صراط   |  اجتماعی  |  

آیت‌الله فاطمی‌نیا: "رساله ذهبیه" از اساس دروغ است

«رساله‌ ذهبیة» یا «طب الرضا(ع)» یکی از کتاب‌های مشهوری است که در زمینه‌ طب و درمان نوشته و به امام رضا علیه السّلام نسبت داده شده است.

صراط: این امر مسلم است که در منابع دینی ما مطالبی طبی یافت می‌شود که در آنها مجموعه دستورات طبى و بهداشتى نقل شده است؛ مثلاً در آیه 69 سوره نحل به اهمیت عسل اشاره شده؛ مطلبی که امروزه در علوم جدید به اثبات رسیده است، همچنین تعبیرات دیگرى که پرده از روى مسائل بهداشتى و درمانى برمى‏‌دارد؛ از جمله دستور معروف پیامبر گرامی اسلام صلّی اللّه علیه و آله مبنی بر این‏که "تا گرسنه نشده‏‌اید غذا نخورید و تا کاملًا سیر نشده‏‌اید دست از غذا بکشید."[1]اما باید در استناد دستورات بهداشتی به ائمه اطهار علیهم السلام از بی‌دقتی و تساهل خودداری کنیم. میراث ارزشمند روایی با کوشش‌های بسیاری به دست ما رسیده است. علما و دانشمندان شیعه سینه به سینه مطالب اهل‌بیت علیهم السلام را به یکدیگر منتقل کرده و در قالب رساله‌ها و کتب به شاگردان خود آموخته و اجازۀ نقل آنها را به آنان داده‌اند، از این جهت است که برای استناد روایتی به امام معصوم نیازمند حجت و دلیلیم، نمی‌توانیم هر مطلبی را ــ ولو آن مطلب بسیار درست هم باشد ــ به یکی از حضرات معصومین علیهم السلام نسبت دهیم؛ بلکه باید سند و مدرک آن سخن را بررسی کنیم و میزان اعتبار آن را بسنجیم.[2]«رساله‌ ذهبیة» یا «طب الرضا علیه السلام» یکی از کتاب‌های مشهوری است که در زمینه‌ طب و درمان نوشته شده و به امام رضا علیه السلام نسبت داده شده است. گفته می‌شود این رساله را آن حضرت به‌درخواست مأمون عباسی نوشته است. وجه تسمیه آن به رساله‌ ذهبیه (کتاب طلایی) این است که مأمون دستور داده است آن ‌را با آب طلا بنویسند.[3]علامه مجلسی در قرن یازدهم این رساله را در بخش جهان‌شناسی کتاب بحارالانوار نقل کرده است و بعد از آن بود که این کتاب شهرت یافت. قبل از علامه مجلسی فقط در دو منبع نام این کتاب مشاهده می‌شود: شیخ طوسی (م460ق) در کتاب الفهرست و ابن‌شهرآشوب (م588ق) در کتاب معالم العلما. این دو بزرگوار از این رساله با نام «الرسالة المذهبة» نام می‌برند و آن ‌را از جمله آثار محمّدبن حسن‌بن جمهور عمّی بصری می‌دانند؛ البته توضیحی درباره‌ محتوای این کتاب و جزئیات مربوط به تألیف آن بیان نشده است.[4]سیدبن طاووس (م664ق) در کتاب «الأمان من اخطار الأسفار و الأزمان» وقتی درباره‌ مباحث بهداشتی و درمانی به معرفی کتب می‌پردازد، اسمی از این رساله نمی‌برد.[5] علامه مجلسی نسخه‌ای از این رساله را به‌خط علامه کرکی (م940ق) پیدا و در بحارالانوار عین آن را نقل کرده است[6] با وجود این، محقق کرکی در موسوعه فقهی خود (جامع المقاصد) اصلاً به این رساله استناد نکرده و از آن نام هم نبرده است. سایر فقها هم در مدت 700 سال (تا زمان علامه مجلسی) اصلاً به این کتاب استناد نکرده‌اند. بعد از قرن یازدهم بود که این کتاب مورد توجه قرار گرفت و شروح و ترجمه‌های زیادی درباره‌ آن نوشته شد.