ایرنا   |  فرهنگی  |  

مناقشه بر سر پیش فرض های دینی در مطالعات اسلامی

تهران – ایرنا - دانش آموخته دکتری فلسفه دین دانشگاه تهران می گوید : مقصود از هنجارمندی در مطالعات دخالت آگاهانه یکسری ساخت ها، الگو ها و دلبستگی های پیشینی نسبت به موضوع شناخت است.

مناقشه بر سر پیش فرض های دینی در مطالعات اسلامی

به گزارش روز دوشنبه خبرنگار گروه دانشگاه ایرنا ، محسن فیض بخش در نشست هنجارمندی در مطالعات اسلامی: مرور مناقشات اخیر بر سر پیش فرض های دینی» گفت: از نظر آرون هویز مطالعات اسلامی در بررسی نقش پیش فرض های محقق به دو دوره پیش از حمله یازده سپتامبر و پس از آن تقسیم می شود.این سلسله نشست ها در ذیل مجموعه سخنرانی های آشنایی با پژوهش های بین المللی در مطالعات اسلامی توسط دانشکده الهیات دانشگاه تهران برگزار می شود.فیض بخش در این نشست پیرامون تبیین دوگانه هنجارمندی (Normative) و توصیف مندی ( Descriptivity) در مطالعات دینی سخن گفت و افزود: در نقطه مقابل و در روش توصیفی پژوهشگر تلاش می کند در مقام توصیف الگوها و چارچوب های پیشینی، تعلق خود را نسبت به موضوع شناخت به حداقل ممکن برساند و در پرانتز قرار دهد. از نظر فیض بخش این دوگانه به ادبیات دیگر، نزدیک به همان دوگانه بیرون دینی درون دینی در مطالعات ادیان، همدلانه و غیر همدلانه در مطالعات مردم شناسانه، نزاع الهیات و کلام در مقابل مطالعات فارغدل فلسفی، نزاع محافظان دین و منتقدان دین است.فیض بخش در مقدمه سخنان خود افزود: «در غلبه نگاه های اثبات گرایانه (پوزیتیویستی) در اوایل قرن بیستم، سخن از مطالعات بدون پیش فرض، جدایی نظریه و مشاهده و خنثی بودن نگاه پژوهشگر بود. اما در نیمه دوم قرن بیستم و مقارن با افول پوزیستیویسم و پس از جنگ جهانی در روش های پژوهش و به طور خاص مطالعه ادیان سخن از تنوع روش ها و تکثر رویکردها به میان آمد. در نگاه جدید، دین از منظر رویکردهای مختلف موضوع پژوهش شد. نماد و تجلی این تحول و تنوع روش های مطالعه ادیان در آمریکا قابل ردگیری در آکادمی دین آمریکا (AAR) بود.« آکادمی دین آمریکا در سال 1909 به همت چهار نقر تاسیس شد و اکنون نزدیک به 9000 عضو پژوهشگر و محقق ادیان را در مجموعه خود دارد و سالانه همایش ها و مقالات بسیار زیادی در حوزه آخرین دستاوردهای پژوهشی مطالعات ادیان را به انجام می رساند.»وی تصریح کرد : پیرو همین جریان تازه در سال 1985، مجموعه ای از پژوهشگران دین همزمان با ظهور رویکردهای جدید جاری در آکادمی دین آمریکا بیان کردند که روش های مطالعه دین در AAR نقادانه نیست و در نظریه ها و روش ها با شأن توصیفی تحقیقات آکادمیک فاصله گرفته است و هنجارمند شده است. این دسته از پژوهشگران پیشتر به واسطه نقد رویکردهای جاری و از ظن آنان هنجارمند و غیرآکادمیک AAR ، عضو اتحادیه ملی مطالعه و تحقیق آمریکا NAASR شده بودند که در سال 1959 در دانشگاه هارواد تاسیس شده بود.»