مهر   |  فرهنگی  |  

سفال جزو مهم‌ترین داده‌ها و شواهد در دانش باستان‌شناسی است

به گزارش خبرگزاری مهر، به نقل از روابط عمومی انتشارات علمی و فرهنگی، در سی‌وهشتمین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی و در زیرگروه هنرهای تجسمی کتاب «سفالینهٔ گونهٔ موسوم به کوباچه» اثر پژوهشی فیروز مهجور از انتشارات علمی و فرهنگی توانست جایزهٔ بخش «شایسته تقدیر» را از آنِ خود کند. فیروز مهجور، باستان‌شناس بازنشسته گروه باستان‌شناسی دانشگاه تهران متولد 1339 و دارای دکترای…

سفال جزو مهم‌ترین داده‌ها و شواهد در دانش باستان‌شناسی است

به گزارش خبرگزاری مهر، به نقل از روابط عمومی انتشارات علمی و فرهنگی، در سی‌وهشتمین دوره جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی و در زیرگروه هنرهای تجسمی کتاب «سفالینهٔ گونهٔ موسوم به کوباچه» اثر پژوهشی فیروز مهجور از انتشارات علمی و فرهنگی توانست جایزهٔ بخش «شایسته تقدیر» را از آنِ خود کند. فیروز مهجور، باستان‌شناس بازنشسته گروه باستان‌شناسی دانشگاه تهران متولد 1339 و دارای دکترای باستان‌شناسی با تخصص فرهنگ و تمدن دوران اسلامی است. وی درخصوص موضوع کتابش گفت: سفالینه‌های کوباچه سفالینه‌های ایرانی است. سفال جزو مهم‌ترین داده‌ها و شواهد در دانش باستان‌شناسی است. معمولاً خیلی از آثار و مواد دیگر مانند چوب، پارچه، کاغذ و حتی آثار فلزی با اینکه مهم هستند، به مرور زمان در طبیعت آسیب می‌بینند و از بین می‌روند؛ اما سفال در عین حال که شکسته می‌شود، همچنان پایدار می‌ماند و همان قطعات شکسته هم برای باستان‌شناسان گویاست. سفال از جهات مختلف مانند کاربرد آن، محل تولید آن و اینکه تولید همان محل است یا وارداتی است، نحوه و چگونگی تولید آن، مثلاً دستی بوده، قالبی بوده یا چرخ‌ساز است؛ نحوه و چگونگی پخت و نوع کوره و میزان حرارت آن؛ یا اینکه لعاب دارد یا نه؛ منقوش است یا بی‌نقش؛ همۀ اینها مهم است. خود نقوش نیز مبین بسیاری از ویژگی‌های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی سازندگان و استفاده‌کنندگان آن سفالینه‌هاست. اینها می‌تواند تاریخ صنعت، فرهنگ و هنر یک مملکت و یک منطقه را در دوره‌های مختلف مشخص کند.

وی افزود: ویژگی‌های سفال آن‌قدر اهمیت دارد که از قدیم «فوت و فن کوزه‌گری» به صورت یک ضرب‌المثل رایج شده است. خود لعاب به تنهایی، فوت و فن زیادی از لحاظ صنعت و هنر دارد. حتی از جنبه‌های سیاسی، برخی سفالینه‌ها اهمیت دارند. مثلاً برخی از حکومت‌ها و دولت‌ها در یک‌سری از این سفال‌ها نقش داشته‌اند، اینکه پشتیبانی کنند یا نه، خودشان استفاده کنند یا نه. مثلاً در دورۀ صفویه، شاه عباس اول، حدود سیصد سفالگر چینی را با خانواده، در ارتباط با تولید بهتر و بیشتر سفالینه‌ها یا چینی‌های آبی و سفید در داخل کشور، به ایران دعوت می‌کند. سفالینۀ مشهور زرین‌فام هم که خیلی مهم است، و در سامرا، در قرن دوم هجری تولید شده، به نوعی در دوره فاطمیان مصر اهمیت پیدا می‌کند. سفال‌های موسوم به کوباچه، اول‌بار در حدود 500، 600 ظرف سفالینۀ بزرگ، به صورت کاسه‌ها و بشقاب‌های پایه‌دار، که مانند دیس‌های میوه‌خوری هستند، آن هم عمدتاً سالم در منطقه‌ای از داغستان به نام کوباچه پیدا می‌شوند؛ در حالی که بسیاری از سفال‌های تاریخی، معمولاً به صورت قطعات شکسته به دست می‌آیند.