[7]شیخ حر عاملی (م1104ق) که از معاصرین علامه مجلسی بوده، این رساله را از کتاب‌های غیر قابل اعتماد معرفی کرده است.[8] دربارۀ محمدبن حسن‌بن جمهور (راوی اصلی این رساله) لازم به ذکر است که نجاشی او را فردی «ضعیف الحدیث» و «فاسد المذهب» معرفی کرده[9] و شیخ طوسی هم او را «غالی» دانسته است.[10] غالی یعنی کسی که اعتقادات افراطی نسبت به معصومین علیهم السلام دارد. شیخ طوسی تصریح می‌کند که در روایات او غلو و تخلیط وجود دارد.[11]ممکن است برخی با ادعای تساهل در مطالب غیرفقهی، ضعف سندیِ رساله ذهبیّه را توجیه کنند، در جواب می‌گوییم که این ادعا در موردی صحیح است که قرائن متنی؛ اعتبار متن حدیث یا مضمون آن‌ را اثبات کنند، در حالی که درباره‌ این رساله چنین امری وجود ندارد.[12] بلکه برخی قرائن در متن آن وجود دارد که به اعتبارش خدشه وارد می‌کند، از جمله اینکه این رساله با متون طبی معاصر با امام رضا علیه السلام، مانند رساله‌ طبی بختیشوع‌بن جبرائیل (م256ق)، کاملاً مشابهت دارد و حاوی مطلب خاصی غیر از آنها نیست.اشکالات محتوایی دیگری نیز در این رساله به چشم می‌خورد، از جمله اینکه نویسنده در بخشی از این رساله، به مأمون عباسی توصیه می‌کند بعد از حجامت «تریاق اکبر» تناول کند.[13] تریاق اکبر (فاروق)، دارویی ترکیبی است و اجزای اصلی این دارو، عبارت‌اند از: شراب، گوشت مارِ افعی و جندبیدستر که بیضه یک نوع سگ است.[14] خوردن این دارو به‌سبب دارا بودن اجزای نجس و حرام، جایز نیست.[15] البته شارحین رساله‌ ذهبیه، سعی کرده‌اند که با دلایلی ضعیف، این قسمت کتاب را توجیه کنند.[16]آیت‌الله مددی یکی از اساتید مطرح سندشناسی در حوزه‌ علمیه‌ قم معتقد است: در مقابل علوم یونانی دو جریان افراطی و تفریطی در جامعه‌ اسلامی به وجود آمد؛ از یک طرف زنادقه و ملاحده، سعی داشتند اسلام را دینی مخالف علم جلوه دهند و از طرف دیگر، برخی سعی کرده‌اند بعضی از مطالب علمی جدید را به اسم اهل‌بیت علیهم السلام جعل کنند.به‌نظر ایشان، رساله‌ ذهبیه توسط یک طبیب نوشته شده و آن را به اسم امام رضا علیه السلام جعل کرده و سپس آن ‌را به محمدبن جمهور داده است. محمدبن جمهور از کسانی است که معتقد بوده است لازم نیست احادیث را با اجازه استاد نقل کرد، بلکه کتابی که به نحو و جاده هم رسیده باشد، می‌توان از احادیثش بهره برد. این شخص با ساده‌لوحی و در حالی که این رساله شرایط لازم برای استناد را نداشته، این کتاب را وارد کتب حدیثی کرده است.[17]در نتیجه: رساله‌ ذهبیه یا طب الرضا علیه السلام شرایط لازم برای استناد به امام رضا علیه السلام را ندارد؛ زیرا اولاً؛ تا قبل از علامه مجلسی اثری از این کتاب و روایاتش در منابع حدیثی وجود ندارد؛ ثانیاً؛ راوی اصلی این کتاب (محمدبن جمهور) از جهت نقل حدیث، ضعیف بوده و اعتقادات فاسدی داشته است؛ ثالثاً؛ محتوای این کتاب، در بعضی موارد به‌هیچ‌وجه قابل قبول نیست؛ مانند آنچه درباره‌ تریاق اکبر بیان کرده است.