سیاستی شکست خورده به نام «قیمت دستوری»/ میانگین قیمت خودروهای پرمصرف 370 درصد افزایش یافت

جهش بی‌سابقه قیمت خودرو طی دست‌کم دو سال گذشته برای کدام یک از اضلاع شکل‌دهنده این حوزه - بازیگران اصلی بازار - عایدی به همراه داشت؟ این پرسش از آنجا مطرح می‌شود که ظاهر ابرحباب قیمت خودرو، نفع سمت عرضه را القا می‌کند.

سیاستی شکست خورده به نام «قیمت دستوری»/ میانگین قیمت خودروهای پرمصرف 370 درصد افزایش یافت

اعتمادآنلاین| اما بررسی‌های «دنیای‌اقتصاد» نشان می‌دهد باخت جمعی در این بازار صورت گرفته که علت آن، پافشاری سیاست‌گذار بر «قیمت‌دستوری» و دیکته این سیاست به خودروسازان بوده است. سند این باخت، آمارهای رسمی «افت تولید، رشد نجومی زیان و پرواز بدهی‌های‌ خودروسازان» در فاصله سال 97 تا نیمه پارسال است. در این فاصله،‌ میانگین قیمت خودروهای پرمصرف در بازار 370 درصد جهش کرد. در مقابل،‌ زیان خودروسازان 2برابر شد و بدهی آنها 80 درصد افزایش یافت. تحمیل قیمت دستوری به خودروسازان، به گسل قیمت‌ها - شکاف بین قیمت فروش درب کارخانه تا قیمت بازار- منجر شد؛ به‌طوری‌که هم تولیدکننده باخت،‌ هم خریداران مصرفی قدرت خرید را از دست دادند و هم مطالبات بانک‌ها از خودروسازان سنگین‌تر شد.

 

به گزارش دنیای‌اقتصاد، دو خودروساز بزرگ کشور طی هفت سال گذشته دو دوره پر فراز و نشیب «پسابرجام» و «تحریم» را تجربه کرده‌اند، دوره‌هایی که محل اختلاف آنها به «تولید» مربوط می‌شود و فصل مشترک‌شان نیز رشد زیان و بدهی است. مرور صورت‌های مالی ایران‌خودرو و سایپا حدفاصل سال‌های 93 تا نیمه 99 نشان می‌دهد در دورانی‌که تحریم‌های خارجی وجود نداشته، تولید روندی افزایشی را تجربه کرده و تحریم که از راه رسیده، تیراژ آنها رو به نزول رفته است. این در حالی است که افت و خیز تولید تاثیری بر زیان‌دهی و بدهی تلفیقی غول‌های جاده مخصوص نداشته و آنها چه در دوران پسابرجام (رشد تیراژ) و چه در زمان تحریم (افت تولید)، سیری صعودی در تولید زیان و بدهی داشته‌اند.

 

البته با ملاک قرار دادن خود ایران‌خودرو و سایپا به تنهایی، آنها در دوران پسابرجام شرایط بهتری در سود و زیان داشته‌اند؛ اما این موضوع روند کلی‌شان را در زیان‌دهی تغییر خاصی نداده است. اینکه چرا حتی در دوران غیرتحریمی و با وجود رشد تولید، خودروسازان بازهم با تداوم روند صعودی زیان و بدهی مواجه بوده‌اند، ریشه در مسائل و سیاست‌های داخلی دارد. در حالت طبیعی، هرچه در یک بنگاه صنعتی تولید بالا برود، هزینه سربار کمتر و سوددهی نیز بیشتر می‌شود، اما در ایران‌خودرو و سایپا چنین اتفاقی حداقل در هفت سال گذشته کمتر رخ داده است؛ زیرا اولا تامین نقدینگی در مسیر کاملا درستی قرار ندارد و ثانیا قیمت فروش نیز به صورت دستوری و به ادعای خودروسازان در بیشتر مواقع، نامتناسب با هزینه‌های تولید تعیین می‌شود.