این پژوهشگر ادامه داد: چه بسا ابتدا تصور می‌شد که این ظروف سفالین، تولید همان منطقه، یعنی کوباچه است ولی بعد به دلائل گوناگون، مشخص شد که مربوط به کوباچه نیست و از ایران به آنجا وارد شده است. مثلاً در آنجا کوره‌های سفالگری و جوش کوره پیدا نمی‌شود. یکی از شواهد بسیار مهم، کتیبه‌های فارسی، به‌ویژه به قلم نستعلیق و اشعار برخی شاعران بنام ایرانی مانند حافظ و شاه نعمت‌الله ولی روی این آثار است. یا نقوش دوران صفویه و صورت‌نگاری‌های تک‌چهرۀ مکتب اصفهان، بر روی بسیاری از آنهاست. در کتاب مشخص کرده‌ام که ممکن است آنها را با آثار فلزی به‌ویژه ابزار و جنگ‌افزارهای فلزی مانند شمشیر و سپر و نیزه که اتفاقاً در آن دوره به شدت مورد نیاز بوده، مبادله کرده باشند یا شاید حتی با نوجوانان و جوانان آنجا حالا به عنوان بنده و غلام یا هرچیز دیگر. بنابراین این سفال‌ها موسوم به کوباچه است؛ زیرا نه اینکه واقعاً متعلق به آن منطقه باشد؛ یعنی تولید آنجا نیست؛ از طرف دیگر سفال‌های شاخصی است که ابتدا تعداد زیادی از آنها در آنجا پیدا و شناسایی می‌شود و توجه‌ها را به خود جلب می‌کند. بنابراین نمی‌شود اسم کوباچه را نیاورد، چون به‌هرحال به این نام شناخته می‌شود. در عین حال ساخت کوباچه نیست، پس موسوم به کوباچه است. کاشی هم در واقع سفالینه است ولی کاربردش در معماری و بناست. نوعی شاخص و خاص است، لذا واژۀ «گونه»؛ یعنی «نوع» را در عنوان انتخاب کردیم؛ چنانکه می‌گوییم سفالینه یا کاشی گونۀ زرین‌فام یا گونۀ مینایی.

مهجور در پاسخ به این سوال که آیا تحقیقات شما در این زمینه پیشینه‌ای هم داشته است؟ بیان کرد: تا به حال کتاب مستقلی راجع به این موضوع، چه در داخل و چه در خارج نوشته نشده است. در برخی جاها می‌بینیم یکی دو پاراگراف یا چند صفحه در یک کتاب به این موضوع اشاره یا پرداخته شده است. اما کتاب اختصاصی در این مورد نوشته نشده چون در اصالت این آثار ابهام وجود داشت و در ضمن آثار مکشوف و موجود هم در موزه‌ها و مجموعه‌های سراسر دنیا پراکنده‌اند. من هم با زحمت فراوان توانستم بسیاری از نمونه‌های این گونه سفال و کاشی را در موزه‌ها و مجموعه‌های داخلی و خارجی شناسایی و معرفی کنم. در داخل کشور، به موزه‌هایی نظیر موزۀ ملی، موزۀ مرحوم دکتر مقدم وابسته به دانشگاه تهران، موزۀ رضا عباسی، موزۀ آبگینه و سفالینه و موزۀ دفینه وابسته به بنیاد مستضعفان مراجعه و آثار را بررسی و بسیاری از نمونه‌ها را شناسایی و عکس‌برداری کنم. به‌هرحال از آنها به‌ویژه از نمونه‌های اصیل و مهم موجود در موزۀ ملی ایران، طراحی به عمل آمد. نیز نمونه‌های متعددی در موزه‌های خارجی مانند موزۀ متروپولیتن، موزۀ لوور، موزۀ ارمیتاژ، موزۀ بریتانیا، موزۀ استاتلیخ، موزۀ طارق رجب، موزۀ بروکلین، موزۀ اشمولین، مجموعۀ بارلو و مجموعۀ فریروساکلر و… شناسایی و با عرضهٔ تصاویر جالب از آنها معرفی شدند. یکی از دوستان در بازدید از موزه‌ای در گرجستان، تصویر سفالی از این گونه را برای من فرستاد که روی آن کتیبه‌ای فارسی در چند قسمت به خط نسخ بود. این‌ها مشخص می‌کند این سفال به‌ویژه در دوران صفویه اهمیت داشته و عمدتاً در دوره صفویه تولید می‌شده، اما از زمان شاه عباس به بعد در عین تنزل، استمرار داشته است. حالا هم در برخی مناطق مثلاً خراسان، اطراف گناباد یا یزد نمونه‌های مشابه به نوعی یافت.