* حجت‌الاسلام ابوالفضل توسلی‌زاده استاد حوزه علمیه قم------------------پی‌نوشت:[1]. علامه محمد باقر مجلسی، بحارالانوار، دار إحیاء التراث العربی‏، چ2، بیروت، 1403ق، ج59، ص290.[2]. سخنان استاد سیفی مازندرانی دربارۀ طب اسلامی[3]. میرزا حسین نوری، مستدرک الوسائل، موسسة آل‌البیت علیهم السلام لإحیاء التراث‏، چ1، بیروت، 1429ق، ج19، ص268.[4]. شیخ طوسی، فهرست کتب الشیعة و أصولهم و أسماء المصنفین و أصحاب الأصول‏، مکتبة المحقق الطباطبائی‏، چ1، قم، 1420ق، ص413. ــ ابن‌شهرآشوب مازندرانی، معالم العلماء فی فهرست کتب الشیعة و أسماء المصنفین منهم قدیما و حدیثا، المطبعة الحیدریة، چ1، نجف، 1380ق، ص103.[5]. سیدبن طاوس، الأمان من أخطار الأسفار و الأزمان، مؤسسة آل‌البیت علیهم السلام‏ چ1، قم، 1409ق، ص165: قسطابن لوقا ــ الأمان من أخطار الأسفار و الأزمان، ص152: برء ساعة.[6]. علامه محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج59، ص306.[7]. شیخ آقا بزرگ تهرانی، الذریعة إلى تصانیف الشیعة، اسماعیلیان، قم، 1408ق، ج‏10، ص46.[8]. شیخ حر عاملی، وسائل الشیعة، مؤسسة آل‌البیت علیهم السلام‏، چ1، قم، 1409ق، ج‏30، ص159.[9]. احمدبن علی نجاشی، رجال نجاشی، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی‏، چ6، قم، 1365ش، ص337.[10]. شیخ طوسی، رجال شیخ طوسی، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی‏، چ3، قم، 1373ش، ص364.[11]. شیخ طوسی، الفهرست، ص413.[12]. احمد عابدی و جعفر نکونام و هادی نصیری، تردیدهای آشکار و نهان علامه مجلسی درباره اعتبار رساله ذهبیه، مجله پژوهش دینی، شماره 23، پاییز و زمستان 1390ش، ص 125 ــ 145.[13]. منسوب به امام رضا(ع)، طب الإمام الرضا علیه السلام (الرسالة الذهبیة)، دارالخیام، چ1 قم، 1402ق، ص60.[14]. محمد طاهربن علی صدیقی هندی، مجمع بحار الأنوار فی غرائب التنزیل و لطائف الأخبار، مطبعة مجلس دائرة المعارف العثمانیة، چ3، 1387ق، ج5، ص479.[15]. علامه حلّی، تذکرة الفقهاء، قم، مؤسسه آل‌البیت علیهم السلام، چ1، 1414ق، ج‌12، ص140.[16]. بحار الأنوار، ج59، ص346 ــ محمّدبن حسن مشهدی، الفوائد الرضویه، قم، العلمیه، چ1، 1400ق، ص96.[17]. «قلمرو دین در عرصه طب» در جلسه گروه علمی فلسفه دین.به گزارش تسنیم، آیت‌الله فاطمی‌نیا استاد اخلاق در بیانی در این باره گفته است: رساله ذهبیه را به حضرت رضا(ع) نسبت دادند، بنده رفتم تحقیق کردم، دیدم این کتاب از اساس ساخته و پرداخته است. رساله ذهبیه یک راوی دارد و آن هم محمدبن جمهور عمی و این هم مقبول رجال نیست و نوشته‌اند «لاتکتب روایته» و یا «لایقبل حدیثه». این‌که گفته‌اند امام رضا(ع) برای مأمون نامه طبی نوشته‌اند این غلط است. امام رضا(ع) هرگز برای مأمون رساله‌ای طبی ننوشته‌اند. رساله ذهبیه از اساس دروغ است.

