ایبنا   |  فرهنگی  |  

دره‌بیدی: سالهاست نسبت‌های پرت به فلسفه غرب می‌دهیم

منوچهر صانعی دره‌بیدی گفت: ما 1400 سال است که نسبت‌های پرت به فلسفه غرب می‌دهیم. رضا ماحوزی اما در کتاب «فلسفه علم کانت» سعی کرده که کانت این فیلسوف برجسته عصر جدید را آیت‌الله نخواند.

دره‌بیدی: سالهاست نسبت‌های پرت به فلسفه غرب می‌دهیم

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) نشست نقد و بررسی کتاب «فلسفه علم کانت» عصر دیروز یکشنبه (30 تیرماه) با حضور رضا ماحوزی، مولف اثر، منوچهر صانعی دره‌بیدی و علی حقی، عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در سرای کتاب موسسه خانه‌کتاب برگزار شد.   ماحوزی در ابتدای این مراسم با اشاره به اینکه بیش از 10 سال است پژوهش‌های خود را روی کانت متمرکز کرده است گفت: خوشبختانه کتاب‌های زیادی به زبان فارسی درباره فلسفه علم کانت وجود دارد که پژوهشگران با مراجعه به آن می‌توانند زوایای مختلف اندیشه کانت را بررسی کنند. کانت سه نقد مهم دارد؛ او در نیمه نقد نخست تلاشش را روی تبیین علم می‌گذارد.    او با اشاره به تفاوت کار خود با سایر آثار مشابه در این حوزه افزود: شاید یکی از وجوه تمایز این کتاب نسبت به سایر آثار تالیفی و ترجمه‌ای دیدن ملاحظات نظام فلسفی کانت است این کتاب مشتمل بر دو بخش است که در بخش نخست مباحث کاملا فنی نظام فلسفی کانت بررسی می‌شود و در بخش دوم ارتباط مباحث فلسفه علم با زیبایی‌شناسی مورد بررسی قرار می‌گیرد. نظام فلسفی کانت به گونه‌ای طراحی شده که تمامی اجزایش با یکدیگر در ارتباط هستند و وجوه اشتراک آن‌ها می‌تواند ما را به این نقطه برساند که مباحث زیبایی‌شناسی در فلسفه کانت به چه صورت است.   این مدرس فلسفه درباره عنوان کتاب نیز توضیحاتی داد و افزود: اگر بخواهم برای این کتاب عنوان کامل‌تری بگذارم «از فلسفه علم تا علم فلسفه» را انتخاب می‌کنم چراکه کانت به صورت جدی به فلسفه علم اعتقاد دارد. موضوعی که در این کتاب به آن اشاره‌ای نشده اما در کتاب فلسفه دانشگاه به آن پرداخته شده مسأله دانشگاه است. اینکه فلسفه در دانشگاه چه قدمتی می‌تواند داشته باشد و دانشگاه آینده با توجه به ماهیت فلسفه چه کارکردی دارد. این پرسش بنیادین بعد از اینکه کانت دانشگاه را به دو بخش فرادست و فرودست تقسیم می‌کند مطرح می‌شود. البته او طرحی را برای دانشگاه مستقل ارایه می‌دهد و تصویری از آینده‌ جامعه‌ای را نشان می‌دهد که دانشگاه در آن به‌صورت ویژه به رشد عقل کمک کند. دره‌بیدی در بخش دیگری از این نشست سخنان خود را معطوف به عنوان کتاب آغاز کرد و گفت: عنوان کتاب اخص است درحالی که محتوای آن بیش از آن چیزی است که در عنوان آمده است و اگر قرار بود من نامی برای این کتاب بگذارم آن را متمرکز بر نقد و تحلیل اندیشه‌های کانت می‌کردم.   او با اشاره به مشکل فرهنگی‌ای که در دیدگاه ایرانیان نسبت به برخی مسائل علمی وجود دارد افزود: ما از منابع غربی موثق در دنیای امروز از 150 سال گذشته تاکنون آثار زیادی را مطالعه کرده‌ایم که در آن‌ها بیان شده که طالس گفته همه پدیده‌ها از آب به وجود آمده است. تا سال‌ها پیش نیز اغلب فکر می‌کردند هیدروژن ماده اولیه جهان را تشکیل داده است. حال این جمله طالس در فرهنگ ما اینگونه بیان می‌شود که او گفته آب اولین ماده‌ای است که خدا آفریده است. بنابراین می‌بینیم که چگونه بدفهمی نسبت به این موضوع وجود دارد. از سوی دیگر