مهجورهمچنین درباره زمان کار کردن بر روی این اثر گفت: این پژوهش از حدود سال 84 شروع شد و چهار تا پنج سال طول کشید. اهمیت موضوع هم از چند لحاظ بود. یکی اینکه جای کار و قابلیت کار را داشت؛ چون راجع به این موضوع، مطالعۀ جدی صورت نگرفته بود. دیگر آنکه به روشن شدن پیشینۀ روابط ایران و قفقاز به‌ویژه از جهت فرهنگی و مبادلات تجاری و حتی سیاسی کمک می‌کرد؛ به‌خصوص آنکه عمدتاً هم این آثار مربوط به دورۀ صفویه بود که دوره‌ای فوق‌العاده مهم در تاریخ ایران است.

گفتنی است فیروز مهجورعلاوه بر انتشار کتاب سفالینۀ گونۀ موسوم به کوباچه، سه کتاب دیگر آماده چاپ دارد. همچنین دارای 70 مقاله است که 19 تای آنها علمی‌پژوهشی است و مابقی در برخی مجلات و همایش‌های بین‌المللی و ملی، عرضه و چاپ شده است. از جمله این مقالات می‌توان به «ویژگی‌های شهرسازی در شهرهای دورۀ صفویه»، «تأثیر سفالگری چین بر ایران در دوره صفوی»، «بررسی کتیبه‌های مسجد مدرسۀ شهید مطهری (سپهسالار)» در مجلۀ هنرهای زیبای دانشگاه تهران و… اشاره کرد.

اصفهان هنرهای تجسمی جمهوری اسلامی 



  اخبار برگزیده
  

واکنش غیرمنظره بانک مرکزی به دفتر رئیس جمهوربانک مرکزی ایران در توییتی به برخی شائبه‌ها درباره دستکاری قیمت ارز توسط دولت و بانک مرکزی پاسخ داد.
گسترش بانک مرکزی بانک رئیس جمهور 

  

سقوط ادامه‌دار بیت کوین در بازار جهانیاقتصادنیوز :در ممعاملات امروز بازار جهانی ارزهای مجازی قیمت هر توکن بیت کوینبیش از 8 درصد ریخت.
اقتصادنیوز بیت کوین قیمت 

  

محسن رضایی: همه چیز 10 برابر شد به جز یارانهدبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام با بیان اینکه قدرت خرید 1000 تومان امروز به 150 تومان سال 92 افول کرده و پول بی‌جان شده است تاکید کرد که طی این سال‌ها همه چیز جز یارانه، 10 برابر شد.
مثلث محسن رضایی بهاره رهنما یارانه 

  

خبر بد برای وانتی ها | سهمیه بنزین کاهش یافتصاحبان خودرو‌های وانت‌‌بار و نیسان از کاهش 30 تا 50 لیتری سهمیه سوخت خود از ابتدای اسفند ماه خبر می‌دهند.
خودروتک شهرداری ها سهمیه بندی بنزین بنزین 