فیض بخش بیان می کند که مشابه همین روند در مطالعات اسلامی هم پی گرفته شد. نقطه عطف این روند کتاب شرق شناسی ادوارد سعید منتشره در سال 1978 بود. ایده محوری سعید در آن کتاب این بود که مطالعات شرق شناسی جاری، خادم نظام استعمار و سلطه جوی غربی است و بیطرف و محققانه نیست. از همین رو لازم است که مطالعات شرق شناسانه از رویکردهای پیشین فاصله بگیرد و فراروی به رویکردهای جدید داشته باشد.وی در تبیین مصداقی نتایج بحث جاری در مطالعات اسلامی ادامه داد: « در این بین پژوهشگر دانشگاه رُچستر به نام آرون هویز در مقاله ای به نام «مطالعات اسلامی قبل و بعد از واقعه 11 سپتامبر» مدعی شد که در مطالعات اسلامی آکادمیک نیز چنین رویه ای جاریست و نقدها به آن مطالعات به دو دلیل موجب تحول در روش و نظریه نشده است و همچون مسسیحیت به تاسیس انجمنی منتقد همچون اتحادیه ملی مطالعه و تحقیق آمریکامنجر نگشته است. دلیل اول از نظر او غیرآمادمیک است. به نظر هویز، رویدادهای پس از یازده سپتامبر موجب رشد انگیزه ها برای محافظت از دیگر مسلمانان ساکن آمریکا شد. بازتاب این انگیزه ها در تحقیقات به پژوهش هایی هنجارمند با این تعلق پیشینی منجر شد که تلاش می کردند نشان دهند تفاسیر و برداشت های اسلامی ای که منجر به حوادثی نظیر یازده سپتامبر می شود نادرست است و دین واقعی اینها نیست و اسلام حقیقی نمی تواند پشتوانه نظری راستین این قبیل اقدامات خشونت گرایانه باشد. دلیل دوم آکادمیک است. فیض بخش به نقل از هویز، عنوان دفاعیه های پسااستعمارگرایانه را برای آن بر می گزیند. از نظر هویز نقد کسی چون ادوارد سعید به سنت شرق شناسی موجب شد که به علت هراس از برچسب استعمارگری و مستشرق بودن به آن معنای پیشین، مطالعات اسلامی به افراط مقابل گرایش پیدا کند و با انگیزه پیشینِ دفاع و تعلق و هنجارمندی به سراغ مطالعه می رود. نمونه این روند از نظر هویز در سیر مطالعات اسلامی سنخ تحقیقات آکادمی دین آمریکا AAR است. در این مطالعات در یک رویکرد ذات گرایانه از پیش و به صورت هنجارمند برای اسلام ذاتی قائلند که دموکراتیک و صلح گرا و لیبرال است و با رفتارهایی چون ترور از اساس مخالف است».دانش آموخته فلسفه دین اضافه کرد: «هویز این نکته مقاله را در کتاب نظریه پردازی اسلام Theorizing Islam هم با مثال های فراوان پی میگیرد و مدعی می شود که مطالعات اسلامی جدید با پیشفرض های همدلانه انجام می شوند تا نشان دهند که ارزش های مدرن با اسلام سازگار است. این چنین تحقیقات هنجارمندی از نظر هویز، نقادانه و آکادمیک نیست. هویز در نقد این رویکردها و برای تبیین تحقیقات مطلوب و آکادمیک از منظر خود، ملهم از نظریه پردازان دیگر ده تز و قید برای مطالعات مطلوب خود ارائه می دهد.»از نمونه تز های استاد دانشگاه رُچستر به بیان فیض بخش این است که؛ ما باید با داده های اسلامی همانگونه مواجه شویم که با داده های دیگر مواجه می شویم. مطالعات نباید به پسند دیگران همچون فضای بعد از یازده سپتامبر، بلکه باید مبتنی بر داده ها باشد. ما می توانیم مطالعات اسلامی با نگاه های منتقدانه را انجام دهیم، بی آنکه مشمول نقد شرق شناسی کسی چون ادوارد سعید باشیم. انتظار از داده های مطالعات اسلامی باید شبیه انتظار معمول از داده های دیگر مطالعات باشد. مثل هر سازمان اجتماعی دیگر اسلام نیز یک موجود ثابت در تاریخ نیست و شکل های گوناگون به خود گرفته است. مطالعات اسلامی باید مقید به چارچوب نظری دیگر رشته ها شود.