مهر   |  فرهنگی  |  

ادبیات داستانی معاصر متعرض کودتای سوم اسفند نشده است

به گزارش خبرنگار مهر، در یکصدمین سالگرد کودتای سوم اسفند 1299، به همت پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، همایش نیم‌روزه «پس از یک قرن؛ واکاوی کودتای سوم اسفند 1299» با حضور و سخنرانی اساتید برجسته، صبح یکشنبه 3 اسفندماه به صورت مجازی برگزار شد. حامد صلاحی نویسنده و پژوهشگر به ایراد سخن پرداخت که در ادامه متن سخنان وی را می خوانید؛ گاهی وقایع تاریخی…

ادبیات داستانی معاصر متعرض کودتای سوم اسفند نشده است

به گزارش خبرنگار مهر، در یکصدمین سالگرد کودتای سوم اسفند 1299، به همت پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، همایش نیم‌روزه «پس از یک قرن؛ واکاوی کودتای سوم اسفند 1299» با حضور و سخنرانی اساتید برجسته، صبح یکشنبه 3 اسفندماه به صورت مجازی برگزار شد. حامد صلاحی نویسنده و پژوهشگر به ایراد سخن پرداخت که در ادامه متن سخنان وی را می خوانید؛

گاهی وقایع تاریخی در آیینه ادبیات، خاصه ادبیات داستانی بازنمایی می‌شوند. کودتای سوم اسفندماه 1299 نیز از این قاعده مستثنا نیست، البته ادبیات داستانی ما چندان متعرض این مسأله نشده و دلیل آن را باید در دو نکته جست:

یکی اینکه در آن ایام داستان مدرن هنوز اعلام حیات نکرده بود؛ و از آن مهم‌تر اینکه برخلاف کودتای 28 مرداد 1332 –که به ادبیات شکست انجامید و بازتابی یأس‌آلود در گستره داستانی داشت- نگاه اغلب روشنفکران ما چون توده مردم مثبت بود و خواهان تداوم تجدد و تغییر سلسله بودند. سال‌ها بعد نیز که غبارها زدوده شد، استبداد رضاخانی مانع آفرینش ادبی در این باب شد.

تنها می‌توان از دو اثر مهم در دهه نخست سده چهاردهم خورشیدی یاد کرد که به کودتا یا سال‌های متصل به آن اشارت دارند؛ یکی، تهران مخوف (مرتضی مشفق کاظمی) و دیگری، زیبا (محمد حجازی).

صلاحی، تهران مخوف را اثری برشمرد که در خلال آن از کودتای نظامی سیدضیاءالدین طباطبایی و رضاخان میرپنج، یاد و از فراگیری استبداد و سرکوب آزادی‌خواهان انتقاد شده است.

این اثر - که میان سال‌های 1301 تا 1305 خورشیدی، ابتدا به‌صورت پاورقی و سپس در قالب کتاب انتشار یافت- را نخستین رمان اجتماعی ایران شمرده‌اند که صرفاً به نقد اجتماعی دست زده است؛ و در صدد است گزارش‌مانند چشم خوانندگانش را بر واقعیات عصر بگشاید.

این کتاب به‌راستی چهره درستی از تهران در آستانه کودتای سیدضیا ارائه می‌دهد. روحیه فرخ، قهرمان داستان، روحیه روشنفکران ایرانی در آستانه کودتاست. مشفق کاظمی با وجود انتقاد شدید از جامعه اشرافی از تقاضای اصلاحات عادلانه قدمی فراتر نمی‌نهد؛ زیرا قدرتی که بتواند وضع موجود جامعه ایرانی را از بیخ‌وبن اصلاح کند، در خود و هم‌فکرانش نمی‌بیند. هیچ راهی برای رهایی از وضع موجود ارائه نمی‌دهد؛ و رمان به طرز بدبینانه‌ای به پایان می‌رسد. شکست فرخ در واقع بازتاب شکست نهضت مشروطه و سرنوشت فرخ، سرنوشت این انقلاب نوپاست.