 

برای فهم بهتر این مساله، به بهمن‌ماه 91 می‌رویم. در آن مقطع، دولت تصمیم گرفت قیمت‌گذاری خودروهای داخلی را پس از یک دوره کوتاه آزادسازی، به شورای رقابت بسپارد تا دوره جدید قیمت‌گذاری دستوری در صنعت خودرو با شدتی بیش از گذشته آغاز شود. شورای‌رقابت لیست هزینه‌های تولید خودروسازان را می‌گرفت، اما با فرمول مخصوص خود قیمت نهایی را تعیین می‌کرد و از همین‌رو ایران‌خودرو و سایپا هیچ‌گاه راضی نبودند. ادعای آنها این بود و هنوز هم هست که قیمت‌های تعیین‌شده توسط شورای‌رقابت تناسبی با هزینه‌های تولید ندارد و علت‌العلل زیان هنگفت این سال‌های آنها نیز دقیقا همین سیاست قیمت‌گذاری دستوری است. ورود شورای‌رقابت به عرصه قیمت‌گذاری خودرو، در دوران تحریم‌های اولیه خودروسازی اتفاق افتاد تا غول‌های جاده‌مخصوص در کنار سختی‌ها و چالش‌های تحریم، با مدل جدید و سختگیرانه‌تر قیمت‌گذاری دستوری هم دست به گریبان شوند. ایران و غرب اما در انتهای آذر 92 بر سر مساله‌ هسته‌ای به توافق رسیدند و در تیرماه 94 نیز برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) را امضا کردند. در سال 92 با توجه به اینکه با تحریم گذشت، تولید خودرو در کشور به روند نزولی خود ادامه داد و حتی نسبت به سال 91 نیز کمتر شد، اما در سال 93 ورق برگشت. در این سال تولید بالا رفت، با این حال زیان‌دهی و بدهی تلفیقی خودروسازان نه‌تنها کاهش نیافت، بلکه بیشتر هم شد. البته ایران‌خودرو و سایپا (به تنهایی) با بهبود نسبی روند سود و زیان طی این دوره مواجه شده‌اند؛ هرچند پایدار و ثابت نبوده است.

 

مرور آمارهای مربوط به حدفاصل ابتدای 93 تا انتهای 96 (دوران توافق هسته‌ای و در ادامه، برجام) نشان می‌دهد روند تولید به استثنای 94، در دیگر سال‌ها افزایشی بوده است. کاهشی‌شدن تولید در 94 و نسبت به 93 نیز بیشتر به دلیل بالا رفتن پایه تولید در 93 بعد از دوره سخت تحریم بود که در 95 و 96 تکرار نشد. با وجود رشد کلی تولید در دوران پسابرجام، ایران‌خودرو و سایپا تحت‌تاثیر سیاست‌های دستوری به خصوص قیمت‌گذاری، هم با رشد زیان تلفیقی مواجه شدند و هم با ازدیاد بدهی. دلیل این اتفاق روشن به نظر می‌رسد؛ خودروسازان تولید توام با زیان داشتند و طبیعی بود هرچه تیراژ بالا برود، زیان‌دهی تلفیقی هم بیشتر شود.

 

در حالت طبیعی، وقتی بنگاهی محصولاتش را با سودی متعارف تولید می‌کند، بالا رفتن تیراژ به افزایش سوددهی منجر می‌شود، اما در مورد ایران‌خودرو و سایپا، قصه عکس است، چه آنکه تولید در دوران پسابرجام توام با زیان بالا رفت و نتیجه‌اش نیز رشد زیان‌دهی آنها بود. شورای رقابت در دوران پسابرجام سالی یک بار قیمت خودروها را تغییر می‌داد و این در حالی بود که خودروسازان عنوان می‌کردند قیمت‌گذاری این شورا جوابگوی هزینه‌های تولید آنها نیست. با این حال شورای رقابت زیر بار نمی‌رفت و نتیجه این شد که تولید خودرو در مقطع موردنظر همزمان با تداوم زیاندهی افزایش یافت.