در ادامه به بیان فیض بخش مقاله ای توسط امید صفی استاد دانشگاه دوک نگاشته می شود. صفی استاد ایرانی الاصل مطالعات آسیا و خاورمیانه و رییس مطالعات اسلامی دانشگاه دوک امریکا است. مقاله صفی ناخواسته منجر به پاگرفتن نزاعی میان او و هویز و درگرفتن مجموعه نوشته های پیرامون این نزاع می شود. صفی در این مقاله اشاره می کند که وضعیت شغلی و تحصیلی محققان مطالعات اسلامی پس از یازده سپتامبر متحول شده و توسعه یافته است. به علاوه مطالعات اسلامی پیوستگی بیشتری با مطالعات ادیان به طور اعم یافته است.همچنان فضای مطالعات اسلامی چه از لحاظ کیفی و چه کمی توسعه یافته و اهتمام های روش شناختی در میان محققین مطالعات اسلامی رشد زیادی کرده است. شاهد مثال این نکات این است که اعضای انجمن مطالعات اسلامی AAR از سی الی چهل نفر به نزدیک به 8000 هزار نفر رسیده است. عناوین مطالعات هم به نظر صفی توسعه و تنوع فراوانی پیدا کرده اند.به علاوه ورود خودِ مسلمانان بر خلاف قبل به مطالعات آکادمیک اسلامی، ورود زنان به دایره پژوهشگران، ورود رنگین پوستان و ... شواهدی دال بر گوناگونی مطالعات است. صفی در اینجا رشد حضور خود مسلمانان در تولید آثار مطالعات اسلامی AARرا می ستاید و معتقد است مسلمانان مثل غیرمسلمانان می توانند به مطالعات اسلامی به صورت کاملا آکادمیک، توصیفی و غیرهنجامند ورود کنند. در عین حال به برخی آسان گیری های مطالعاتی پژوهشگران این حوزه نقد وارد می کند. اما نکته ای که موجب از سر گیری منازعه و گفتگوی جدلی میان او و هویز می شود این است که او در ضمن همین تمجید از مطالعات بعضا هنجارمند اسلامیِ خودِ مسلمانان اشاره کوتاهی به هویز می کند و نقدهای او را « به شدت جدلی و ساده انگارانه» وصف می کند که شباهت زیادی به رویه سابق مسیحیان در مواجهه جدلی با اسلام دارد.»فیض بخش در ادامه خاطرنشان می کند: «به دنبال انتشار مقاله صفی که در ضمن آن نقد کوتاهی هم به هیوز شده بود، هیوز پاسخی به صفی می نویسد. در این پاسخِ هیوز که جنبه های جدلی و نزاعی بالایی دارد اشاره به ریشه های شیعی خود می کند که پدربزرگی شیعه داشته و انگ ردیه نویسی و جدلی بودن به او نمی خورد. هویز به عنوانی عضوی از اعضای NAASR به صفی به عنوانی یکی از پژوهشگران AAR نقد می کند که به جای ارائه برهان در پاسخ به نقدهایش، صفی پای سیاست های هویتی را به گفت وگو کشانده است . چیزی که پیش زمینه های شیعی هیوز هم تازه خلاف آن است.»