ابن‌سینا وقتی می‌خواهند ارسطو را معرفی کند سخنانی را به او نسبت می‌دهد که بیش از نیمی از آنها هیچ ارتباطی به ارسطو ندارد. صانعی دره بیدی افزود: در چند دهه‌ای که مشغول تدریس فلسفه غرب بوده‌ام بارها از مراکزی به من تذکر دادند که مراقب حرف‌هایم باشم و در آخر نیز من را به اسم بازنشستگی از دانشگاه اخراج کردند. این عدم فهم درست از فلسفه‌های غربی گرفتاری شدید ماست و ربطی هم به دین و انقلاب اسلامی ایران ندارد بلکه چند قرن است که دچارش هستیم. او در ادامه با اشاره به ویژگی‌های اصلی کتاب «فلسفه علم کانت» گفت: ما 1400 سال است که نسبت‌های پرت به فلسفه غرب می‌دهیم. رضا ماحوزی اما در کتاب «فلسفه علم کانت» سعی کرده که کانت این فیلسوف برجسته عصر جدید را آیت‌الله نخواند. این کتاب به نسبت بسیاری از تالیفات ایرانیان درباره کانت، اثر بهتری است و فهم درستی از کانت در آن شده است. دره‌بیدی گفت: بیشترین ترجمه آثار کانت به فارسی به قلم من است. من همه آثار کانت را به آلمانی خوانده‌ام و با چم و خم آثارش آشنا هستم و پیچیدگی‌های اندیشه او را می‌دانم. یک مشکل دیگر مترجمان و مولفان فارسی در این است که کانت را از طریق ترجمه‌های انگلیسی خوانده و ترجمه کرده‌اند. فی المثل یک اشتباه در ترجمه Dasein دازاین است. می‌دانیم که پیش از هایدگر این کانت بود که مفهوم Dasein را مطرح کرد. عموم مترجمان انگلیسی این را به اگزیستانس ترجمه کرده‌اند که غلط است و همین درک غلط به فارسی هم منتقل شده است. اما به نظرم رضا ماحوزی بسیار خوب کانت را فهمیده و البته زبانش نیز مغلق و پیچیده نیست   او با اشاره به برخی ایرادات محتوایی توضیح داد: در کتاب بیان شده که فلسفه کانت فلسفه وحدت است در حالی که کانت فیلسوف انفصال است از سوی دیگر در صفحه 16 کتاب بیان شده که رهبری عقل‌گرایی کار لایبنیتس است در حالی که دکارت چنین لقبی را یدک می‌کشد. در صفحه 21 نیز انقلاب کوپرنیکی به شخص دیگری نسبت داده شده در حالی که این انقلاب به هیوم نسبت داده می‌شود. در برخی از صفحات کتاب از واژه نقش استفاده شده که در بافت فلسفه این واژه معنا ندارد و باید به جای آن از کلمه کارکرد استفاده شود.   او در ادامه سخنانش به تشریح برخی از ایرادات ترجمه‌ای درباره کتاب پرداخت و عنوان کرد: در ترجمه اثر باید به جای واژه استعلایی از فراتجربی استفاده شود و به جای واژه آرگیومنت آنتولوژیکال از واژه برهان وجودی بهره گرفته شود. همچنین واژه ایده در فلسفه کانت با توجه به میزان فکری باید به معنا ترجمه شود.   حقی نیز در ادامه این نشست با بیان اینکه درباره کانت در زبان فارسی بیش از 500 جلد کتاب نوشته شده گفت: اما آنچه که در میان آثار او کمتر مورد توجه قرار گرفته کتاب «مبادی مابعدالطبیعی اولیه علوم طبیعی» است و ماحوزی برای نخستین بار با نگارش این کتاب این خلأ را پر کرده و امیدوارم که جلد دوم کتاب نیز در راستای تشریح بیشتر این موضوع تدوین شود.   او با اشاره به تناقضی که در پیشگفتار کتاب درباره نظام فکری کانت وجود دارد گفت: عقلانیت کانت خودبنیاد است و اساسا نمی‌توان آن را با فلسفه سنتی تطبیق داد که براین اساس بتوان از آن وجه اشتراکی پیدا کرد بنابراین این تعارضی است که در این بخش کتاب وجود دارد. او ادامه داد: در کتاب بارها گفته شده که کانت به این موضوع معتقد است، در حالی که استفاده از واژه اعتقاد برای این موضوع درست نیست و باید به جای آن از باور استفاده کرد. همچنین بهتر است از کلمات فارسی به جای انگلیسی در متن استفاده شود. در صفحه 39 کلمه ادراک انتخاب شده در حالی که اندریافت درست است. به گفته این مدرس فلسفه، همچنین استفاده از کلمه «با این وجود» در متن کتاب درست نیست و باید به جای آن «با وجود این» به کار برود. در صفحه 242، ترجمه فرولایه انتخاب شده که به نظر واژه بسیار درستی برای معادل انگلیسی آن می‌آید.  