  

تشکیل پرونده قضایی در دادسرای نظامی سیستان و بلوچستان به دنبال حوادث اخیر در سراوانبه دنبال وقوع حوادث اخیر در گذر مرزی با کشور پاکستان دادستان نظامی استان سیستان و بلوچستان از تشکیل پرونده ای در این ارتباط در دادسرای نظامی خبر داد.
ایلنا استان سیستان و بلوچستان نیروهای مسلح پاکستان 

  

خبرگزاری رویترز اعلام کرد به نامه‌ای دست یافته که در آن ایران تهدید کرده در صورتی که در جلسه آتی شورای حکام موضع ضد ایرانی واشنگتن از سوی اعضا پیش برده شود، به توافق اخیر با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی پایان می‌دهد.
نامه نیوز سازمان ملل ایران آژانس بین المللی انرژی اتمی 

  

سخنگوی ستاد کرونا: مشکل فقط مرزهای عراق نیست؛ موارد زیادی از ورود بیماران از امارات داشته ایمسخنگوی ستاد کرونا درباره کنترل مرزهای کشور گفت: تنها مشکل مرزهای عراق نیست؛ تاکنون موارد زیادی از ورود بیماران را از امارات هم شاهد بوده‌ایم‌.
۵۵ آنلاین عراق هواپیما ویروس 

  

بیانیه مجمع نمایندگان ادوار مجلس شورای اسلامی در حمایت از توافق ایران با آژانس بین‌المللى انرژى اتمیمجمع نمایندگان ادوار مجلس شورای اسلامی در حمایت از توافق ایران با آژانس بین‌المللى انرژى اتمی بیانیه‌ای صادر کردند.
ایلنا مجلس شورای اسلامی ایران انرژی 

  

عطریانفر: «جهانگیری» بی‌تردید جزو گزینه‌های انتخاباتی ماستعضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی گفت: اگر اصلاح‌طلبان از معرفی نامزد ذاتی خود محروم شوند ممکن است کسی که از نظر مواضع به ما نزدیکتر باشد را حمایت کنیم؛ «علی لاریجانی» از جمله چهره‌هایی است که می‌توان درباره او بحث کرد و تصمیم گرفت.
فردا محمد عطریانفر اسحاق جهانگیری حزب کارگزاران 

  

اولیانوف: جلسه شورای حکام آژانس با تمرکز بر موضوع ایران برگزار می‌شودنماینده روسیه در سازمان‌های بین‌المللی ضمن اشاره به برگزاری جلسه شورای حکام آژانس در روز دوشنبه، تاکید کرد اطمینان از پیش بردن مباحث به گونه‌ای که بر تلاش‌ها برای احیای کامل برجام تاثیر منفی نگذارد وظیفه همه اعضای این نهاد است.
مملکت‌آنلاین آژانس بین المللی انرژی اتمی ایران روسیه 

  

قبل از عید خودرو بخریم یا بعد از عید؟هرسال با شروع اسفند، بازار خودرو در شب عید داغ می‌شود امسال اما وضعیت کمی متفاوت است و نوسان قیمت دلار و دورنمای مبهم اقتصاد کشور موجب شده است که مشتریان بازار خودرو برای خرید دچار تردید شوند.
خودروتک بازار خودرو خودرو نوروز 

  

جدیدترین مالیات‌ها برای سال 1400 + جزئیاتجدیدترین مالیات‌ها برای سال 1400 را در اینفوگرافیک زیر ببینید؛ جایی که درآمد 251 هزار میلیارد تومانی دولت از مالیات در لایحه بودجه سال 1400 پیش بینی شده است.
مستقل‌آنلاین مالیات درآمد دولت 

  

مبتلایان به کرونا بعد از 6 ماه دچار این مشکل می شوندخستگی، درد قفسه سینه و از دست دادن حس بویایی و چشایی اثرات طولانی مدت شناخته شده‌ی ویروس کرونا است؛ در این بین دانشمندان با تحقیقات جدید خود یکی دیگر از اثرات جدید طولانی مدت این ویروس را شناسایی کردند.
مستقل‌آنلاین مصاحبه ماه آکادمی علوم 