به فاصله کمی از این نزاع های رویداده میان هویز و صفی، مجموعه مقالات و نوشته هایی شکل می گیرد که به معرکه اختلافی این دو محقق در لزوم هنجارمندی یا عدم هنجارمندی مطالعات آکادمیک دین می پردازند. کسانی در نقد ها جانب هویز را می گیرند و کسانی همدلانه با صفی رویکردهای معاصر مطالعات اسلامی را تایید می کنند. به ادعای فیض با فاصله بیشتری در چند ماه اخیر ناظر به نزاع صفی و هویز کتابی با عنوان«هویت، سیاست ها و مطالعه اسلام» identity, politics and study of islam توسط مَت شیدی چاپ شده است که به بررسی همین مسئله روش شناختی هنجارمندی و ناهنجارمندی مطالعات اسلامی می پردازد. در دو فصل این کتاب هم بازتاب نزاع در سنت مسیحی و یهودی مورد مطالعه قرار می گیرد. در فصل آخر کتاب هم که به تزهای دیگر می پردازد، مقاله ی دیوین استورات آمده است. در این مقاله او به هیوز انتقاد وارد کرده، در عین اینکه نگاشته های امید صفی را نیز از نقد مصون نمی دارد. او خطاب به هیوز این نکته را ابراز می کند که اگر در بین آکادمیسین های معاصر مطالعات اسلامی برخی هم همدلانه و ستایشگرانه پژوهش میکنند، در بقیه حوزه ها هم این نکته وجود دارد و پژوهش در آنها همراه به علاقه مندی پیشینی است. «دیگر نکته مهم استوارت این است که مشکل در مطالعات اسلامی شکل کاربست نظریه و روش ها نیست، بلکه مشکل در عدم مراجعه مستقیم به منابع دست اول و اکتفا به منابع انگیسی دست دوم است. از همین رو استورات همچون آرون هویز نزدیک به 28 تز و توصیه را برای مطالعات اسلامی مطلوب ارائه می دهد. در راس آنها توصیه به فراگیری زبان های غیرانگلیسی، خصوصا عربی و بعد فارسی و ترکی و آرامی و دیگر زبان های لاتین است.او آشنایی با دیگر دانش های اسلامی نظیر علوم قرآن، علوم حدیث، فقه، الهیات، تصوف و ... را واجب می شمرد. برخلاف هیوز التزام به مُد پژوهشی هر دوران را لازم نمی داند و توصیه به انتخاب رویکرد متناسب به جای رویکرد مُد دانشگاهی را پیشنهاد می دهد. همچنین در صورت امکان به محققین مطالعات اسلامی توصیه می کند که اگر می توانند به کشورهای اسلامی نظیر مراکش، ایران، عربستان و .. سفر کنند و از نزدیک با سنت دینی مواجه شوند.»در پایان سخن فیض بخش به عنوان دانش آموخته رشته فلسفه دین، پیشرفت های اخیر در فلسفه را مددکار و گره گشای این رشته بحث های دامنه دار و جاری در رشته مطالعات ادیان می داند. برای نمونه او به کتاب عقلانیت و تعهد دینی rationality and religious commitmet)) رابرت آئودی را مفید برای این بحث می داند. در مثال دوم او اشاره به ایده های توماس لِویس در «نقش هنجارمندی در مطالعات دینی» می کند. لِویس در این نگاه در راستای جریان های اخیر که در صدد توسعه مباحث فلسفه دین هستند، می گوید که ما می توانیم از شاخه «فلسفه مطالعات ادیان» هم سخن بگوییم. «در ذیل این بحث مطالعات ادیان را به مثابه یک معرفت درجه دوم مورد بررسی قرار می دهیم. به علاوه او اشاره می کند که به جای فرار از هنجارمندی یا ناهنجارمندی، ما باید به پیشفرض ها و تعلق های پیشینی ناگریز خود اقرار و اشراف داشته و تنها در هر زمان در جهت توجیه شان آمادگی برای ارائه استدلال داشته باشیم. دیگر امداد معرفتی فلسفه برای این دغدغه مطالعه ادیانی به نظر فیض بخش، دستاوردهای مطالعات الهیات تحلیلی است که بصیرت هایی را در جهت گره گشایی از بحث هنجارمندی یا ناهنجارمندی مطالعات دینی در اختیار محققین مطاله ادیان قرار می دهد.»**ع.س **1601**