تهران مخوف -که با حوادث تاریخی اواخر دوره قاجاریه گره می‌خورد و مفاسد درونی جامعه ایران در اواخر حکومت قاجار و اوایل پهلوی را از دریچه پرداختن به مسأله زن واکاوی می‌کند- از لحاظ نگرش انتقادی‌اجتماعی‌اش در خور ارزیابی مستقل از منظر سیاسی است.نویسنده اثر تحصیل‌کرده دارالفنون بود و بعد از تحصیلات در آلمان و فرانسه در رشته حقوق و علوم سیاسی به تهران بازگشت و تا سطح معاونت وزارت خارجه هم ارتقا یافت و حتی سفیر کبیر ایران در هند و وزیر مختار ایران در تایلند شد. او نویسنده مجلات تجددخواه نامه فرنگستان و ایرانشهر و از مؤسسان انجمن ایران جوان بود؛ و به دلیل احاطه بر جزئیات از عهده بازتاب آن دوران به‌خوبی برآمده است.

نویسنده درباره انگیزه نوشتن رمانش می‌گوید: «آن‌گاه روزی قلم به دست گرفتم و تحت تأثیر محیط و ناملایماتی که تا آن ساعت بر سر دیگران آمده و شمه‌ای از آن را دیده یا شنیده و یا خود به‌نحوی طعمش را چشیده بود، آغاز به نوشتن کردم. وضع آشفته و بی‌سروسامانی کشور، رجال سرشناس آنکه دسته‌ای به بیگانه تکیه داده و جز خواسته‌های آنان چیزی را در نظر نمی‌گرفتند… وضع ناگوار خیابان‌ها و کوچه‌ها… روزنامه‌های فحاش و بی‌مسلک، مقررات غیرطبیعی و ازدواج‌های نامناسب و حقارت وضع اجتماعی زنان و شیوع فحشا و افیون و بی‌ایمانی و سستی و عدم همکاری و صمیمیت افراد با یکدیگر، فقر و رکود جامعه و بسیاری نواقص دیگر همه از پیش چشمم مانند پرده‌ای از سینما می‌گذشت و می‌خواستم توفان درونی خود را با تصویری از کلیه معایب و مفاسد اجتماع آن‌روزی و انتقاد از همه آن‌ها را تسکین داده، فرونشانم».

صلاحی در ادامه زیبا را داستان دیوان‌سالاری دوران رضا پهلوی و انتقال روش حکومت ایلی- روستایی به دولت متمرکز سراسری دانست و افزود: این رمان به قلم نویسنده‌ای وابسته به فرادستان و هماهنگ با برنامه‌های دولت به رشته تحریر درآمده است که در دوران پهلوی اول و پس از آن از مدیران ارشد فرهنگی کشور، سناتور انتصابی و انتخابی، برگزیده جایزه شاهنشاهی رمان و دارنده «نشان همایون» بود.

البته نویسنده با رندی در مقدمه داستان زمان وقوع را به سال‌های پیش از 1299 برد و غیر از این هم برای فرار از سانسور پهلوی چاره‌ای نداشت؛ اما تقسیم‌بندی ادارات و دایره‌ها و شیوه اداره تشکیل کمیسیون‌ها، تقسیم کار و … نشان از دوران حکومت پهلوی اول دارد.حجازی ادامه‌دهنده نگاه مشفق کاظمی است که شهری بی‌آسمان و آسیمه‌سر و بی‌سروسامان را با کشش‌ها و کشاکش‌ها و کشمکش‌ها توصیف می‌کند. در اینجا نیز شهر مرکز قدرت است و قدرت به‌خودیِ‌خود زاینده فساد است. انتقال حسین، قهرمان داستان از ده به شهر برابر است با افتادن در دامگاه فساد.البته وجه مزیت زیبا نسبت به تهران مخوف آن است که حسین، قهرمان رمان آنچه را انجام داده، بازمی‌گوید؛ برخلاف فرخ که ناظر است و در مقام داوری، فساد پایتخت را نمایش می‌دهد؛ از همین رو تصویر حجازی از نابه‌سامانی این شهر در آن عهد، هم ژرفا و هم دقت بیشتری دارد.ایشان این دو رمان شاخص را نمونه‌هایی از حدود 160 اثر داستانی روزگار پهلوی اول دانست که از خلال آن‌ها می توان به سال‌هایی پیش و پس از کودتا رهی گشود و نمایی نزدیک از آن عصر داشت؛ و ادامه داد که نباید از آثار تمثیلی در این باب غافل شد؛ از جمله «بوف کور» (1315) که در جریان سفر هدایت به هندوستان و با شمارگانی محدود برای دوستان نزدیک انتشار یافت؛ رمانی که در لایه زیرین خود توصیف زنده‌ای است از سال‌های مخوف پیش از شهریور 1320 و به باور برخی فضای فشارهای پلیسی و پر از ترس و نگرانی دوران سلطنت رضاشاهی را نشان می دهد. البته این نگاه معارضانی هم دارد و نمی‌توان برای آن قطعیت علمی قائل شد.