حقی در پایان بار دیگر ترجمه و بررسی کتاب مبادی مابعدالطبیعی اولیه علوم طبیعی را با توجه به تسلط ماحوزی روی اندیشه‌های کانت، به او توصیه کرد.   در بخش پایانی این نشست نیز ماحوزی توضیحاتی را درباره برخی انتقادات وارده مطرح کرد و با اشاره به فصل هشتم کتاب گفت: کانت در آنجا در نقد سوم ما را هدایت می‌کند به اینکه نظام کامل فلسفی را در کارهای او ببینیم. این نظام مبنی بر این است که راهی که باید بریم این است که مرزهای دانش را از هم تفکیک کنیم. شاید اگر بخواهم بزرگترین پیرو دکارت را در تامل فلسفی معرفی کنیم کانت شاگرد خوبی برای این روش است و به صورت شسته و رفته مرزهای دانش را مشخص می‌کند.  او ادامه داد: کانت فیلسوف انفصال است و می‌گوید کارکرد عقل نظری و عملی چیست اما او در پیشگفتار نقد سوم می‌گوید که ما جزایری ساختیم که اگر با هم ارتباط نداشته باشند نمی‌توانند ما را به سمت نظام کامل فلسفی میان قوای ذهن و سایر حوزه‌ها برساند. بنابراین وقتی از وحدت حرف می‌زنیم منظورم این است وقتی که کانت قلمرو فاهمه را از خیال جدا کرد، سعی می‌کند ارتباط میان این قلمروها را از طریق پل‌هایی مشخص کند.  عضو هیئت علمی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی در بخش دیگری از سخنانش گفت: هیوم علم و فلسفه را خلع سلاح کرد اما کانت سعی کرد بگوید علیت در عالم واقع پیدا نمی‌شود و از اینجا هیومی است، اما وقتی می‌گوید باید چه کنیم سعی می‌کند آن چیزی ر ا که هیوم سلب کرده به جای دیگری ببرد و برایش ظرفیتی ایجاد کند. غیر از این هم او با زدن پل میان جزایر پشتوانه‌هایی بیشتری را برای گزاره‌های تعینی مشخص می‌کند. در دو فصل کتاب کانت می‌خواهد نشان دهد که در گزاره‌های علمی چگونه می‌توانیم وقتی عالم واقع را تشریح کنیم از تجربه بهره بگیریم و از سوی دیگر وجه پیشینی را حفظ کنیم. پس در گزاره‌های فیزیکی ما تجربه و چیزی بیش از تجربه را داریم. پس اینجا فلسفه سعی کرده برای علم افزوده‌ای داشته باشد و نشان دهد گزاره‌های علوم به معنایی که کانت تعریف می‌کند هم از تجربه برخوردارند و هم شئونی فراتر از تجربه. ماحوزی درباره استفاده از واژه «استعلایی» نیز توضیح داد: من اینجا برای ترجمه فراتجربه را انتخاب نکردم چون این واژه در نقدهای مختلف در وجوه متعددی به کار برده شده و اساسا آیا واژه فراتجربه می‌تواند ما را به مقاصدمان در وجوه مختلفی مانند اخلاق و ... برساند یا خیر؟ او درباره استفاده از واژه مکانیسم هم توضیحاتی را داد و گفت: من در این کتاب سعی کردم مباحث مربوط به فلسفه علم را به مباحث نیمه نقد اول محدود نکنم و از سایر آثار کانت این کلیت را به مخاطب بدهم. ماحوزی با اشاره به کتاب «مبادی مابعدالطبیعی اولیه علوم طبیعی» نیز اظهار کرد: من این کتاب را بیش از آنکه فلسفه علم باشد غور کانت در علم است. او در این کتاب از مفهوم ماده استفاده می‌کند و در موضع فیلسوف ـ فیزیکدان ورود یافته است این رساله باید ترجمه شود و تاخر ترجمه داریم.