 

از آن سو اما بدهی خودروسازان نیز در دوره پسابرجام رو به رشد رفت که یکی از دلایل اصلی این موضوع همان ماجرای قیمت‌گذاری دستوری بود. خودروسازان برای رشد تولید نیاز به نقدینگی داشتند و در حالی که این نقدینگی باید از محل فروش محصولات‌شان با قیمت به اصطلاح عادله تامین می‌شد، قیمت‌گذاری دستوری مانع تحقق آن بود. از همین رو خودروسازان وقتی نمی‌توانستند نقدینگی موردنیاز تولید را از محل فروش محصولات شان تامین کنند، سراغ بانک‌ها رفته و تسهیلات با نرخ سود بالا دریافت کردند. سود کلان این تسهیلات از یکسو و جریمه تاخیر آنها از سوی دیگر، خودروسازان را بدهکارتر از قبل کرد و این داستان همچنان نیز ادامه دارد. داستان بدهی خودروسازان اما محدود به بانک‌ها نیست، چه آنکه آنها در این سال‌ها با چالش بزرگ دیگری به نام ابربدهی به قطعه‌سازان نیز دست و پنجه نرم کرده‌اند.

 

این ماجرا نیز ریشه در سیاست‌های دستوری به خصوص قیمت‌گذاری دارد. ازآنجاکه خودروسازان با زیان در تولید و فروش محصولات‌شان مواجه بودند، با وجود رشد تولید در دوران پسابرجام، از پس تسویه حساب سر وقت با قطعه‌سازان برنیامده و در نتیجه، بدهی شان به آنها بیشتر و بیشتر شد. همین رشد تولید، خود عاملی برای افزایش بدهی به قطعه‌سازان بود، زیرا خودروسازان قطعات بیشتری می‌خواستند و به تبع آن، رقم معاملات فی‌مابین نیز بالاتر رفت و تاخیر در پرداخت هم افزایش یافت. هرچند در صورت نبود قیمت‌گذاری دستوری، احتمالا تقاضا برای خرید خودرو کاهش می‌یافت و تولید تا حدی نزولی می‌شد، با این حال خودروسازان همچنان در نهایت رشد تولید قابل توجهی در مقایسه با دوران تحریم را به خود می‌دیدند و از آن سو، زیاندهی و بدهی‌شان نیز کاهشی می‌شد. اما نگاهی به آمار تولید، زیان‌دهی و بدهی دو خودروساز بزرگ کشور در دوران پسابرجام، نشان می‌دهد آنها معمولا در تیراژ رشد داشته اند، اما زیان و بدهی‌شان بالا رفته است.

 

در این بین، تولید ایران‌خودرو در انتهای 96 (روزهای پایانی پسابرجام) به بالای 705 هزار دستگاه رسیده، حال آنکه در پایان نیمه نخست 99، رقم تولید به 150 هزار دستگاه نیز نرسیده و در پایان سال هم کمتر از 500 هزار دستگاه بوده است.

در حالت کلی، اما زیان ایران‌خودرو به تنهایی در شهریور 99 و نسبت به انتهای 91، بالغ بر 86 برابر شده و بدهی‌اش نیز شش برابر. سایپا نیز در حالی که در انتهای 96 به بالای 474 هزار دستگاه رسیده، در پایان شهریور 99 کمتر از 190 هزار دستگاه بوده است. میزان زیان‌دهی و بدهی این شرکت نیز در شهریور 99 و نسبت به انتهای 93 به ترتیب 9 برابر و پنج برابر شده است.

 

تداوم زیان و بدهی

روزهای خوش خودروسازان در تولید طی دوران پسابرجام، در اواسط سال 97 و با آغاز تحریم‌های سختگیرانه آمریکا، پایان یافت. با کاهش تیراژ، روند زیان‌دهی خودروسازان کماکان به رشد خود ادامه داد و آنها بدهکارتر نیز شدند. به نظر می‌رسد ریشه این داستان در قیمت‌گذاری دستوری به علاوه رشد شدید هزینه‌های تولید قرار دارد. در واقع ایران‌خودرو و سایپا در دوران تحریم‌های جدید حدفاصل 97 تا 99، با سه چالش توامان افت تیراژ (که افت فروش را به دنبال داشته)، قیمت‌گذاری دستوری و رشد هزینه‌های تولید مواجه بوده‌اند. در این دوران، با افت درآمد، بدهی آنها به قطعه‌سازان رشد کرده، تسهیلات گیری با سود کلان از بانک‌ها افزایش یافته و هزینه سربار هم با توجه به نزولی شدن تولید بالا رفته است، بنابراین طبیعی است که منحنی زیان و بدهی غول‌های جاده مخصوص طی دوره تحت بررسی نیز صعودی بوده است. در حال حاضر نیز با توجه به اینکه تحریم‌ها تداوم دارد، تولید به سطح دوران پسابرجام نرسیده و قیمت‌گذاری نیز کماکان دستوری است، چشم‌انداز مثبتی مبنی‌بر کاهش زیان‌دهی و بدهی خودروسازان قابل تصور نیست.

