولت درباره افزایش حقوق بازنشستگانرئیس سازمان برنامه و بودجه از اقدام جدید دولت برای افزایش متناسب سازی حقوق بازنشستگان در پایان فروردین ماه خبر داد.
مثلث دولت سازمان برنامه و بودجه بودجه 

  

وزارت بهداشت: برخی استان‌ها از پیک بیماری کرونا خارج شدنداگر مردم رعایت کنند تا آخر فروردین این بیماری مهار می شود، در غیر این صورت تا خرداد ماه، زمان نیاز است تا به وضعیت تعادل برسیم و از پیک این بیماری خارج شویم.
۵۵ آنلاین بیمارستان درمان ماه 

  

کارشناس مسئول بهداشت محیط مرکز بهداشت شهرستان کرمانشاه توصیه کرد: در شرایط شیوع کرونا افراد بیش از هر زمان هنگام خرید مواد خوراکی رعایت نکات بهداشتی را داشته و مراحل پاکسازی و ضدعفونی خوراکی‌ها را به دقت انجام دهند.
نامه نیوز کرمانشاه مهناز افشار پول 

  

تعطیلی خودروسازان آمریکایی تمدید شدمنابع آگاه اعلام کردند که 3 شرکت بزرگ خودروسازی آمریکا شامل جنرال موتورز، فیات‌کرایسلر و فورد قصد دارند، تعطیلی کارخانه‌های خود در دیترویت را به دلیل شیوع ویروس کرونا تا ماه آوریل تمدید کنند.
خودروتک خودروسازان جنرال موتورز ویروس 

  

اولین کراس اوور بومی از سایپا بیرون می آید یا ایران خودرو؟خودروهای کراس اوور اکنون در تمام جهان روی بورس هستند و بازار خودرو ایران نیز به شدت برای این کلاس خودرو سر و دست می شکند. اما در تمام این سال ها 2 خودروساز اصلی ایران یعنی ایران خودرو و سایپا در سبد محصولات خود کراس اوور بومی نداشتند. در سال 99 قرار است این نقص سبد محصول برطرف شده و هر دو خودروساز بزرگ کشور کراس اوورهایشان را به بازار عرضه کنند.
خودروتک بازار خودرو سایپا ایران خودرو 

  

در بحث مقابله با کرونا در کشور پیشتاز هستیمهمزمان با شیوع ویروس کرونا در کشور طی یکی دو ماه گذشته، صحبت‌هایی مبنی بر عدم تعطیلی معادن و شرکت‌های معدنی و صنعتی در کشور و در شهرهای مختلف مطرح گردید.
مستقل‌آنلاین ویروس تعطیلات دولت 

  

پیش پرداخت چند ماه یارانه معیشتی به مردم + جزئیاتعضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس از پیشنهاد نمایندگان مجلس در جلسه مجازی برای پیش پرداخت چند ماهه یارانه نقدی و معیشتی به مردم خبر داد.
مستقل‌آنلاین ماه یارانه وام 

  

روحانی: برای زندگی با این ویروس آماده شویدرئیس جمهور: این ویروس کرونا در جامعه است ولی شرایط جامعه را باید قابل تحمل کنیم. ما باید خود را برای زندگی با این ویروس آماده کنیم تا درمان این بیماری و یا واکسن آن تهیه شود.
مستقل‌آنلاین اینستاگرام ویروس رئیس جمهور 

  اخبار داغ
  

پوپک بسامی: شاید فاجعه رخ می داد/ ملی پوش وزنه برداری در خط مقدم مبارزه با کروناپوپک بسامی عضو تیم ملی وزنه برداری زنان ایران است که امروز عکس هایش با لباس های مخصوص پرستاران پربیننده شده است.
ورزش۳ زنان ایران استرس 

  

برگزاری جشنواره ملی ارزش ها و فضائل ایرانیان در مقابله با ویروس کرونا + جزئیاتجشنواره ملی ارزش ها و فضائل ایرانیان با هدف تهیه آرشیوی از رشادت و همیاری عموم مردم و حافظان سلامت کشور در مقابله با ویروس کرونا برگزار می شود.
برنا ویروس سلامت 

  

امسال 12 فروردین به‌نماد همبستگی ملت ایران در مبارزه با بیماری کرونا تبدیل شده استوزیر کشور گفت: امسال دوازدهم فروردین به نماد همدلی و همبستگی ملی ملت ایران در مبارزه با بیماری منحوس ویروس کرونا تبدیل شده است و مردم هماهنگ و همصدا با رای قاطع خود به تدبیر نظام در طرح فاصله گذاری اجتماعی و رعایت ضوابط بهداشتی برای ایمنی بخشی به جامعه پیشگام شدند.
ایلنا ایران جمهوری اسلامی ایران استقلال 

  

راه‌اندازی سامانه «خود ارزیابی وضعیت روانشناختی در بحران ویروس کرونا»سامانه خود ارزیابی وضعیت روانشناختی در بحران ویروس کرونا، به منظور غربالگری هوشمند افراد جامعه و پیشگیری از آسیب‌های روانی - اجتماعی ناشی از این بحران، توسط سازمان بهزیستی کشور راه‌اندازی شد.
ایلنا ویروس بهزیستی مصاحبه 

  

وزیر کشور: 12 فروردین امسال به‌نماد همبستگی ملت ایران در مبارزه با کرونا تبدیل شده استوزیر کشور در پیامی نوشت، 12 فروردین امسال به نماد همدلی و همبستگی ملی ملت ایران در مبارزه با بیماری منحوس ویروس کرونا تبدیل شده است.
تسنیم ایران جمهوری اسلامی ایران استقلال 

  

نماینده مردم تهران و مدیرمسوول روزنامه اعتماد در نامه‌ای به رییس جمهوری با اشاره به تعطیلی روزنامه‌ها از سوی ستاد مبارزه با کرونا گفت: در این روزهای حساس حضور رسانه‌های کاغذی می‌تواند دولت و مردم را برای عبور هرچه سریعتر و البته کم‌هزینه‌تر از کرونا یاری کند؛ لذا از حضرتعالی می‌خواهم دستور فرمایید انتشار هرچه سریعتر مطبوعات در دستور کار ستاد مبارزه با کرونا قرار گیرد.
نامه نیوز مطبوعات کار موبایل