خبرنگار 11 سپتامبر یازده سپتامبر 



  اخبار برگزیده
  

جزئیات طرح مجلس برای سهمیه بندی بنزیننمایندگان مجلس طرحی را ارائه کرده اند که بر اساس آن به هر ایرانی در هر روز یک لیتر بنزین داده شود.
خودروتک مجلس شورای اسلامی سهمیه بندی بنزین بنزین 

  

شفاف سازی ایران خودرو در مورد قیمت تحویل خودروهای ثبت نامیمعاون مدیر عامل دربازاریابی و فروش ایران خودرو در پی اظهار نگرانی برخی مشتریان درخصوص افزایش قیمت تعهدات فروش قطعی محصولات اعلام کرد: این گروه از مشتریان خودروهای خود را بدون اعمال هرگونه افزایش قیمت تحویل خواهند گرفت.
خودروتک ایران خودرو ایران خودرو 

  

یک ستاره اروپایی دیگر در راه پیوستن به حریف پرسپولیسباشگاه السد قصد دارد بازیکن سابق منچستر سیتی را به خدمت بگیرد.
ایلنا ستاره پرسپولیس منچستر 

  

تکلیف قیمت تحویل خودروهای ثبت نامی روشن شددر حالی که برخی از خریداران خودروهای داخلی به برخی شرایط تحویل خودرو از جمله افزایش قیمت‌های اخیر مقابل وزارت صنعت اعتراض داشتند، وزیر صمت اعلام کرد: خودروهایی که پیش از این با قیمت قطعی پیش‌فروش شده‌اند، مشمول افزایش قیمت‌های جدید نمی‌شوند.
خودروتک قیمت افزایش قیمت خودرو 

  

قیمت خودرو «3 نرخی» شد!سه نرخی شدن قیمت خودرو با اجرایی شدن پیش فروش های جدید نشان می‌دهد که وعده تنظیم بازار و کاهش قیمت خودرو صرفا بهانه‌ای از سوی مدیران خودروسازان و وزارت صمت برای افزایش قیمت محصولات بوده است.
خودروتک قیمت افزایش قیمت ایران خودرو 

  

قیمت خودرو/ قیمت بازار و کارخانه تمام خودروهای داخلی (دوشنبه 24 دی 1397)/ قیمت صبحقیمت کلیه خودروهای تولید داخل در بازار و کارخانه در صبح روز دوشنبه 24 دی ماه 97 به شرح زیر است. این قیمت ها با توجه به آخرین تغییرات قیمت در آخر وقت معاملات روز قبل درج شده و به نوعی قیمت آغاز معاملات امروز به حساب می آید. قیمت های نیمروز معاملاتی هر روز ساعت 13 در سایت خودروتک قرار می گیرد.
خودروتک قیمت ایران خودرو خودرو 

  

استقبال جالب استقلالی‌ها از مربی جدیدشان دریافت 3 MB ویدئومهر: مارتین فورکل مربی جدید استقلال تهران سابقه بازی در تیم ملی جوانان آلمان را در کارنامه دارد ضمن آنکه در دوران مربی گری به عنوان بدنساز در تیم ملی جوانان ویتنام هم به فعالیت پرداخته است. فورکل متولد 31 تیر ماه 1358 متولد منطقه کوبورگ آلمان غربی یکی از شهر های ایالت باواریا است . وی در طول دورانی که به بازی می پرداخت به عنوان مدافع راست چندان بازیکن شاخصی نبود.…
مهر بازی استقلال تهران 

  

سولسشر: یونایتد همیشه باید به دنبال پیروزی باشداوله گنار سولسشر، سرمربی منچستریونایتد، پس از پیروزی 1-0 مقابل تاتنهام در ومبلی، تاکید کرد که تیمش در هر دیدار باید برای پیروزی به میدان برود.
ورزش۳ بازی تاتنهام ورزش 

  