 

البته این احتمال هست که طی سال جاری تحریم‌ها لغو شوند و این موضوع، سبب کنترل یا حتی کاهش هزینه‌های تولید و رشد تیراژ شود، اما تا چالش بزرگ داخلی یعنی سیاست‌های دستوری به خصوص در حوزه قیمت، تعدیل نشود، بسیار بعید است منحنی زیان و بدهی دو خودروساز بزرگ کشور رو به نزول برود. در این شرایط، غول‌های جاده مخصوص همچنان شرکت‌هایی زیان‌ده و بدهکار باقی خواهند ماند، موضوعی که مانع بزرگ بر سر راه توسعه و پیشرفت صنعت خودرو کشور به شمار می‌رود. تداوم این سیاست‌ها اما روی بازگشت و حضور خودروسازان خارجی در ایران نیز اثرگذار است، چه آنکه آنها با سیاست‌های دستوری به ویژه در حوزه قیمت، کاملا غریبه هستند. آیا سال 1400 می‌تواند سرآغاز پایان روند صعودی زیان و بدهی خودروسازان بزرگ کشور باشد؟ زمان پاسخ این پرسش را خواهد داد.

قیمت ایران خودرو خودرو 



  اخبار برگزیده
  

جدیدترین فهرست از مشاغل مجاز به فعالیت در شرایط قرمز کروناییاتاق اصناف ایران جدیدترین به روز رسانی از فهرست و گروه بندی مشاغل صنفی مجاز به فعالیت در شهرهای قرمز را اعلام کرد.
اقتصادنیوز ایران 

  

امکان لغو تحریم‌ها را بعید می‌دانم/ پول‌های بلوکه شده وارد سیستم رانتی می‌شود/ هیچ نشانه‌ای از رشد مثبت اقتصادی وجود ندارداستاد اقتصاد دانشگاه الزهرا اظهار داشت: البته در داخل برخی‌ها با خوش‌بینی به این مواضع غربی‌ها نگاه می‌کنند حتی اگر منابع بلوکه شده ما آزاد شود نمی‌تواند تاثیری در بهبود وضعیت داشته باشد چون آنها موجب تقویت تولید و کاهش تورم نمی‌شوند بلکه در این سیستم پر از رانت تبدیل به رانت شده و در اختیار گروه‌های خاص قرار می‌گیرند.
ایلنا ایران ترامپ فرانسه 

  

ابراز رضایت اروپا از گفت‌وگوهای ویننماینده اتحادیه اروپا در آمریکا از گفت‌وگوهای وین ابراز رضایت کرد.
ایلنا وین دیپلماسی هسته ای 

  

مگر از وجود تحریمها خبر نداشتید که وعده طلایی واکسن دادید؟متأسفانه اخیراً راه دیگری اختراع شده و آن اینست که مسئولان بهداشتی تقصیر را به گردن دیگران می‌اندازند و عجیب اینکه آن دیگران را نیز نام نمی‌برند و با مجهول باقی گذاشتن مقصرین، افکار عمومی را دچار سرگردانی می‌کنند.
۵۵ آنلاین سلامت اختراع روزنامه 

  

یک مقام ارشد وزارت خارجه آمریکا گفت که اصرار تهران بر لغو تمامی تحریم‌هایی که از سال 2017 علیه این کشور اعمال شده، مذاکرات را به بن‌بست می‌کشاند.
نامه نیوز ایران ایران و کره جنوبی وزارت خارجه 

  

رحمانی‌فضلی با اینکه از عواقب تصمیم به اجرای این طرح آگاه شده بود و مستندات آن هم موجود است، تصمیم به اجرا گرفت؛ بدون آنکه اقدامات پیشگیرانه را لحاظ کند.
نامه نیوز مجلس دهم انتخابات مجلس وزارت کشور 

  