فلسفه انقلاب اسلامی ایران خانه کتاب 



  اخبار برگزیده
  

واعظی: عملکرد قالیباف با روحانی قابل مقایسه نیسترییس دفتر رییس جمهوری با انتقاد از بیانیه تبلیغاتی شهردار پیشین تهران در جریان ثبت نام در انتخابات مجلس گفت: به جای این که برنامه و سیاست‌های خود را بگویند و از خودشان حرف بزنند فکر می‌کنند اگر به دولت حمله کنند مردم به آنها اقبال نشان می دهند.
مثلث محمود واعظی محمد باقر قالیباف انتخابات مجلس 

  

نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی در نامه‌ای به رهبر انقلاب رویه اخیر مجمع تشخیص مصلحت نظام در انطباق مصوبات مجلس با سیاستهای کلی نظام را موجب متوقف شدن برخی مصوبات مجلس دانست و خواستار صدور دستور مقتضی برای حل این مشکل شد.
نامه نیوز علی مطهری تهران مجلس شورای اسلامی 

  

رییس دفتر رییس جمهوری با انتقاد از بیانیه تبلیغاتی شهردار پیشین تهران در جریان ثبت نام در انتخابات مجلس گفت: به جای این که برنامه و سیاست‌های خود را بگویند و از خودشان حرف بزنند فکر می‌کنند اگر به دولت حمله کنند مردم به آنها اقبال نشان می دهند.
نامه نیوز مصاحبه محمد باقر قالیباف انتخابات مجلس 

  

بازداشت مدیری که به بهانه دور زدن تحریم‌ها، مرتکب فساد میلیون دلاری شداقتصادنیوز: رئیس سازمان بازرسی کل کشور با بیان اینکه «راهکارهای دور زدن تحریم‌ها تعریف‌ شده است و نباید این موضوع یعنی دور زدن تحریم‌ها مجوز و بهانه‌ای برای فساد باشد» گفت: در همین راستا اخیراً پرونده‌ای داشتیم که فردی در یک دستگاهی به بهانه دور زدن تحریم‌ها مرتکب فساد ده‌ها میلیون دلاری شد و با بخشی از این پول‌ها برای خود و همسرش، ویلا و خودرو خریده است.
اقتصادنیوز بازداشت سازمان بازرسی کل کشور احمد توکلی 

  

اعتراض‌‌مان را نسبت به رای صادره برای نجفی به دیوان عالی کشور می‌بریموکیل مدافع محمدعلی نجفی با اشاره به رای صادر شده علیه موکلش گفت: این رای قطعی نیست و قابل اعتراض است. ما قطعا باتوجه به آنچه که در سامانه سنا نوشته شده و قتل را عمد دانسته اعتراض‌مان را به دیوان عالی کشور خواهیم کرد.
ایلنا محمدعلی نجفی سنا قتل 

  

ماجرای ذرت های آلوده به کجا رسید؟رئیس سازمان ملی استاندارد آخرین وضعیت امحاء ذرت‌ های آلوده را تشریح کرد.
مستقل‌آنلاین رئیس جمهور استاندارد وزارت جهاد کشاورزی 