بازار در شوک اعلام قیمت جدید خودروهاگزارش امروز قیمت خودرو حکایت از انتظار بازار برای عرضه خودرو دارد به اعتقاد فعالان بازار خودرو اگر عرضه خودرو همچنان قطره چکانی باشد رشد قیمت ها ادامه خواهد داشت.
خودروتک بازار خودرو خودرو خودروسازان 

  

خودرو چطور گران شد؟18 اردیبهشت ماه سال جاری بود که دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری ایالات متحده، خروج این کشور از توافق برجام را اعلام کرد. از همان روز بخش عظیمی از اقتصاد و صنعت کشور با تنش روانی شدیدی نسبت به این اتفاق روبه‌رو شد.
خودروتک واردات خودرو خودرو خودروسازان 

  اخبار داغ
  

ایران در حفظ ارزش پول ملی عملکرد مناسبی داشته استسفیر ایران در انگلیس با اشاره به شاخص جدید اسپکتیتر درباره قیاس عملکرد کشورهایی که در حفظ ارزش پول ملی در برابر دلار با بیشترین مشکلات روبرو بوده‌اند نوشت که ایران عملکرد بهتری نسبت به بسیاری از کشورها داشته است.
برنا ایران پول انگلیس 

  

برهم زدن بازار ارز و سکه در ماه‌های قبل از جمله عملیات روانی دشمن با ابزار رسانه‌‌ای بودرئیس مجلس شورای اسلامی با اشاره به شرایط خطیر کشور بر نقش مهم صداوسیما به عنوان یکی از ارکان مهم نظام تاکید و گفت: رسانه ملی با شناخت و رصد دقیق مسائل به درمان چالش‌های کشور کمک کند.
ایلنا ارز مجلس شورای اسلامی تلویزیون 

  

شاخص کل قیمت تولید کننده بخش‌های خدمات در پاییز امسال نسبت به تابستان 8.8 درصد و نسبت به پاییز 96 نیز 9.2 درصد افزایش یافته است.
صراط تورم تولید شاخص 

  

امروز در بازار سکه و ارز چه خبر بود؟اقتصادنیوز: بازار طلا و ارز تهران در سومین روز هفته روز آرامی را سپری کرد و دامنه تغییرات قیمت‌ها محدودتر از روزهای گذشته بود. البته بعدازظهر روند قیمت‌ها در بازار اندکی وارد سراشیبی شد. سکه حوالی مرز 4.1 میلیونی و طلای آب‌شده حوالی مرز 1.6 میلیونی جابه‌جا شد اما بعدازظهر هر دو زیر این دو مرز قرار گرفتند. دلار نیز در نیمه بالای کانال 11 هزار تومانی واقع شد.
خودروتک بازار طلا و ارز یورو پوند 

  

سوداگران ارزی به آب و آتش می زنند تا دلار کمتر از 10هزار تومان نشود احمد انارکی محمدی عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری خانه ملت، با انتقاد از افزایش قیمت دلار، گفت: افزایش قیمت دلار در روزهای اخیر به دلیل فضاسازی سوداگران بود. آنها با طرح مسائلی مانند خروج ایران از برجام یا انصراف اروپا از راه اندازی spv، به دنبال افزیش قیمت دلار هستند در حالیکه مسئولان بر عدم خروج ایران از برجام تاکید دارند. سوداگران با القای…
خانه‌ملت مجلس شورای اسلامی دولت حوزه 

  

آخرین نرخ‌ها از بازار طلا، سکه و ارزدر بازار امروز (سوم بهمن) نرخ خرید و فروش ارز مقداری کاهش یافت اما قیمت طلا و سکه اندکی افزایش را تج
خبرفوری بهار یورو پوند 

  

لوئیس سوارز، ستاره بارسلونا که سابقه سه فصل بازی برای لیورپول را دارد، به کار با یورگن کلوپ ابراز علاقه کرد.
ورزش۳ بازی یورگن کلوپ ستاره 

  

دنیس سوارز، هافبک جدایی طلب بارسا از فهرست این باشگاه برای بازی حساس امشب مقابل سویا خط خورد.
ورزش۳ بازی بارسا