  

پرسپولیس باید مقتدرانه قهرمان شودمحمدخانی: پرسپولیس نباید مغرور شود/ این تیم باید قهرمان شود
خانه فوتبال پرسپولیس فوتبال زمین 

  

آخرین بررسی ها درباره پالرمو و CFT از زبان محسن رضاییدبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام از پایان کار کمیسیون مشترک مجمع تشخیص مصلحت نظام درباره پالرمو و CFT خبر داد و گفت: پیشنهادات کمیسیون برای طرح در صحن مجمع تشخیص آماده شد.
فردا گروه ویژه اقدام مالی دولت محسن رضایی 

  اخبار داغ
  

پس از پیدا شدن چندین مورد تست مثبت در بین مدیران تیم اینتر، تمام بازیکنان و همچنین کادر مربیان این تیم مجبور به دادن تست کرونا شدند.
ورزش۳ 

  

آیا واقعا عینکی‌ها 3 برابر کمتر از دیگران کرونا می‌گیرند؟بر اساس یک مطالعه جدید در کشور هند، افراد دارای عینک کمتر به دیگران به کووید19 مبتلا می‌شوند، زیرا کمتر به چشمان خود دست می‌زنند.
برنا هند عینک 

  

شگفتی پزشکان از وجود حجم بالای کرونا در بدن یک نوزاددر میان بیش از 2000 کودک تحت درمان به دلیل ابتلا به کووید 19 در "بیمارستان ملی کودکان در واشنگتن دی سی"، یک نوزاد تازه متولد شده شرایط غیرمعمولی داشته است.
برنا درمان نوزاد کودکان 

  

واعظی افزایش قیمت دلار توسط دولت را تکذیب کردرئیس دفتر و سرپرست نهاد ریاست جمهوری گفت: در سه سال گذشته برغم مواجهه با جنگ تمام عیار اقتصادی و ضرورت تهیه کالاهای اساسی جامعه اکنون همه شرکت‌ ها و بنگاه‌های اقتصادی در حال رشد و فعالیت بوده و وضعیت خوبی را شاهد هستیم.
گسترش محمود واعظی افزایش قیمت قیمت 

  

آغاز واکسیناسیون مجروحان شیمیایی علیه کرونا از هفته آیندهرادیو سلامت با همکاری نهادهای مختلف اولین «رادیو وبینار» علمی کشور را برگزار کرد.
خبرفوری واکسیناسیون رادیو سلامت 

  

تاثیر عجیب دما بر کرونااقتصادنیوز :‌دانشمندان معتقدند که انتقال کووید 19 در ماه‌های تابستان مانند سایر ویروس‌های تنفسی فصلی کندتر می‌شود.
اقتصادنیوز ماه ویروس 

  

شیخ‌ویسی: وقتی کرونا گرفتم مسئولان باشگاه خوشحال شدند/ در شخصیت من نبود که در پیکان بمانموحید شیخ‌ویسی دروازه‌بان پیشین تیم فوتبال پیکان گفت: برخی اتفاقات باعث شد تا از پیکان جدا شوم و در ش
خبرفوری خودرو فوتبال بازی 

  

حجم ویروس کرونا در بدن این نوزاد 51 هزار برابر سایر مبتلایان بوداقتصادنیوز :‌در میان بیش از 2000 کودک تحت درمان به دلیل ابتلا به کووید 19 در "بیمارستان ملی کودکان در واشنگتن دی سی"، یک نوزاد تازه متولد شده شرایط غیرمعمولی داشته است.
اقتصادنیوز ویروس درمان نوزاد 

  

شگفتی پزشکان از وجود حجم بالای ویروس کرونا در بدن یک نوزاد آمریکاییدر میان بیش از 2000 کودک تحت درمان به دلیل ابتلا به کووید 19 در "بیمارستان ملی کودکان در واشنگتن دی
خبرفوری ویروس درمان نوزاد