صلاحی از آثاری در این دوره نیز نام برد که مجال بروز نیافتند؛ مثلاً «مسافر و درویش» یا «هرچه دیدی هیچی مگو» نوشته آیت‌الله سیدعبدالله بلادی بوشهری که به اهتمام سیدقاسم یاحسینی در دست انتشار است. این اثر «ادعانامه» علما، مراجع و روحانیت سنتی ایران علیه شخص رضاشاه و کارنامه رژیم پهلوی اول است؛ ادعانامه‌ای که با قلمی تند و گزنده، مُدرنیسم و میلیتاریسم پهلوی اول را افشا و محکوم کرده است و در آخر کتاب، برای براندازی رژیم پهلوی، اجرای یک کودتا را پیشنهاد کرده است؛ کودتایی که در آن باید بین روحانیت، تجار، عشایر و مردم، هماهنگی وجود داشته باشد.

صلاحی گفت که انعکاس آن دوره با انتقال قدرت از پدر به پسر نیز کم‌وبیش تداوم داشت و از باب نمونه به سه اثر اشاره کرد:یکی «گل‌هایی که در جهنم می‌روید» (1322)؛ گزارشی دقیق از اوضاع ایران در دوران سلطنت پهلوی، به‌خصوص پهلوی اول به قلم محمد مسعود که با تکیه بر رئالیسم انتقادی یکی از بهترین نمونه‌های رمان اجتماعی را آفرید و با بیانی شیوا ابعاد حکومت ترور و وحشت در دوران دیکتاتوری را تشریح کرد.دیگری «چشم‌هایش» (1331) که دوران حکومت رضاشاهی را به روشنی تصویر کرده است و به قول غلامحسین ساعدی، «آنچه به این اثر اعتبار بیشتری می‌بخشد… فضای آن روزگاران است؛ زمان تسلط رضاخان؛ اوج‌گرفتن خفقان؛ ترس و مدام ترس؛ ارعاب شدید و زندگانی آمیخته به وهم؛ در اعماق حس مقاومت و درهم‌نشکستن.»نکته در خور توجه، اشارت بزرگ علوی است به ماجرای کشف حجاب؛ چون در میان داستان‌نویسان مدرن ایران، انگشت‌شمارند کسانی که نقادانه به رخداد کشف حجاب پرداخته باشند.و در نهایت، «قصه‌های کوچه دلبخواه» (1347) که دربرگیرنده هشت داستان پیوسته و روایتی خواندنی از روزگار پهلوی اول، خصوصاٌ استبداد دستگاه رضاخانی است؛ و اسلام کاظمیه آخرین سال‌های دوران رضاشاه و آثار جنگ جهانی دوم بر ایران را توصیف می‌کند.قصه‌های کوچه دلبخواه از نخستین داستان‌های نسلی است که شاهد سقوط رضاشاه و پیامدهای دومین جنگ جهانی در ایران بوده است.

ادبیات کودتای 28 مرداد خبرنگار 



  اخبار برگزیده
  

آخرین بررسی ها درباره پالرمو و CFT از زبان محسن رضاییدبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام از پایان کار کمیسیون مشترک مجمع تشخیص مصلحت نظام درباره پالرمو و CFT خبر داد و گفت: پیشنهادات کمیسیون برای طرح در صحن مجمع تشخیص آماده شد.
فردا گروه ویژه اقدام مالی دولت محسن رضایی 

  

سود بانک‌های آمریکا 36.5 درصد کاهش یافتبانک‌های امریکا مقادیر عظیمی را برای پشتیبانی در برابر ضرر و زیان‌های احتمالی طی بحران کرونا کنار گذاشته بودند که باعث کاهش 36.5درصدی سوددهی آنها در 2020 شد، کاهش نرخ بهره هم بر سود این بانک‌ها تأثیر گذاشته است.
گسترش سود بانک مرکزی بانک 

  