عسل حوزه علمیه شیعه 



  اخبار برگزیده
  

واکسن کرونا برای ایرانی‌ها چقدر آب می‌خورد؟با گذشت حدود 9 ماه از آغاز شیوع ویروس کرونا ابتدا در چین و سپس در تمام نقاط جهان، هنوز هیچ یک از تیم‌های پزشکی سراسر جهان به دارو یا واکسن این ویروس نرسیده‌اند اما کار برای نتیجه دادن این تحقیقات ادامه دارد. پیش‌بینی یک فعال صنعت دارو این است که واکسیناسیون 80 میلیون ایرانی، عددی در حدود هشت میلیارد دلار اعتبار نیاز دارد.
گسترش اتاق بازرگانی ماه ویروس 

  

چین و روسیه درحال خندیدن به اختلاف شدید میان آمریکا و متحدانش هستندیک دیپلمات غربی از رویه دونالد ترامپ و دولت آمریکا و نحوه رفتار با متحدانش انتقاد کرد.
ایلنا چین دونالد ترامپ روسیه 

  

هشدار مهم روسیه درباره واکسن کروناوزارت بهداشت روسیه در توصیه نامه ای که برای داوطلبان روس تزریق آزمایشی واکسن کرونا صادر کرده است به مواردی اشاره کرده که ممنوعیت بارداری از آن جمله است.
اقتصادنیوز روسیه وزارت بهداشت ایرنا 

  

آقای قالیباف! خواهش می‌کنم در انتخاب ریاست کتابخانه تجدید نظر کنید | آقای قاسمیان شرایط ماده یازده اساسنامه کتابخانه مجلس را نداردکتابخانه مجلس رئیسی دارد که خط بطلان بر کارنامه 500-600 نفر پرسنل و همکاران و مصححان و پژوهشگران کشیده است. این خط بطلان را بر همه آن‌هایی که سال‌ها با واحد سند و معاونت پژوهشی کتابخانه مجلس همکاری کرده‌اند، می‌کشد و می‌گوید این‌ها ارزش خمیر شدن ندارد. خوب این حرف فردا انعکاس بیرونی هم پیدا می‌کند. می‌گویند آقا کتابخانه مجلس 30 سال کاری را انجام داده است که دوزار نمی‌ارزد...
۵۵ آنلاین مجلس شورای اسلامی امام خمینی زمین 

  

3 تصمیم مهم برای آرامش بازار خودرودر حالی که قیمت خودرو در بازار افزایشی قابل توجه را تجربه کرده است، تدابیر تازه‌ای برای پیش فروش خودرو از سوی سیاستگذار در نظر گرفته شده است.
خودروتک بازار خودرو ایران خودرو خودرو 

  

برنامه‌ی تلوبزیونی زاویه میزبان مناظره‌ای بی سابقه درباره‌ی «قانون الزام حجاب» بود.
نامه نیوز حجاب بدحجابی خودرو 

  

با یک تلفن، 3هزار میلیارد وام می‌گیرنداقتصاد ما رفاقتی است نه رقابتی، همین می‌شود که تلفن می‌زنند و می‌گویند به فلانی 3 هزار میلیارد وام بدهید، آن هم بدون وثیقه کافی! حتی سیاست‌های اقتصادی و پولی هم متناسب با منافع حزبی و رفاقتی تنظیم می‌شوند و به جای توزیع عدالت، توزیع رانت را شاهد هستیم.
مستقل‌آنلاین تلفن وام اقتصاد 

  

نماینده تهران در مجلس دهم بیان کرد: آنچه من از طرح اولیه مجلس برای اصلاح قانون انتخابات دیده‌ام، قطعا در جهت کاهش مشارکت مردم خواهد بود. انتخابات در جایی شور و شوق ایجاد می‌کند که مردم شخص مورد علاقه خود را بین نامزد‌ها ببینند.
رویداد۲۴ مجلس شورای اسلامی مجلس دهم اصلاح قانون انتخابات 

  