کاندیداهای جدی اصولگرایان در انتخابات 1400دبیرکل جمعیت جانبازان انقلاب اسلامی گفت: چهره‌هایی که در عرصه انتخابات از جبهه اصولگرایان حضور خواهند یافت رئیسی، قالیباف، محمد، جلیلی و رضایی هستند.
فردا اصولگرایان انتخابات ریاست جمهوری فضای مجازی 

  

خبر بد برای هواداران استقلال و فرهاد مجیدی!غیبت احتمالی بابک مرادی در دیدار استقلال و الاهلی عربستان
خانه فوتبال استقلال بی ام و فوتبال 

  

6 سناریو برای انتخابات 1400نزدیک به یک ماه تا ثبت‌نام نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری سیزدهم باقی مانده اما فضای سیاسی کشور نه تنها انتخاباتی نشده بلکه در غباری از تردید جریانات سیاسی برای اجماع بر سر کاندیداهای مورد توافق فرو رفته است.
مثلث انتخابات ریاست جمهوری انتخابات مجلس ایران و آمریکا 

  

مهاجری: شما نظامی‌ها از جان مردم چه می‌خواهید؟سردار حسین دهقان، کاندیدای انتخابات ریاست جمهوری 1400 تاکید کرد به عنوان یک چهره مستقل و غیر نظامی وارد میدان شده است و توانایی برعهده گرفتن مسئولیت را دارد./خبرآنلاین
مستقل‌آنلاین حسین دهقان انتخابات ریاست جمهوری ریاست جمهوری 

  

رشد «گذرا» در بازار خودرو / عامل تغییر مسیر قیمت خودرو در هفته گذشتهرئیس اتحادیه نمایشگاه‌داران و فروشندگان خودرو تهران ضمن تاکید براینکه تغییر مسیر قیمت خودرو در روزهای پایانی هفته‌ گذشته (از روز سه‌شنبه) تحت تاثیر تصمیم شورای رقابت برای افزایش قیمت خودرو برای سه ماه ابتدایی سال جاری و اعمال نرخ تورم بخشی، اتفاق افتاده است، این افزایش قیمت را مقطعی و گذرا و ناشی ازجو روانی این خبر دانست.
خودروتک ایران خودرو خودرو خودروسازان 

  

وضعیت جالب قیمت احتمالی خودرو تارادر روزهای گذشته قیمت تارا در اسناد ارائه شده از ایران خودرو مشخص شد. با افزودن هزینه های جاری تا رسیدن خودرو به دست مصرف کننده حدود قیمت خودرو تارا را در کارخانه می توان متوجه شد.
خودروتک قیمت ایران خودرو خودرو 

  

این 3 واکسن کرونا در ایران مجوز اضطراری گرفتند!بنابر اعلام وزارت بهداشت، باید توجه کرد که سازمان جهانی بهداشت، واکسن Oxford- AstraZeneca ساخت کره‌جنوبی SKBio و واکسن Covaxin از شرکت Bharat Biotech هند را در تاریخ 8 فوریه جهت مصرف اضطراری در کل دنیا توصیه کرده است.
مستقل‌آنلاین ایران سازمان غذا و داروی ایران وزارت بهداشت 

  

صدور مجوز تولید انبوه واکسن ایرانی احتمالا در اواخر فروردین ماه صادر می‌شود/ واکسن انبوه کرونا را خردادماه تحویل وزارت بهداشت می‌دهیمرئیس ستاد اجرایی فرمان امام با بیان اینکه در فاز اول تولید انبوه واکسن ایرانی کرونا توان تولید ماهانه 3 میلیون دوز وجود دارد و به محض صدور مجوزها، تولید انبوه در فاز اول آغاز خواهد شد.
ایلنا تولید ماه وزارت بهداشت 

  

جن ساکی سخنگوی کاخ سفید، نشست وین درباره برجام را قدمی در مسیر دیپماسی توصیف کرد.
نامه نیوز ایران ایران و آمریکا وین 

  اخبار داغ
  

واکسن فایزر برابر این نوع ویروس کرونا بی‌تاثیر استعلی‌رغم تبلیغات گسترده و ادعای آمریکایی‌ها مبنی بر مؤثر بودن واکسن شرکت فایزر در برابر تمام سویه‌های ویروس «کووید19»، اما تحقیقات جدید خلاف این موضوع را اثبات کرد.
اقتصادنیوز ویروس تبلیغات 

  