کاهش قیمت نفت در پی افزایش ذخیره‌سازی‌های آمریکاقیمت شاخص نفت خام برنت ساعت 5 و 6 دقیقه امروز (چهارشنبه، ششم اسفندماه) با 38 سنت کاهش به 64 دلار و 99 سنت و قیمت شاخص دبلیوتی‌آی آمریکا با 55 سنت کاهش به 61 دلار و 12 سنت برای هر بشکه رسید.
ایلنا قیمت قیمت نفت نفت 

  

تکذیب تغییر دبیرکل و مسئولین واحدها در حزب جمهوریتبا توجه به انتشار برخی خبرهای کذب در تعدادی از رسانه های مغرض، درباره تغییر دبیرکل و مسئولین برخی واحدهای حزب جمهوریت، پایگاه رسمی اطلاع رسانی این حزب، اطلاعیه ای را صادر کرد.
مستقل‌آنلاین کمیسیون ماده 10 احزاب قانون رسانه 

  

شهر‌های ممنوعه اعلام شدن | ورود به استان‌های شمالی و 8 شهر دیگر ممنوع استرئیس مرکز اطلاعات و کنترل ترافیک راهور ناجا جزئیات ممنوعیت ورود خودروهای شخصی به شهرهای ممنوعه را تشریح کرد.
۵۵ آنلاین استان خوزستان هواشناسی خودرو 

  

آماده‌باش پلیس از 20 اسفند تا 19 فروردین 1400/ منتظر تصمیمات ستاد ملی مقابله با کرونا برای ایام نوروز هستیمفرمانده ناجا با بیان اینکه پلیس بیشترین سهم را در پیشگیری از ویروس کرونا داشته است، گفت: پلیس از 20 اسفند تا 19 فرودین آماده باش هستم؛ ما آماده ارائه خدمات به مردم هستیم و باید دید ستاد ملی مقابله با کرونا چه تصمیمی برای عید خواهد گرفت.
ایلنا پلیس ساخت و ساز استان خوزستان 

  

کنایه های تند روحانی به مجلس: حق نداریم با اعضاب مردم بازی کنیم/ هیچ قوه‌ای نمی تواند در کار قوه مجریه دخالت کندرئیس جمهوری با تاکید بر اینکه هیچ قوه ای نمی‌تواند در امر قوای دیگر دخالت کند، گفت: اصل 113 کامل روشن و از بدیهیات است واضحات تفسیر ندارد کاملا روشن است که رییس جمهور مسئول اجرای قانون است نه ناظر.
اقتصادنیوز بازی کار قانون 

  

گروهی از نمایندگان جمهوری خواه مجلس نمایندگان آمریکا در نامه‌ای به رئیس جمهور این کشور، خواستار تجدید نظر در لغو احتمالی تحریم‌های ایران شدند.
نامه نیوز جمهوری خواه سهام عدالت سهام 

  

توییت قالیباف: اتحاد مردم، قفل تحریم را خواهدشکسترییس مجلس در توییتی نوشت: قفل تحریم‌ها هم با اتحاد مردم ایران شکسته خواهد شد.
مملکت‌آنلاین ایران مجلس شورای اسلامی قانون 

  

آمار کرونای انگلیسی در این شهر ایران شدت گرفت + جزئیاتآمار کرونای انگلیسی در هرمزگانی به 9 تن رسید سخنگوی دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان گفت :
مستقل‌آنلاین ایران مصاحبه خبرنگار 

  

عادل فردوسی پور- علی کریمی؛ پای چه کسی در میان است؟بعد از آنکه حسین شریعتمداری، علی کریمی را به‌دلیل بستن مچ‌بند سبز، شایسته احراز صلاحیت ندانست، جریانی همسو با این تفکرات، با مطرح‌کردن مسائلی غیرواقع، سعی در برهم‌زدن شرایط به ضرر کریمی کردند.
خانه فوتبال علی کریمی فدراسیون فوتبال ازدواج 

  

کاهش قیمت خودرو با اهرم دلار / افت یک تا 4 میلیون تومانیپس از یک روند افزایشی تقریبا 10 روزه اما آرام، قیمت خودرو از یکی دو روز پیش روند کاهشی را در پیش گرفت.
خودروتک کاهش قیمت ها قیمت ارز قیمت 

  

پنتاگون: دفاع موشکی ما بر کره شمالی متمرکز است نه چین، روسیه و ایرانمعاون رییس ستاد مشترک ارتش ایالات متحده گفت: توانایی دفاع موشکی آمریکا به وضوح بر کره شمالی متمرکز است، نه چین، روسیه و ایران و باید برای مقابله با تهدیدات این کشور به پیشرفت خود ادامه دهیم.
مثلث صدا و سیما کره شمالی ماه 