آخرین قیمت خودرو پراید ،تیبا، پژو و دیگر پرتقاضاهامنحنی قیمت خودرو اگرچه شیب تند چند هفته پیش را ندارد، اما همچنان روند صعودی نسبی خود را حفظ کرده و در حال حاضر کف قیمت در مرز 100 میلیون تومان قرار دارد. اگرچه قیمت خودرو افزایش نامتعارفی داشته، با این حال باز هم برخی منتظرند تا خودرو گران تر شود و آن زمان نسبت به فروش اقدام کنند.
خودروتک قیمت افزایش قیمت خودرو 

  

احمدی‌ نژاد به دنبال فتنه‌سازی است؟پیش‌بینی می‌شود که در انتخابات ریاست جمهوری آینده پیروزی با اصول‌گرایان است. قطعا احمدی‌نژاد اعلام کاندیداتوری می‌کند و مسلما رد صلاحیت می‌شود و در نهایت تلاش می‌کند فتنه‌ای به راه‌ بیندازد.
مستقل‌آنلاین احمدی نژاد انتخابات ریاست جمهوری ریاست جمهوری 

  

اقدامات تازه توییتر در آستانه انتخابات آمریکاتوییتر از ارتقا امنیت پروفایل نامزدهای انتخاباتی و دیگر اشخاص سیاسی «بلند پایه» در آستانه انتخابات ریاست جمهوری آمریکا خبر داد.
مملکت‌آنلاین انتخابات ریاست جمهوری باراک اوباما ریاست جمهوری 

  

اعتراف رئیس‌جمهور به قیمت ناعادلانه قیمت‌ها/ روحانی: شنبه و یکشنبه آینده روز پیروزی ملت ایران استرئیس جمهور پیشاپیش پیروزی ملت ایران در روزهای شنبه و یکشنبه بعد را تبریک گفت و با بیان اینکه ما کالا تولید کرده‌ایم و مازاد نیاز هم داریم و به دنبال صادرات هستیم اما همزمان کالا در بازار به درستی یافت نمی‌شود، گفت: امروز اعتراف می‌کنم مردم عزیز ایران مواد مصرفی تولید شده اما قیمت نا عادلانه است.
مثلث رئیس جمهور 22 بهمن قیمت 

  

ریزش قیمت دلار در راه است؟فعال شدن مکانیزم ماشه، گشایش احتمالی در عراق، بهبود روابط با افغانستان و دستور روحانی درباره تسویه وام ارزی چهار کلیدواژه مهم امروز در بازار ارز است. با این سیگنال‌های رسمی از اخبار منتشر شده، قیمت دلار چه خواهد شد؟
گسترش قیمت دلار عراق 

  

روابط عمومی دادگستری استان فارس در مورد پرونده نوید افکاری اطلاعیه‌ای صادر کرد
رویداد۲۴ استان فارس اعدام روابط عمومی 

  

رییس جمهور گفت: آمریکا که بسیار روشن آمده و از برجام خارج شده، هرچه فحش عالم بوده نثار برجام کرده، بقیه کشورها را به خروج از آن تشویق کرده و به دنبال تهدید کشورهایی رفته که با ایران ارتباط اقتصادی داشتند و حال می‌خواهد از مکانیسم درون برجام استفاده کند و دیدیم که یک قدم هم نتوانست بردارد.
نامه نیوز حسن روحانی ازدواج الناز شاکردوست 

  اخبار داغ
  

انتشار دستورالعمل صدور مجوز تأسیس کارگزاری بورسدستورالعمل صدور مجوز تأسیس و فعالیت کارگزاری پیشنهادی بر روی پایگاه قوانین و مقررات بازار سرمایه ایران قرار گرفت. حداقل سرمایه: 200 میلیارد تومان
اقتصادنیوز دستورالعمل صنعت سرمایه 

  

بورس امروز 30 شهریور 99/ ریزش شاخص در واکنش به تنش‌های سیاسیبازار سرمایه امروز در پی رشد عرضه‌ها در معاملات روز گذشته، امروز نیز با ریزش همراه شد.
برنا شاخص سرمایه 