زنگ هشدار در بورس/ عامل اصلی ریزش ادامه دار بورساقتصادنیوز: با افت معاملات خرد حقیقی ها در بازار سهام و خروج استمرار پول حقیقی‌ها، زنگ هشدار برای سیاست‌گذار به صدا درآمده است.
اقتصادنیوز سهام پول 

  

کرونا زیر یه خم تئاتر!یادداشت - مجتبی احمدی دبیر سرویس فرهنگ و هنر خبرگزاری برنا.
برنا تئاتر 

  

بورس در انتظار خبر مهم نشست باب همایون/ بانکداران برای بازار چه می کنند؟اقتصاد نیوز: دیروز در ساختمان وزارت اقتصاد در باب همایون نشست مهمی بین رئیس سازمان و بانکداران برگزار شده است. بورس در انتظار اخبار این نشست است.
اقتصادنیوز اقتصاد 

  

قاضی‌زاده هاشمی: در ستاد ملی مقابله با کرونا با تعطیلی سفرهای نوروزی به شدت مخالفت شد!نائب رئیس مجلس گفت: در ستاد ملی مقابله با کرونا رای گیری نمی شود بلکه بعد از اظهار نظر اعضا جمع بندی
خبرفوری رئیس جمهور اقتصاد سلامت 

  

با بستن مرزها ویروس کرونا کنترل نمی شود! + فیلمبا توجه به انتقال ویروس کرونا از دیگر کشورها به ایران چرا برنامه مشخصی برای مرزها در نظر گرفته نشده است؟
گسترش ویروس ایران 

  

خبر بد معاون وزیر بهداشت از روند افزایشی شیوع کرونا در سطح کشورقاسم جان‌بابایی گفت: این وضعیت نتیجه ایام عید، دید و بازدیدها و شرکت در مراسمی چون عروسی است که باعث شده پروتکل‌ها رعایت نشود و اکنون روند رو به افزایش داریم.
اقتصادنیوز 

  

حفظ رطوبت دهان در دوران کرونا چقدر اهمیت دارد؟مهرداد روانشاد دکتری ویروس‌شناسی پزشکی دانشگاه تربیت مدرس تاکید بر حفظ رطوبت دهان و خوردن مایعات در این ایام نیز به همین دلیل است؛ نوشیدن آب و مایعات ویروس احتمالی در حفره دهان را شسته و به دستگاه گوارش هدایت می‌کند و از ورود به دستگاه تنفسی جلوگیری خواهد کرد.
برنا ویروس 

  

منتظر اعلام نرخ تورم ازسوی بانک مرکزی برای تغییر قیمت خودرو هستیمرئیس شورای رقابت با بیان اینکه منتظر اعلام نرخ تورم بخشی 6 ماهه از سوی بانک مرکزی برای تغییر نرخ خود
خبرفوری نرخ ارز تورم بانک مرکزی 

  

پیک خطرناک کرونا در راه است + فیلمسخنگوی ستاد ملی مقابله با کرونا گفت: از همین هفته تازه نتایج سفرهای نوروزی مشخص خواهد شد. پیک خطرناکی در راه است که تا به حال تجربه نکرده بودیم.
گسترش 

  

بازدید سرزده یک مسئول از ادارات تهران در اولین روز اجرای محدودیت‌های کروناییبا اعلام موج چهارم کرونا و اجرای محدودیت‌های کرونایی در شهرهای قرمز، غلامرضا عباس پاشا معاون توسعه مدیریت و منابع استانداری تهران از تعدادی از ادارات تهران به‌طور سرزده بازدید کرد.
اقتصادنیوز تهران استانداری تهران 

  

تصاویر: تعطیلی اصناف تبریز در پی افزایش شیوع کرونادرپی اعمال محدودیت 10روزه در سراسر کشور به دلیل بروز موج چهارم کرونا و وضعیت قرمز اکثر شهرهای کشور، اصناف تبریز به مدت 10 روز تعطیل خواهند بود.
فردا تبریز 

  

علت اصلی منفی شدن تست‌های کرونا در افراد دارای علامت!رئیس کمیته اپیدمیولوژی کرونا درباره علت منفی شدن تست‌های کرونا و بهترین زمان انجام تست تشخیص ویروس کرونا، توضیحاتی ارائه کرد.
برنا ویروس