  

فرمول دریافت مالیات از خودروهای لوکس / 2 مثال از میزان مالیات خودرو لوکسدر جریان بررسی لایحه بودجه 1400 در مجلس شورای اسلامی، دریافت مالیات از خودروهای لوکس برای سال آینده تصویب شد. همچنین در این مصوبه فرمول دریافت مالیات از خودروهای لوکس نیز آمده است. با این مصوبه همچنین ملاک لوکس بودن خودرو که آن را مشمول دریافت مالیات می کند نیز مشخص شد.
خودروتک مالیات خودرو لایحه بودجه 

  

جدی گرفتن صادرات یک واجب سیاسی استنماینده ولی فقیه در استان مرکزی گفت: بازرگانی باید صادرات محور باشد و باید با برنامه‌ریزی بازار صادرات را جدی بگیریم چراکه این یک واجب سیاسی است.
۵۵ آنلاین صادرات غیرنفتی استان مرکزی تولید 

  اخبار داغ
  

دستگاه‌ها برای جلوگیری از موج چهارم کرونا تمام تلاش خودرا به کار گیرندرییس جمهوری در پی گزارش درباره علائم هشدار درباره خیز جدید بیماری در کشور، همه دستگاه‌های مسوول را م
خبرفوری کار درمان وزارت کشور 

  

پیش‌بینی بورس هفته دوم اسفند ماه / به بازار خوشبین باشیم؟در جریان معاملات هفته اول بازار سهام، روند معاملات نزولی بود و بسیاری از سهم‌ها در صف فروش قفل شدند. حالا سوال اینجاست که بورس هفته بعد چه می‌شود؟
خودروتک ماه سهام بودجه 

  

بخش هنر و زندگی هنرمندان در ایام کرونا آسیب دیدمعاون اول رییس جمهوری تصریح کرد: یکی از بخش‌هایی که پس از شیوع بیماری کرونا آسیب فراوانی دید بخش هنر و زندگی هنرمندان بود؛ زیرا تمام رشته‌های هنری وقتی می‌توانند عرضه شوند که مردم حضور داشته باشند و وقتی به دلیل رعایت ضوابط بهداشتی، برگزاری تجمعات منتفی می‌شود، هنرمندان آسیب می بینند و حتی ممکن است برخی از رشته‌های هنری به دست فراموشی سپرده شوند.
برنا هنرمندان 

  

خیز خطرناک کرونا؛ روحانی دلواپس شدفارس/ رئیس جمهور در پی گزارش قرارگاه عملیاتی ستاد ملی مقابله با کرونا از افزایش شهرهای قرمز بویژه در استان خوزستان و علائم هشدار درباره خیز جدید بیماری در کشور، همه دستگاه های مسوول را موظف کرد تمام تلاش خود را برای کنترل زنجیره و مقابله با بیماری و جلوگیری از موج چهارم آن، بکار گیرند.
مثلث حسن روحانی رئیس جمهور درمان 

  

هشدار حسن روحانی درباره موج چهارم کرونارئیس جمهور در جلسه کمیته های ستاد ملی مقابله با کرونا گفت: دستگاه های مسوول تمام تلاش خود را برای جلوگیری از موج چهارم بیماری کرونا در کشور بکار گیرند.
فردا حسن روحانی رئیس جمهور درمان 

  

آخرین قیمت خودروهای لاکچری در بازار؟اقتصادنیوز: از بازار خودروهای لاکچری چه خبر؟ رصد بازار خودروهای لوکس نشان دهنده آن است که لاکچری ها با رنج قیمتی 2 ونیم میلیارد تا 7 میلیارد و700هزارتومان در بازار معامله می شوند.
اقتصادنیوز قیمت 

  

از واکسن خوراکی کرونا چه خبر؟سال آینده انواع مختلفی از واکسن‌های کرونا که در کشور در حال آزمون و خطا است به بازار می‌رسد تا بیماران با محصولی بومی درمان شوند.
اقتصادنیوز درمان 

  

پیش بینی قیمت دلار برای هفته آیندهترافیک اخبار و تحولات برجامی این روزها بیشتر شده و به همین خاطر امکان نوسانات ناگهانی و زیاد دلار وجود دارد.
گسترش قیمت دلار ترافیک