  

تست کرونا در تهرانبیش از 6 ماه از ورود ویروس کرونا در بین انسان ها می گذرد و بر اساس آمار منتشر شده از سوی سازمان جهانی بهداشت (WHO)، تاکنون نزدیک به 26 میلیون انسان را در سراسر دنیا بیمار کرده است. این تعداد فقط مربوط به افرادیست که جواب آزمایش آن­ ها مثبت بوده است...
شما‌نیوز درمان تهران ماه 

  

قیمت خودرو‌های سایپا و ایران خودرو را در ادامه میبینید.
نامه نیوز قیمت ایران خودرو خودرو 

  

تست کرونای ذوب آهنی‌ها منفی شدجواب آزمایش بازیکنان تیم فوتبال ذوب آهن اصفهان منفی اعلام شد.
ایلنا اصفهان فوتبال خبرنگار 

  

تاثیر کرونا بر گردشگری شیراز و اصفهاندر اواخر بهمن ماه سال 1398 به طور رسمی اعلام شد که ویروس کرونا در ایران شیوع پیدا کرده و آمار مبتلایان با سرعت زیادی در حال افزایش است. بسیاری از مشاغل بر اساس پروتکل‌های بهداشتی تا مدتی نامعلوم تعطیل شدند. واضح است که صنعت گردشگری نه تنها در ایران بلکه در سراسر جهان به دلیل شیوع کووید 19 بیش از صنایع دیگر دچار خسارت شد.
ایلنا گردشگری شیراز بودجه 

  

در مرحله دوم لیگ برتر دوومیدانی زنان دو رکورد ملی در رشته های پرش با نیزه و پرتاب چکش جابجا شد.
ورزش۳ لیگ برتر دوومیدانی عکس 

  

پیش بینی جذاب برای بورس بازان / سهامداران دست از این کار بکشند!یک کارشناس بازار سرمایه با بیان اینکه «پیش‌بینی می‌شود بازار طی روزهای اخیر به سمت صعودی بازگردد و روند مثبت خود را آغاز کند» گفت: «در وضعیت فعلی شرکت‌ها به لحاظ ارزندگی، ارزنده هستند و سرمایه‌گذاران اگر دست از نوسان‌گیری بکشند بازار وضعیت بهتری را پیدا می‌کند.»
گسترش سازمان ملل کار سرمایه 

  

تاثیر جالب استفاده از عینک در پیشگیری از ابتلا به کرونادانشمندان چینی اعلام کردند استفاده از عینک به میزان قابل توجهی از خطر ابتلای افراد به کووید 19 می‌کاهد.
برنا عینک 

  

قیمت دلار امروز یکشنبه 99/06/30 | یورو و پوند ثابت ماند + جدولاقتصادنیوز: دلار امروز افزایش قیمت داشت. قیمت دلار در بازار آزاد 500 تومان افزایش یافت و پوند نیز به 34,079 تومان رسید.
اقتصادنیوز قیمت افزایش قیمت دلار 

  

ضرورت نهادینه شدن باور به ریسک‌پذیری و بلندمدت بودن بورسرئیس هیات‌مدیره کارگزاری کارآمد در واکنش به وضعیت اخیر بازار سرمایه تاکید کرد: این باور که بورس، یک بازار همراه با ریسک و بلندمدت است، باید نهادینه شود.
تسنیم صدا و سیما سکه و طلا پول 

  

بایدها و نبایدهای عرضه خودرو در بورس از زبان رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس محمدرضا پور ابراهیمی داورانی رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری خانه ملت، درباره «طرح ساماندهی بازار و صنعت خودرو» و تاثیر استفاده از ظرفیت بورس بر ساماندهی این حوزه، گفت: قیمت‌گذاری خودرو ارتباط چندانی با محل عرضه ندارد بلکه بحث اصلی این است که تغییرات نرخ ارز چه تاثیری در بهای تمام شده تولید خودرو دارد. نماینده مردم در کرمان و راور در مجلس…
خانه‌ملت مجلس شورای اسلامی خودرو بازار خودرو