  

حسن روحانی: از چارچوب خطوط قرمز نظام عبور نخواهیم کردرئیس جمهور، ایجاد اشتغال و مبارزه با فقر مطلق را 2 هدف مهم دولت دوازدهم توصیف کرد و با تأکید بر اینکه دولت تمام توان خود را برای تحقق آن بکار گرفته است، اظهارداشت: در شرایط خاص منطقه‌ای و جهانی که در آن قرار گرفته‌ایم از همه دستگاه‌ها و رسانه ملی، روزنامه‌ها و فضای حقیقی و مجازی، درخواست می‌کنم که واقعیت‌ را به درستی به مردم اطلاع‌رسانی کند.
مثلث حسن روحانی فضای مجازی دولت دوازدهم 

  

آقای لاریجانی عاقل‌تر از این حرف‌هاست که به ریاست جمهوری فکر کندکنایه‌های صریح به قالیباف: امیدوار به ریاست مجلس نباشید. به حدادعادل و عارف نگاه کنید. اینگونه شیپور زدن یعنی نمی‌دانید چه چیزی را قرار است فتح کنید.
مستقل‌آنلاین ریاست جمهوری تهران 

  

2 محصول جدید ایران‌خودرو آماده ورود به بازار (تصاویر لو رفته)به زودی، دو محصول سمند ال.ایکس ای.اف7 پلاس(EF7 LX+) و سورن ای.ال.ایکس پلاس (ELX+) در سبد محصولات ایران خودرو قرار می‌گیرد.
خودروتک ایران خودرو ایران خودرو 

  

هزینه گازسوز کردن پراید چقدر است؟محسن جوهری، رییس هیات مدیره انجمن صنفی CNG کشور درباره وضعیت قیمت مخازن اظهار کرد: متاسفانه با توجه به این که تقاضا بیشتر از عرضه مخازن CNG در بازار است، قیمت‌ها به شدت بالا رفته است. در حال حاضر برای گازسوز کردن خودروها مردم می‌توانند به سامانه IRNGV.ir مراجعه کنند و پس از آن‌اطلاع‌رسانی‌های لازم انجام می‌شود.
خودروتک هزینه قیمت گاز 

  اخبار داغ
  

لیونبرگ: بازی مقابل استاندارد لیژ تجربه بسیار ارزشمندی برای جوانان‌مان بودسرمربی موقت توپچی‌های لندن معتقد است آرسنال جوانان خوبی دارد و بازی مقابل استاندارد لیژ تجربه بسیار ارزشمندی برای آنها بود.
تسنیم بازی استاندارد جوانان 

  

پیش‌بینی رونق غیرتورمی در بازار مسکنیک کارشناس اقتصاد مسکن با بیان این‌که بازار ملک در شرایط رونق غیرتورمی قرار دارد گفت: معاملات تا پایان سال روند صعودی خواهد داشت و نوسانات قیمت در حد 1 تا 2 درصد است.
مثلث مسکن قیمت مسکن اقتصاد 

  

با نرخ دستوری نیما باید منتظر نرخ سوم و چهارم ارز باشیماقتصادنیوز: رئیس کنفدراسیون صادرات گفت: رئیس بانک مرکزی اصرار دارد که هیچ دخالتی در سامانه نیما صورت نمی‌گیرد و قیمت‌ها کاملا بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می‌شوند اما وقتی در بودجه دلار 8500 تومانی تعیین شد این شک را ایجاد کرده که نرخ دستوری است.
اقتصادنیوز بانک مرکزی بانک نرخ ارز 

  

با نرخ دستوری نیما باید منتظر نرخ سوم و چهارم ارز باشیم/ دلار 4200 تومانی غیرکاربردی استرئیس کنفدراسیون صادرات گفت: رئیس بانک مرکزی اصرار دارد که هیچ دخالتی در سامانه نیما صورت نمی‌گیرد و قیمت‌ها کاملا بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می‌شوند اما وقتی در بودجه دلار 8500 تومانی تعیین شد این شک را ایجاد کرده که نرخ دستوری است.
ایلنا بانک مرکزی بانک نرخ ارز